Yalan makinesi

Amerikalı mucit Leonarde Keeler, geliştirdiği poligraf cihazını, 1935'te Richard Hauptmann'ın yargılandığı davada savcılık tanığı olan Arthur Koehler üzerinde test ediyor.
İsrail Polisi'ne ait bir yalan makinesi

Yalan makinesi veya poligraf, kişinin bir dizi soruyu yanıtladığı sırada kan basıncı, nabız, solunum hızı ve deri iletkenliği gibi çeşitli klinik biyobelirteçleri ölçüp kaydeden bir cihazdır. Sözde yalanları tespit etmek amacıyla kullanılan poligraf değerlendirmeleri, bazı fizyolojik mekanizmaların veya işlevsel durumların ve bunlardaki değişimlerin, yalan söyleme eyleminin tetiklediği varsayılan psikofizyolojik olguları güvenilir biçimde açıklayabileceği yönündeki geçerliliğini yitirmiş bir varsayıma dayanır. Bununla birlikte poligrafi, bilim camiası tarafından sözdebilim olarak kabul edilmektedir.

Poligraf kullanımının temelindeki inanca göre, aldatıcı yanıtlar doğru yanıtlarla ilişkili olanlardan ayırt edilebilecek fizyolojik tepkilere yol açar; ancak yalan söylemeyle özdeşleşmiş belirli fizyolojik tepkiler bulunmadığından, yalan söyleyenlerle doğruyu söyleyenleri birbirinden ayıran etkenleri belirlemek güçtür. Bazı ülkelerde poligraflar, suç şüphelilerinin veya kamu ve özel sektörde hassas görevlerde çalışmak için başvuran adayların sorgulanmasında bir sorgulama aracı olarak kullanılır. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bazı kolluk kuvvetleri ve federal hükûmet kurumlarının yanı sıra birçok polis teşkilatı, şüphelileri sorgulamak ve yeni çalışanları taramak amacıyla poligraf testlerinden yararlanır. ABD federal hükûmeti bünyesinde poligraf testi, ayrıca "aldatmanın psikofizyolojik tespiti testi" olarak adlandırılır.

Bilimsel ve hükûmet kurumları tarafından poligrafiye ilişkin yapılan değerlendirmeler, poligrafların son derece hatalı sonuçlar verebildiğini, karşı önlemlerle kolayca yanıltılabildiğini ve doğruluğu değerlendirmek için kusurlu veya geçersiz bir yöntem olduğunu genel olarak ortaya koymaktadır. Ulusal Bilimler Akademisi'nin mevcut araştırmaları kapsamlı biçimde ele aldığı 2003 tarihli incelemede, bir poligraf testinin son derece yüksek doğruluk oranına sahip olmasının beklenebileceğine ilişkin "çok az dayanak" bulunduğu sonucuna varılmıştır. Amerikan Psikoloji Derneği ise psikologların çoğunun, poligraf testlerinin yalanları doğru biçimde tespit edebildiğine dair çok az kanıt bulunduğu konusunda hemfikir olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle, yalanları tespit etmek amacıyla poligraf kullanımı sözdebilim veya çöp bilim olarak değerlendirilmektedir.

Kaynakça

  1. ↑ "lie detector test" (İngilizce). Legal Information Institute. Haziran 2020. 5 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2022.
  2. ↑ "United States v. Scheffer: A U.S. Supreme Court Ruling on Polygraph Testing". Federation of American Scientists. 31 Mart 1998. 19 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2023.
  3. ↑ Tavel, Morton E. (Ocak 2016). "The 'Lie Detector' Test Revisited: A Great Example of Junk Science". Skeptical Inquirer (İngilizce). 27 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2026.
  4. ↑ Saxe, Leonard (Temmuz 1991). "Science and the CQT polygraph". Integrative Physiological and Behavioral Science. 26 (3): 223-231. doi:10.1007/BF02912514. PMID 1954162.
  5. ↑ The Polygraph and Lie Detection (İngilizce). National Research Council. 19 Mart 2013. doi:10.17226/10420. ISBN 978-0-309-26392-4. 11 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2023.
  6. ↑ LaMotte, Sandee (7 Eylül 2018). "The shaky science of lie detectors" (İngilizce). CNN. 5 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2023.