Princeps (çoğul: principes), Latince "birinci" anlamına gelen sözcük.
Bu kelimeye hasredilen özel tarihi anlamlardan en önemlileri aşağıdadır;
Princeps (burada "Birinci Yurttaş" anlamındadır) Roma imparatorunun resmi ünvanıydı ve bazı tarihçilere göre bu ünvan Antik Roma'da İmparatoru tarif ederdi.
"Princeps" kelimesi Princeps Senatus (Senato'nun "Primus inter pares'i") ünvanından türetilmiştir. İlk olarak M.Ö. 23 yılında, rex 'kral' ya da diktatör ünvanlarını kullanması durumunda bunun senatörler ve diğer etkili kişiler arasında kızgınlığa neden olacağı düşüncesiyle İmparator Augustus tarafından kullanılmıştır. Augustus, politik ve askeri olarak başat güç olmasına rağmen, İmparatorluğu yönetebilmesi için Romalı dostlarının desteğine ihtiyaç duyuyordu.
İmparatorun kullandığı diğer ünvanlar arasında, imperator, Augustus, Sezar ve sonraki dönemlerde orataya çıkan dominus ve basileus (Yunanca "hükümdar") sayılabilir. İmparator ünvanı, Augustus tarafından bir praenomen kullanılmaya başlamadan önce, çok da önemli olmayan bir askeri ünvan olan imperator ünvanından türetilmiştir.
Tetrarşi'nin babası olan İmparator Diokletian (285-305), "princeps" ünvanı kullanmayı reddederek dominus ("efendi, sahip") ünvanını kullanmaya başlamıştır. Augustus ve Diokletian'ın saltanatı arasında kalan ve kendilerini "princeps" olarak adlandıran imparatorların dönemi Principate, Diokletian'la başlayan ve 476 yılında sona eren dönem ise Dominate olarak adlandırılır.
Princeps, aynı zamanda bir Officium'daki birinci yönetici için kullanılan Princeps officii teriminin kısaltmasıdır.
"Princeps", günümüzde birçok dilde kullanılan prens ünvanının da türetildiği kelimedir.