Pritzker Mimarlık Ödülü

Pritzker Mimarlık Ödülü, Hyatt Vakfı tarafından 1979'dan beri her sene verilen bir mimarlık ödülü olup yeteneği, önsezileri ve sorumluluk bilinciyle, topluma ve mimarlığa anlamlı katkılar sağlayan mimarları onurlandırma amacı taşır.

Hyatt Vakfı 1979 yılında Jay A. Pritzker ve eşi Cindy Pritzker tarafından Pritzker Mimarlık Ödülleri'ni vermek için kuruldu ve de finansmanı hâlen Pritzker ailesi tarafından sağlanmaktadır. Milliyet, ırk, köken veya ideoloji ayrımı yapılmaksızın verilen ödül 100.000 Amerikan Doları ve 1987 yılından beri üzerine Latince: Firmitas, Utilitas, Venustas (Türkçe: Sağlamlık, İşe Yararlık, Zariflik) yazılmış bir bronz madalyadır. Bu madalyanın ilham kaynağı Vitruvius'dur. 1987 yılına kadar da Henry Moore tarafından tasarlanmış heykeller, para ödülüne ek olarak, verilmekteydi.

2006 yılında ödülü kazanan ünlü Brezilyalı mimar Paulo Mendes da Rocha'nın ödülü ilk defa Türkiye’de bir törenle 30 Mayıs 2006 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda verilmiştir. Prizker Vakfı adına konuşan Thomas Pritzker, her sene farklı bir ülkede ödül töreninin düzenlenmesini tercih ettiklerini belirterek 2006 yılında Türkiye’nin ve Dolmabahçe Sarayı’nın seçilme nedenini “Yüzyıllardır doğu ve batı kültürlerinin kavşak noktasında yer alan bu coğrafyada mimariye karşı olan farkındalığı artırmak” olarak özetledi.

2020 itibarıyla hâlen ödül komisyonu başkanı olan Martha Thorne, gerek bu ödülü geçmişte kazanan mimarlardan gerekse "mimarlık sektoründe tecrübeli ve ilgili" akademisyenler, eleştirmenler ve diğerlerinden aday göstermelerini beklediklerini belirtir. Ayrıca "her sene 1 Kasım’a kadar, ülkesinde lisanslı herhangi bir mimar da kişisel tavsiyesini komisyona bildirebilir. Her sene oluşturulan jüri "mimarlık, iş dünyası, eğitim, basın ve kültür alanlarında tanınmış" beş ila dokuz uzmandan oluşur. Bu üyeler o seneki ödülün sahibini ilkbaharın başında seçer. Mimarlık dünyasının bir nevi Nobel'i sayılan ve en prestijli ödülü olarak kabul edilen Pritzker Mimarlık Ödülü için bugüne kadar 47 ülkeden, 500'den fazla kişi veya oluşum bu ödül için adaylar önerdi.

Bu ödülün ilk sahibi olan Philip Johnson’a ödülü takdim edilirken “50 yıllık tasarım yeteneğinin ve enerjisinin sayısız müze, tiyatro, kütüphane, müstakil ev, bahçe ve ofis yapılarında hayat kazandığı” belirtilmiştir. Ödülü 2004 yılında kazanan Zaha Hadid, bu ödülü kazanan ilk kadın mimardır. Ryue Nishizawa 44 yaşında bu ödülü kazanan en genç mimardır, Frei Otto ise 89 yaşında bu ödülü kazanan en yaşlı mimardır.

Pritzker Ödülü tarihinde geniş çaplı tartışmalara da neden oldu. 1991 yılında ödülün Robert Venturi'ye verilip ortağı Denise Scott Brown'a verilmemiş olması, meslekteki cinsiyet eşitsizliğine işaret edilerek tepki topladı. Pritzker komitesi, ödülün yalnız kişilere verildiğini açıklayarak kararlarını savunmuşsa da, sonraki yıllarda bu kararını değiştirerek ödülü kurucu ortaklara birlikte vermeye başladı. İlk olarak 2001 yılında ödül Jacques Herzog ve Pierre de Meuron'a birlikte verildi, 2010 yılında da ortaklar Kazuyo Sejima ve Ryue Nishizawa birlikte ödüllendirildi. Bu gelişmeler üzerine, ödülün Denise Scott Brown'a da verilip haksızlığın telafi edilmesi talebiyle 2013 yılında başlatılan uluslararası bir imza kampanyasıyla 9 binin üzerinde imza toplandı, fakat Pritzker komitesi geçmiş yıllara yönelik ödül verilemeyeceğini açıklayarak talepleri reddetti. Bu karar üzerine Denise Scott Brown, "bana bir ödül değil, bir ödül seremonisi borçları var" cevabını verdi. Pritzker tarihinde ödül yalnız beş kadın mimara, Zaha Hadid, Kazuyo Sejima, Carme Pigem, Yvonne Farrell ve Shelley McNamara'ya verilmiştir.

Ödülü kazananlar

Sene	Ödülü kazanan	Ülke	Görsel	Projelerinden örnek (Tamamlandığı yıl)		Ödül töreninin gerçekleştiği mekân	Ref
1979	Johnson, PhilipPhilip Johnson	ABD			Cam Ev (1949)	Dumbarton Oaks
1980	Barragán, LuisLuis Barragán	Meksika			Torres de Satélite (1957)	Dumbarton Oaks
1981	Stirling, JamesJames Stirling	Büyük Britanya			Seeley Tarih Kütüphanesi (1968)	Ulusal Yapı Müzesi
1982	Roche, KevinKevin Roche	ABD			Knights of Columbus Binası (1969)	Art Institute of Chicago	[A]
1983	Pei, Ieoh MingIeoh Ming Pei	ABD			Ulusal Sanat Galerisi (Doğu Kanadı – 1978)	Metropolitan Müzesi	[B]
1984	Meier, RichardRichard Meier	ABD			High Museum of Art (1983)	Ulusal Sanat Galerisi
1985	Hollein, HansHans Hollein	Avusturya			Abteiberg Müzesi (1982)	Huntington Kütüphanesi
1986	Böhm, GottfriedGottfried Böhm	Batı Almanya			Christi Auferstehung (1968)	Worshipful Company of Goldsmiths
1987	Tange, KenzōKenzō Tange	Japonya			Amerikan Tıp Derneği Genel Merkezi (1987)	Kimbell Sanat Müzesi
1988	Bunshaft, GordonGordon Bunshaft	ABD	-		Beinecke Nadir Kitaplar ve El Yazmaları Kütüphanesi (1963)	Art Institute of Chicago
1988	Niemeyer, OscarOscar Niemeyer	Brezilya			Brasilia Katedrali (1958)	Art Institute of Chicago
1989	Gehry, FrankFrank Gehry	Kanada ABD			Santa Monica Place (1980)	Tōdai-ji	[C]
1990	Rossi, AldoAldo Rossi	İtalya			Bonnefanten Müzesi (1990)	Palazzo Grassi
1991	Venturi, RobertRobert Venturi	ABD			National Gallery, Sainsbury Kanadı (1991)	Iturbide Sarayı
1992	Vieira, Álvaro SizaÁlvaro Siza Vieira	Portekiz			Portekiz Pavyonu, Expo’98 (1998)	Harold Washington Kütüphanesi
1993	Maki, FumihikoFumihiko Maki	Japonya			Tokyo Metropoliten Spor Salonu (1991)	Prag Kalesi
1994	de Portzamparc, ChristianChristian de Portzamparc	Fransa			Fransa'nın Berlin Büyükelçiliği (2003)	The Commons
1995	Andō, TadaoTadao Andō	Japonya			Nagaragawa Kongre Merkezi (1995)	Versay Sarayı
1996	Moneo, RafaelRafael Moneo	İspanya			Kursaal Sarayı (1999)	Getty Center
1997	Fehn, SverreSverre Fehn	Norveç			Norveç Buzul Müzesi (1991)	Guggenheim Müzesi (Bilbao)
1998	Piano, RenzoRenzo Piano	İtalya			Kansai Uluslararası Havalimanı (1994)	Beyaz Saray
1999	Foster, NormanNorman Foster	Büyük Britanya			Millennium Köprüsü (2000)	Altes Museum
2000	Koolhaas, RemRem Koolhaas	Hollanda			Second Stage Theatre (1999)	Kudüs Arkeoloji Parkı
2001	Herzog & de Meuron	İsviçre			Tate Modern (2000)	Monticello
2002	Murcutt, GlennGlenn Murcutt	Avustralya			Berowra Waters Inn (1983)	Capitol Tepesi
2003	Utzon, JørnJørn Utzon	Danimarka	-		Sidney Opera Evi (1973)	San Fernando Güzel Sanatlar Kraliyet Akademisi
2004	Hadid, ZahaZaha Hadid	Büyük Britanya			Köprü Pavyonu (2008)	Ermitaj Müzesi	[D]
2005	Mayne, ThomThom Mayne	ABD			San Francisco Federal Binası (2007)	Jay Pritzker Pavyonu
2006	da Rocha, Paulo MendesPaulo Mendes da Rocha	Brezilya			Serra Dourada Stadyumu (1975)	Dolmabahçe Sarayı
2007	Rogers, Lord RichardLord Richard Rogers	Büyük Britanya			Lloyd Binası (1986)	Banqueting House, Whitehall	[E]
2008	Nouvel, JeanJean Nouvel	Fransa			Torre Agbar (2005)	Kongre Kütüphanesi
2009	Zumthor, PeterPeter Zumthor	İsviçre			Therme Vals (1996)	Buenos Aires Yasama Sarayı
2010	SANAA	Japonya			Kanazawa 21. Yüzyıl Çağdaş Sanatlar Müzesi (2003)	Ellis Adası
2011	Eduardo Souto de Moura	Portekiz			Braga Belediye Stadyumu, Braga (2004)	Andrew W. Mellon Oditoryumu
2012	Wang Shu	Çin			Ningbo Müzesi, Ningbo (2008)	Pekin
2013	Toyo Ito	Japonya			Sendai Mediatheque, Sendai (2001)	John F. Kennedy Başkanlık Kütüphanesi ve Müzesi
2014	Shigeru Ban	Japonya			Centre Pompidou-Metz, Metz (2010)	Rijksmuseum Amsterdam
2015	Otto, FreiFrei Otto	Almanya	-		Olimpiyat Stadyumu (Münih) (1972)	New World Center, Miami	[F]
2016	Aravena, AlejandroAlejandro Aravena	Şili			Siyam Kuleleri, Şili Papa Katolik Üniversitesi (2005)	Birleşmiş Milletler Genel Merkezi, New York City
2017	Rafael Aranda, Carme Pigem & Ramón Vilalta (RCR Arquitectes)	İspanya	-		Sant Antoni Kütüphanesi, Barselona (2008)	Akasaka Sarayı, Tokyo
2018	B. V. Doshi	Hindistan			Hint Yönetim Bilimleri Enstitüsü (1977–1992)	Ağa Han Müzesi, Toronto
2019	Arata Isozaki	Japonya			Art Tower Mito (1990)	Versay Sarayı
2020	Yvonne Farrell ve Shelley McNamara	İrlanda			Bocconi Üniversitesi (2008)		[G]
2021	Anne Lacaton ve Jean-Philippe Vassal	Fransa			Ulusal Mimarlık Okulu, Nantes (2009)
2022	Diébédo Francis Kéré	- Burkina Faso - Almanya			Toprak Mimarisi Merkezi, Mopti (2010)	LSE Marshall Binası, Londra	[H]
2023	David Chipperfield	Birleşik Krallık			Neues Müzesi, Berlin (1997–2009)	Atina Agorası
2024	Riken Yamamoto	Japonya			Yokosuka Sanat Müzesi, Kanagawa (2007)	Art Institute of Chicago	[I]
2025	Liu Jiakun	Çin	-		West Village Kompleksi, Çengdu, Çin (2015)	Louvre Abu Dabi Müzesi

Notlar

• ^A Kevin Roche İrlanda'da doğdu.
• ^B I. M. Pei Çin'de doğdu.
• ^C Frank Gehry Kanada'da doğdu.
• ^D Zaha Hadid Irak'da doğdu.
• ^E Richard Rogers İtalya'da Anglo-İtalyan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.
• ^F Ölümünden sonra verilen ödül.
• ^G COVID-19 pandemisi nedeniyle tören çevrimiçi olarak gerçekleştirildi.
• ^H Diébédo Francis Kéré Burkina Faso'da doğdu.
• ^I Riken Yamamoto, Çin Japon işgali altındayken Japon bir ailenin çocuğu olarak Çin'de doğdu.

Dipnotlar

Ayrıca bakınız

• Mimarlık ödülleri listesi

Dış bağlantılar

• Pritzker Mimarlık Ödülü Resmî İnternet Sayfası31 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.