Peinado

Peinado
Volcán del Manantial
Arjantin–Şili sınırındaki Ojos del Salado, Cerro El Cóndor ve Peinado (sol üst). Uluslararası Uzay İstasyonu, 2010.
Yükseklik5.890 m (19.320 ft)
Koordinatlar26°37′G 68°09′B / 26.617°G 68.150°B / -26.617; -68.150
ÜlkeArjantin
SıradağAnd Dağları
Jeoloji
Dağ türüStratovolkan
Son patlama36.800 ± 3.800 yıl önce
Arjantin üzerinde Peinado
Peinado
Peinado
Peinado — Arjantin içindeki konumu

Peinado, Arjantin'in Catamarca eyaleti'nde bulunan bir stratovolkandır. Zirve krateri taşıyan bir koniden ve eteğinde, yamaç bacalarından çıkmış lav akıntılarından oluşur. Etkinliği yaklaşık 100.000 yıl önce başlamış; son püskürmesi yaklaşık 36.800 yıl önce gerçekleşmiştir. Gelecekte yeniden etkinleşmesi mümkündür.

And Dağları'nın Merkezî Volkanik Bölge'sinde, çok sayıda kaldera ve büyük yanardağın bulunduğu bir küme içinde yer alır. Hemen batısında Laguna Amarga Kalderası vardır. Bölge soğuk ve kuraktır; yakın geçmişte daha nemli dönemler yaşanmış olabilir. Kuzeyinde tuzlu Laguna Peinado Gölü bulunur.

Coğrafya ve jeomorfoloji

Peinado, Catamarca eyaletinin Antofagasta de la Sierra departmanında, Şili sınırına yakın ve San Francisco Geçidi'nden yaklaşık 30 kilometre uzaktadır. Coğrafi açıdan Orta Andlar'ın Cordillera Occidental kesimindedir. Sert iklim nedeniyle çevresi büyük ölçüde ıssızdır.

Yaklaşık 1.630 metre göreli yüksekliğe sahip dik koni, deniz seviyesinden 5.890 metreye ulaşır. Zirve krateri 240 metre genişliğinde ve 25 metre derinliğindedir; içinde geçici bir krater gölü bulunur. Dağda kalıcı kar veya buzul yoktur. Yamaçlardaki on iki bacadan ikisi lav altında kalmıştır. Bu bacaların oluşturduğu yüzlerce lav akıntısı, koninin alt kesimlerini gömen bir lav örtüsü meydana getirmiştir. Koni lav blokları, lavlar, piroklastikler ve cüruftan oluşur. Akıntılar çoğunlukla koyu ve kahverengi renktedir. Yapının hacmi yaklaşık 22,4 kilometreküp, kapladığı alan 96,2 kilometrekaredir. Altında bir kaldera bulunduğu düşünülse de destekleyen kanıt yoktur.

Hemen batıda, Pliyosen yaşlı Laguna Amarga Kalderası'nın doğu kenarı bulunur. Kalderanın ignimbritleri Peinado'nun altında yer alır; Peinado lavları ise kaldera kenarını aşarak tabanına yayılmıştır. Doğuda Sierra de Calalaste uzanır. Kuzeyde Salar de Antofalla ve Laguna Peinado vardır. Dağın çevresindeki Peinado volkanik alanı tek evreli yanardağlardan oluşur. Lav akıntıları, maarlar, cüruf konileri ve tüf halkaları içeren bu merkezler, 600.000–150.000 yıl önce oluşmuştur ve hacimleri 0,8 kilometreküpe ulaşır.

Salar de Antofalla üzerinden görülen Peinado, ortada

Göl

Laguna Peinado 1,2 kilometre genişliğinde ve 3,4 kilometre uzunluğundadır. Ortalama derinliği 4–8 metre, su yüzeyi 1,6 kilometrekaredir. Deniz seviyesinden 3.820 metre yüksekteki göl, alkali sulara sahip bir tuz gölüdür. Başlıca yeraltı ve eriyik sularıyla beslenir. Ayrıca sıcaklığı 33,13 °C'ye ulaşan ve traverten çökelten sıcak su kaynakları da vardır. Gölde volkanik karbondioksit çıkışı olmaktadır.

Günümüzde dışa akışı yoktur fakat yüksek su seviyelerinde kuzeydeki Salar de Antofalla'ya taşmış olabilir. Hemen kuzeyindeki Laguna Turquesa'nın ortalama derinliği altı metre, yüzölçümü 0,1 kilometrekaredir. İki göl 2005'ten önce birbirine bağlı olmuş olabilir. Havzanın kuzeyinde 30-40 santimetre kalınlığa ve yüzlerce metre uzunluğa ulaşan kıyı taraçaları Laguna Turquesa'ya kadar uzanır. Peinado'nun güney ucunda bir sulak alan vardır.

Göl tortulları organik çamur, kalsit ve traverten ardalanmalarından oluşur. Kıyılarda kireçtaşları, derin kesimlerde çamurlu çökeller bulunur. Karbonatlar mikrit, paktaşı, rudtaşı ve vaketaşı biçimindedir; fosil diyatom ve ostrakodlar içerir. Mikroorganizmalar tümsekler ve onkolitler dâhil kayamsı yapılar oluşturur. Su seviyesinin önce yükselip sonra azaldığını gösteren kanıtlar vardır; bunlar Küçük Buzul Çağı ile ilişkili olabilir. Bölgesel nem değişimleriyle bağlantı olasıdır, ancak çökellerin tarihlendirilmesindeki güçlükler kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurmayı engeller.

Turquesa çevresinde M1, M2 ve M3 adlı üç mikrobiyalit düzeyi ayırt edilir. En alttaki M3 günümüzde oluşmaktadır. Daha eski M1 ve M2 eski kıyı çizgilerini gösterir; geçmişte daha yüksek su seviyelerine sahip olmuştur. Altiplano gölleri, aşırı iklim ve hidroloji koşulları nedeniyle 21. yüzyılda bilimsel ilgi görmüştür. Mineral çökelmesi ve tortu tutulması yoluyla mikroorganizmaların oluşturduğu mikrobiyalitler, batı kıyısında iki kilometre boyunca tümsekler meydana getirir. En alt taraçada eski stromatolitler bulunur. Tabakalı dokuları, büyük olasılıkla siyanobakterilerce oluşturulduklarını gösterir. Bunlar, gölün alçak olduğu ve koşulların bitkilerden çok stromatolit gelişimini desteklediği dönemde oluşmuştur. Son su seviyesi düşüşleri mikrobiyal kayaç oluşumunu durdurmamıştır. Stromatolitler su yüzeyinin hemen altında görülebilir.

Jeoloji

Peinado, Merkezî Volkanik Bölge'nin parçasıdır. Bu kuşak kuzey Arjantin'de Cordillera Occidental ile Altiplano boyunca uzanır. Çevrede Laguna Amarga, Sierra Nevada de Lagunas Bravas, Laguna Escondida, Cerro El Cóndor, Wheelwright Kalderası, Falso Azufre, Nevado Tres Cruces, Ojos del Salado, Incahuasi, Cerro Torta, Cerro Blanco ve Cueros de Purulla dâhil çok sayıda kaldera, ignimbrit alanı ve tek evreli yanardağ vardır. Yaşları Miyosen–Kuvaterner arasında değişir; bölgesel volkanizma Eosen–Oligosen'den beri sürmektedir. Peinado muhtemelen Miyosen volkanikleri ile Laguna Amarga ürünlerinin üzerinde gelişmiştir.

Büyük bir doğrultu atımlı fay olan Peinado Fayı, Salar de Antofalla'nın batısından Laguna Peinado boyunca güneye, yanardağa uzanır. Daha güneyde San Francisco çizgiselliğine bağlanabilir. Tektonik havza ve sırtlar dik bir rölyef oluşturur; Laguna Peinado kuzey-güney yönlü çöküntülerden birini doldurur. Kabukta magma bulunabilir.

Volkanik kayaçlar başlıca andezit ve bazaltik andezittir; daha yakın dönemde dasit püskürmüştür. Potasyumca zengin kalk-alkali bir dizi oluştururlar; klinopiroksen, demir-titanyum oksitleri, olivin, ortopiroksen ve plajiyoklaz fenokristalleri içerirler. Daha felsik magmalar merkez koniden, daha mafik olanlar yamaç bacalarından çıkmıştır. Tek evreli merkezler bazaltik andezit üretmiştir. Zirvedeki kayaçların rengi muhtemelen hidrotermal değişimle açılmıştır.

Püskürme geçmişi

Peinado, çevredeki en genç yanardağlardan biridir. Radyometrik yaşlar merkez konide 80.000–40.000, yamaç bacalarında 60.000–30.000 yıl aralığındadır. Etkinlik önce merkez koniyi oluşturmuş, sonra yamaçlarda sürmüştür. Püskürmeler çoğunlukla lav akıntılı olsa da yakın dönem olayları daha patlamalıdır. Güneydeki ve kuzeydeki tek evreli merkezler sırasıyla 210.000 ± 40.000 ve 380.000 ± 20.000 yıl önce gelişmiştir. Cüruf konisi oluşturan bir yamaç bacası da Peinado'nun kendisinden çok bu etkinlikle ilişkili olabilir.

Başlangıçta tek evreli bir merkez olan Peinado'da püskürmeler zamanla tek bacada yoğunlaşmış olabilir. Sığ bir magma odası yükselen magmayı tutmuş ve tek bir koni oluşturmuştur. Koni büyüdükçe zirveden püskürme güçleşmiş, etkinlik yamaç bacalarına kayarak yapının büyük bölümünü oluşturmuştur. Magma odasındaki fraksiyonel kristalleşme ve diğer süreçler, yaklaşık 40.000 yıl önce merkez bacadan çıkmaya başlayan felsik magmaları üretmiştir.

Fumarol etkinliği bildirilmiştir. Yanardağlar on binlerce yıl sessiz kalabildiğinden, gelecekte etkinlik mümkündür. Bacaların dağılımı kaldera veya yamaç çökmesi olasılığını gösterir. Etkinlik zamanla daha patlamalı hâle gelmiştir. Dağ, Laguna Amarga'yı da içeren ve doğuya doğru gençleşen kaldera dizisi üzerinde bulunur; kabukta magma depolanmasına ilişkin kanıt vardır.

İklim ve bitki örtüsü

İklim soğuk ve kuraktır. Ortalama sıcaklık 8 °C, günlük sıcaklık farkı ise 40 °C'ye kadar çıkabilir. Yağış çoğunlukla kışın düşer. Bölge, Güney Amerika yaz musonu ile batı rüzgârları kuşaklarının sınırındadır; Pasifik'ten gelen soğuk cepheler ve ayrık soğuk hava kütleleri yağış getirir. Buharlaşma yağıştan fazladır. Peinado ve Turquesa göllerinin su sıcaklığı yaklaşık 9 °C'dir.

İklim Pleyistosen boyunca sabit kalmamış, buzul dönemlerinde daha nemli olmuş olabilir. M1 mikrobiyalitleri 11.830 ± 170 yıl öncesine tarihlenir; M2, Genç Dryas soğumasının yarattığı aradan sonra büyümenin sürmesini yansıtıyor olabilir. Seyrek bitki örtüsü çoğunlukla bozkır otlarından oluşur. Laguna Peinado çevresinde tuzcul bitkiler, suda su bitkileri ve mikrobiyal örtüler bulunur. Puna göllerindeki yüksek arsenik, kuraklık, yoğun morötesi ışınım, besin ve oksijen azlığı, düşük ve çok değişken sıcaklıklar, tuzluluk ve volkanizma bilimsel ilgi çekmektedir.

Etimoloji ve insan etkinliği

İspanyolcada “taranmış” anlamındaki Peinado adı, düzgün görünümüne gönderme yapar. İlk bilinen tırmanış Mathias Rebitsch tarafından 1965'te yapılmıştır. Bununla birlikte dağda İspanyol öncesi döneme ait bir kutsal alan vardır; yerli halklar dağdan değerli taşlar çıkarmış olabilir. Yakındaki Tambería El Peinado'da iyi korunmuş yapılar içeren tarih öncesi bir bakır ve aragonit madeni bulunur.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. 1 2 "Peinado: Photo Gallery". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. 19 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2023.
  2. 1 2 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 14. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  3. ↑ DELLA VEDOVA, Micaela; HORTA, Luis R.; LÓPEZ ISLA, Gabriel; RUIZ SÁNCHEZ, Francisco J.; G.VILLAFAÑE, Patricio (6 Ekim 2025). "Bathymetric level fluctuations of laguna turquesa and laguna del peinado (Antofalla, Catamarca) during the late Pleistocene – Holocene" (PDF). Serie Correlación Geológica. 41 (1). INSUGEO. s. 19. doi:10.5281/zenodo.17260319. 11 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Ekim 2026.
  4. 1 2 3 Valero-Garcés, Blas; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana; Edwards, Larry (1 Eylül 2000). "Paleohydrology of Andean saline lakes from sedimentological and isotopic records, Northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Journal of Paleolimnology (İngilizce). 24 (3). s. 344. Bibcode:2000JPall..24..343V. doi:10.1023/A:1008146122074. ISSN 1573-0417. 26 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  5. 1 2 3 4 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 2. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  6. ↑ Seggiaro, Raúl E.; Hongn, Fernando D.; Castillo, Alfredo; Pereyra, Fernando Xavier; Villegas, Daniela Claudia; Martínez, Liliana; González, Osvaldo Edgar (2006). Hoja Geológica 2769-II Paso San Francisco (PDF) (İspanyolca). 294. Buenos Aires: Instituto de Geología y Recursos Minerales, Servicio Geológico Minero Argentino. s. 3. ISSN 0328-2333. 17 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2026.
  7. 1 2 3 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 4. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  8. 1 2 3 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 6. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  9. ↑ Haselton, Kirk; Hilley, George; Strecker, Manfred R. (March 2002). "Average Pleistocene Climatic Patterns in the Southern Central Andes: Controls on Mountain Glaciation and Paleoclimate Implications"Ücretli abonelik gerekli. The Journal of Geology (İngilizce). 110 (2). s. 217. Bibcode:2002JG....110..211H. doi:10.1086/338414. ISSN 0022-1376. 15 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  10. 1 2 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 22. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 3. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  12. ↑ Seggiaro, R. E.; Hongn, F. D. (12 Ocak 1999). "Influencia tectónica en el volcanismo Cenozoico del Noroeste argentino". Acta Geológica Hispánica. s. 239. ISSN 2173-6537. 9 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  13. ↑ Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 9. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  14. ↑ Muñoz, Santiago (1894). Jeografía descriptiva de las provincias de Atacama i Antofagasta (İspanyolca). Impr. Gutenberg. s. 42 – Google Books vasıtasıyla.
  15. 1 2 3 Valero-Garcés, Blas L; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana (30 Ağustos 1999). "Large 13C enrichment in primary carbonates from Andean Altiplano lakes, northwest Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Earth and Planetary Science Letters (İngilizce). 171 (2). s. 254. Bibcode:1999E&PSL.171..253V. doi:10.1016/S0012-821X(99)00150-8. ISSN 0012-821X. 16 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  16. ↑ Vignoni, Paula A.; Córdoba, Francisco E.; Tjallingii, Rik; Santamans, Carla; Lupo, Liliana C.; Brauer, Achim (2023). "Spatial variability of the modern radiocarbon reservoir effect in the high-altitude lake Laguna del Peinado (southern Puna Plateau, Argentina)". Geochronology (İngilizce). 5 (2). s. 334. Bibcode:2023GeChr...5..333V. doi:10.5194/gchron-5-333-2023 Özgürce erişilebilir. ISSN 2628-3719. 22 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  17. 1 2 3 Della Vedova, Micaela; Villafañe, Patricio G.; Cónsole-Gonella, Carlos; Bahniuk Rumbelsperger, Anelize; Fadel Cury, Leonardo; Horta, Luis R.; Farías, María E. (April 2023). "Disentangling microstructure and environmental conditions in high-altitude Andean microbialite systems (Catamarca, Argentine Puna)". Environmental Microbiology Reports (İngilizce). 15 (2). s. 96. Bibcode:2023EnvMR..15...92D. doi:10.1111/1758-2229.13128. ISSN 1758-2229. PMC 10103866 Özgürce erişilebilir. PMID 36192831.
  18. 1 2 3 Della Vedova, Micaela; Villafañe, Patricio G.; Cónsole-Gonella, Carlos; Bahniuk Rumbelsperger, Anelize; Fadel Cury, Leonardo; Horta, Luis R.; Farías, María E. (April 2023). "Disentangling microstructure and environmental conditions in high-altitude Andean microbialite systems (Catamarca, Argentine Puna)". Environmental Microbiology Reports (İngilizce). 15 (2). s. 97. Bibcode:2023EnvMR..15...92D. doi:10.1111/1758-2229.13128. ISSN 1758-2229. PMC 10103866 Özgürce erişilebilir. PMID 36192831.
  19. 1 2 Valero-Garcés, Blas; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana; Edwards, Larry (1 Eylül 2000). "Paleohydrology of Andean saline lakes from sedimentological and isotopic records, Northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Journal of Paleolimnology (İngilizce). 24 (3). s. 349. Bibcode:2000JPall..24..343V. doi:10.1023/A:1008146122074. ISSN 1573-0417. 26 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  20. 1 2 3 Valero-Garcés, Blas L; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana (30 Ağustos 1999). "Large 13C enrichment in primary carbonates from Andean Altiplano lakes, northwest Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Earth and Planetary Science Letters (İngilizce). 171 (2). s. 255. Bibcode:1999E&PSL.171..253V. doi:10.1016/S0012-821X(99)00150-8. ISSN 0012-821X. 16 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  21. ↑ Valero-Garcés, Blas L; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana (30 Ağustos 1999). "Large 13C enrichment in primary carbonates from Andean Altiplano lakes, northwest Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Earth and Planetary Science Letters (İngilizce). 171 (2). s. 262. Bibcode:1999E&PSL.171..253V. doi:10.1016/S0012-821X(99)00150-8. ISSN 0012-821X. 16 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  22. 1 2 3 Valero-Garcés, Blas L.; Arenas, Concha; Delgado-Huertas, Antonio (9 Şubat 2011). "Depositional environments of Quaternary lacustrine travertines and stromatolites from high-altitude Andean lakes, northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Canadian Journal of Earth Sciences (İngilizce). 38 (8). s. 1274. doi:10.1139/e01-014. 23 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  23. ↑ Villafañe, Patricio Guillermo; Cónsole-Gonella, Carlos; Cury, Leonardo Fadel; Farías, María Eugenia (October 2021). "Short-term microbialite resurgence as indicator of ecological resilience against crises (Catamarca, Argentine Puna)"Ücretli abonelik gerekli. Environmental Microbiology Reports (İngilizce). 13 (5). s. 5. Bibcode:2021EnvMR..13..659V. doi:10.1111/1758-2229.12977. ISSN 1758-2229. PMID 34089237. 15 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  24. 1 2 3 4 5 Vignoni, Paula A.; Córdoba, Francisco E.; Tjallingii, Rik; Santamans, Carla; Lupo, Liliana C.; Brauer, Achim (2023). "Spatial variability of the modern radiocarbon reservoir effect in the high-altitude lake Laguna del Peinado (southern Puna Plateau, Argentina)". Geochronology (İngilizce). 5 (2). s. 5. Bibcode:2023GeChr...5..333V. doi:10.5194/gchron-5-333-2023 Özgürce erişilebilir. ISSN 2628-3719. 22 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  25. ↑ Valero-Garcés, Blas L.; Arenas, Concha; Delgado-Huertas, Antonio (9 Şubat 2011). "Depositional environments of Quaternary lacustrine travertines and stromatolites from high-altitude Andean lakes, northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Canadian Journal of Earth Sciences (İngilizce). 38 (8). s. 1279. doi:10.1139/e01-014. 23 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  26. ↑ Valero-Garcés, Blas; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana; Edwards, Larry (1 Eylül 2000). "Paleohydrology of Andean saline lakes from sedimentological and isotopic records, Northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Journal of Paleolimnology (İngilizce). 24 (3). s. 355. Bibcode:2000JPall..24..343V. doi:10.1023/A:1008146122074. ISSN 1573-0417. 26 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  27. ↑ Valero-Garcés, Blas; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana; Edwards, Larry (1 Eylül 2000). "Paleohydrology of Andean saline lakes from sedimentological and isotopic records, Northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Journal of Paleolimnology (İngilizce). 24 (3). s. 356. Bibcode:2000JPall..24..343V. doi:10.1023/A:1008146122074. ISSN 1573-0417. 26 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  28. ↑ Della Vedova, M.; Alonso, G.E.; Villafañe, P.G.; Horta, L.R.; Cury, L.F. (August 2025). "Isotopic composition and growth rate of microbialites in Laguna Turquesa, a high-altitude lake in the Central Andes". Quaternary Science Reviews. Cilt 361. s. 1. Bibcode:2025QSRv..36109386D. doi:10.1016/j.quascirev.2025.109386.
  29. ↑ DELLA VEDOVA, Micaela; HORTA, Luis R.; LÓPEZ ISLA, Gabriel; RUIZ SÁNCHEZ, Francisco J.; G.VILLAFAÑE, Patricio (6 Ekim 2025). "Bathymetric level fluctuations of laguna turquesa and laguna del peinado (Antofalla, Catamarca) during the late Pleistocene – Holocene" (PDF). Serie Correlación Geológica. 41 (1). INSUGEO. s. 26. doi:10.5281/zenodo.17260319. 11 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Ekim 2026.
  30. ↑ DELLA VEDOVA, Micaela; HORTA, Luis R.; LÓPEZ ISLA, Gabriel; RUIZ SÁNCHEZ, Francisco J.; G.VILLAFAÑE, Patricio (6 Ekim 2025). "Bathymetric level fluctuations of laguna turquesa and laguna del peinado (Antofalla, Catamarca) during the late Pleistocene – Holocene" (PDF). Serie Correlación Geológica. 41 (1). INSUGEO. s. 18. doi:10.5281/zenodo.17260319. 11 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Ekim 2026.
  31. ↑ Farías, María Eugenia, (Ed.) (2020). Microbial Ecosystems in Central Andes Extreme Environments: Biofilms, Microbial Mats, Microbialites and Endoevaporites (İngilizce). Cham: Springer International Publishing. s. 256. doi:10.1007/978-3-030-36192-1. ISBN 978-3-030-36191-4. 8 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2026.
  32. ↑ Valero-Garcés, Blas L.; Arenas, Concha; Delgado-Huertas, Antonio (9 Şubat 2011). "Depositional environments of Quaternary lacustrine travertines and stromatolites from high-altitude Andean lakes, northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Canadian Journal of Earth Sciences (İngilizce). 38 (8). s. 1276. doi:10.1139/e01-014. 23 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  33. ↑ Valero-Garcés, Blas L.; Arenas, Concha; Delgado-Huertas, Antonio (9 Şubat 2011). "Depositional environments of Quaternary lacustrine travertines and stromatolites from high-altitude Andean lakes, northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Canadian Journal of Earth Sciences (İngilizce). 38 (8). s. 1280. doi:10.1139/e01-014. 23 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  34. ↑ Villafañe, Patricio Guillermo; Cónsole-Gonella, Carlos; Cury, Leonardo Fadel; Farías, María Eugenia (October 2021). "Short-term microbialite resurgence as indicator of ecological resilience against crises (Catamarca, Argentine Puna)"Ücretli abonelik gerekli. Environmental Microbiology Reports (İngilizce). 13 (5). s. 7. Bibcode:2021EnvMR..13..659V. doi:10.1111/1758-2229.12977. ISSN 1758-2229. PMID 34089237. 15 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – ResearchGate vasıtasıyla.
  35. ↑ Vignale, Federico A.; Lencina, Agustina I.; Stepanenko, Tatiana M.; Soria, Mariana N.; Saona, Luis A.; Kurth, Daniel; Guzmán, Daniel; Foster, Jamie S.; Poiré, Daniel G.; Villafañe, Patricio G.; Albarracín, Virginia H.; Contreras, Manuel; Farías, María E. (1 Ocak 2022). "Lithifying and Non-Lithifying Microbial Ecosystems in the Wetlands and Salt Flats of the Central Andes". Microbial Ecology (İngilizce). 83 (1). s. 5. Bibcode:2022MicEc..83....1V. doi:10.1007/s00248-021-01725-8. hdl:11336/148472 Özgürce erişilebilir. ISSN 1432-184X. PMID 33730193. 23 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  36. ↑ Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 16. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  37. 1 2 3 4 Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 21. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  38. ↑ Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 13. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  39. ↑ Grosse, Pablo; Guzmán, Silvina R.; Nauret, François; Orihashi, Yuji; Sumino, Hirochika (May 2022). "Central vs. lateral growth and evolution of the < 100 ka Peinado composite volcano, southern Central Volcanic Zone of the Andes". Journal of Volcanology and Geothermal Research. Cilt 425. s. 20. Bibcode:2022JVGR..42507532G. doi:10.1016/j.jvolgeores.2022.107532.
  40. ↑ Perucca, Laura P.; Moreiras, Stella M. (1 Ocak 2009). "Seismic and Volcanic Hazards in Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Developments in Earth Surface Processes (İngilizce). Cilt 13. Elsevier. ss. 267-300. Bibcode:2009DvESP..13..267P. doi:10.1016/S0928-2025(08)10014-1. ISBN 978-0-444-53117-9. 1 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  41. ↑ Vignoni, Paula A.; Córdoba, Francisco E.; Tjallingii, Rik; Santamans, Carla; Lupo, Liliana C.; Brauer, Achim (2023). "Spatial variability of the modern radiocarbon reservoir effect in the high-altitude lake Laguna del Peinado (southern Puna Plateau, Argentina)". Geochronology (İngilizce). 5 (2). s. 335. Bibcode:2023GeChr...5..333V. doi:10.5194/gchron-5-333-2023 Özgürce erişilebilir. ISSN 2628-3719. 22 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  42. ↑ Valero-Garcés, Blas; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana; Edwards, Larry (1 Eylül 2000). "Paleohydrology of Andean saline lakes from sedimentological and isotopic records, Northwestern Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Journal of Paleolimnology (İngilizce). 24 (3). s. 345. Bibcode:2000JPall..24..343V. doi:10.1023/A:1008146122074. ISSN 1573-0417. 26 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  43. ↑ DELLA VEDOVA, Micaela; HORTA, Luis R.; LÓPEZ ISLA, Gabriel; RUIZ SÁNCHEZ, Francisco J.; G.VILLAFAÑE, Patricio (6 Ekim 2025). "Bathymetric level fluctuations of laguna turquesa and laguna del peinado (Antofalla, Catamarca) during the late Pleistocene – Holocene" (PDF). Serie Correlación Geológica. 41 (1). INSUGEO. s. 19. doi:10.5281/zenodo.17260319. 11 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Ekim 2026.
  44. ↑ Della Vedova, Micaela; Villafañe, Patricio G.; Cónsole-Gonella, Carlos; Bahniuk Rumbelsperger, Anelize; Fadel Cury, Leonardo; Horta, Luis R.; Farías, María E. (April 2023). "Disentangling microstructure and environmental conditions in high-altitude Andean microbialite systems (Catamarca, Argentine Puna)". Environmental Microbiology Reports (İngilizce). 15 (2). s. 93. Bibcode:2023EnvMR..15...92D. doi:10.1111/1758-2229.13128. ISSN 1758-2229. PMC 10103866 Özgürce erişilebilir. PMID 36192831.
  45. ↑ Valero-Garcés, Blas L; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana (30 Ağustos 1999). "Large 13C enrichment in primary carbonates from Andean Altiplano lakes, northwest Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Earth and Planetary Science Letters (İngilizce). 171 (2). s. 261. Bibcode:1999E&PSL.171..253V. doi:10.1016/S0012-821X(99)00150-8. ISSN 0012-821X. 16 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  46. ↑ DELLA VEDOVA, Micaela; HORTA, Luis R.; LÓPEZ ISLA, Gabriel; RUIZ SÁNCHEZ, Francisco J.; G.VILLAFAÑE, Patricio (6 Ekim 2025). "Bathymetric level fluctuations of laguna turquesa and laguna del peinado (Antofalla, Catamarca) during the late Pleistocene – Holocene" (PDF). Serie Correlación Geológica. 41 (1). INSUGEO. s. 23. doi:10.5281/zenodo.17260319. 11 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Ekim 2026.
  47. ↑ Della Vedova, M.; Alonso, G.E.; Villafañe, P.G.; Horta, L.R.; Cury, L.F. (August 2025). "Isotopic composition and growth rate of microbialites in Laguna Turquesa, a high-altitude lake in the Central Andes". Quaternary Science Reviews. Cilt 361. s. 8. Bibcode:2025QSRv..36109386D. doi:10.1016/j.quascirev.2025.109386.
  48. ↑ Valero-Garcés, Blas L; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana (30 Ağustos 1999). "Large 13C enrichment in primary carbonates from Andean Altiplano lakes, northwest Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Earth and Planetary Science Letters (İngilizce). 171 (2). s. 259. Bibcode:1999E&PSL.171..253V. doi:10.1016/S0012-821X(99)00150-8. ISSN 0012-821X. 16 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  49. ↑ Valero-Garcés, Blas L; Delgado-Huertas, Antonio; Ratto, Norma; Navas, Ana (30 Ağustos 1999). "Large 13C enrichment in primary carbonates from Andean Altiplano lakes, northwest Argentina"Ücretli abonelik gerekli. Earth and Planetary Science Letters (İngilizce). 171 (2). s. 260. Bibcode:1999E&PSL.171..253V. doi:10.1016/S0012-821X(99)00150-8. ISSN 0012-821X. 16 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026 – Academia.edu vasıtasıyla.
  50. ↑ Vignale, Federico A.; Lencina, Agustina I.; Stepanenko, Tatiana M.; Soria, Mariana N.; Saona, Luis A.; Kurth, Daniel; Guzmán, Daniel; Foster, Jamie S.; Poiré, Daniel G.; Villafañe, Patricio G.; Albarracín, Virginia H.; Contreras, Manuel; Farías, María E. (1 Ocak 2022). "Lithifying and Non-Lithifying Microbial Ecosystems in the Wetlands and Salt Flats of the Central Andes". Microbial Ecology (İngilizce). 83 (1). s. 8. Bibcode:2022MicEc..83....1V. doi:10.1007/s00248-021-01725-8. hdl:11336/148472 Özgürce erişilebilir. ISSN 1432-184X. PMID 33730193. 23 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  51. ↑ DELLA VEDOVA, Micaela; HORTA, Luis R.; LÓPEZ ISLA, Gabriel; RUIZ SÁNCHEZ, Francisco J.; G.VILLAFAÑE, Patricio (6 Ekim 2025). "Bathymetric level fluctuations of laguna turquesa and laguna del peinado (Antofalla, Catamarca) during the late Pleistocene – Holocene" (PDF). Serie Correlación Geológica. 41 (1). INSUGEO. s. 19. doi:10.5281/zenodo.17260319. 11 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)18 Ekim 2026.
  52. ↑ Della Vedova, M.; Alonso, G.E.; Villafañe, P.G.; Horta, L.R.; Cury, L.F. (August 2025). "Isotopic composition and growth rate of microbialites in Laguna Turquesa, a high-altitude lake in the Central Andes". Quaternary Science Reviews. Cilt 361. s. 2. Bibcode:2025QSRv..36109386D. doi:10.1016/j.quascirev.2025.109386.
  53. ↑ Sundt, Lorenzo (1911). Estudios jeologicos i topograficos del desierto i puna de Atacama (İspanyolca). 1. Impr. Barcelona. s. 76. OCLC 654477717 – Google Books vasıtasıyla.
  54. ↑ Vitry, Christian (1997). "Arqueología de alta montaña". Yachayruna Revista de divulgación científica (İspanyolca). 1 (1). Grupo de Estudios de Ciencias Sociales. Facultad de Humanidades. UNSa. s. 2 – Academia.edu vasıtasıyla.
  55. ↑ Berberián, Eduardo E.; Nielsen, Axel E.; Albeck, María Ester (2001). Historia argentina prehispánica (İspanyolca). 1. Editorial Brujas. s. 531. ISBN 987-9452-50-X.
  56. ↑ Pérez, Martina Inés; Clur, Alejo Adrián; Zela, Paula Miranda De; Olivera, Daniel; Pérez, Martina Inés; Clur, Alejo Adrián; Zela, Paula Miranda De; Olivera, Daniel (May 2023). "Resultados iniciales del análisis del primer enterratorio inkaico contextualizado en Antofagasta de la Sierra (Puna meridional argentina)". Relaciones. Cilt 48. s. 111. doi:10.24215/18521479e049 Özgürce erişilebilir. ISSN 1852-1479. 11 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi18 Ekim 2026.
  57. ↑ Campeny, López; Escola, P. (2007). "Un verde horizonte en el desierto: producción de cuentas minerales en ámbitos domésticos de sitios agro-pastoriles. Antofagasta de la Sierra. Puna Meridional Argentina". Nielsen, A.; Rivolta, MC; Seldes, V.; Vázquez, MM; Mercolli, P. (Ed.). Producción y Circulación Prehispánicas de Bienes en el Sur Andino (İspanyolca). s. 5 – Academia.edu vasıtasıyla.
  58. ↑ Campeny, López; Escola, P. (2007). "Un verde horizonte en el desierto: producción de cuentas minerales en ámbitos domésticos de sitios agro-pastoriles. Antofagasta de la Sierra. Puna Meridional Argentina". Nielsen, A.; Rivolta, MC; Seldes, V.; Vázquez, MM; Mercolli, P. (Ed.). Producción y Circulación Prehispánicas de Bienes en el Sur Andino (İspanyolca). s. 3 – Academia.edu vasıtasıyla.
  59. ↑ OLIVERA, DANIEL ENZO; TCHILINGUIRIAN, PABLO; CASANOVA MENENDEZ, MARTÍN TOMÁS; PÉREZ, MARTINA INÉS; GRANT, JENNIFER; GENTILE, MARÍA CECILIA; CLUR, ALEJO; DE ZELA, PAULA MIRANDA (2023). Tamberías El Peinado y Laguna Diamante: minería inka y circulaciónd de bienes en la Puna meridional argentina. XXI Congreso Nacional de Arqueología Argentina (İspanyolca). Corrientes. 25 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2026.