Pritzker Mimarlık Ödülü

Pritzker Mimarlık Ödülü
AçıklamaBu ödül ile yeteneği, önsezileri ve sorumluluk bilinciyle, topluma ve mimarlığa anlamlı katkılar sağlayan mimarlar onurlandırılmaktadır.
Resmî sitesipritzkerprize.com

Pritzker Mimarlık Ödülü, Hyatt Vakfı tarafından 1979'dan beri her sene verilen bir mimarlık ödülü olup yeteneği, önsezileri ve sorumluluk bilinciyle, topluma ve mimarlığa anlamlı katkılar sağlayan mimarları onurlandırma amacı taşır.

Hyatt Vakfı 1979 yılında Jay A. Pritzker ve eşi Cindy Pritzker tarafından Pritzker Mimarlık Ödülleri'ni vermek için kuruldu ve de finansmanı hâlen Pritzker ailesi tarafından sağlanmaktadır. Milliyet, ırk, köken veya ideoloji ayrımı yapılmaksızın verilen ödül 100.000 Amerikan Doları ve 1987 yılından beri üzerine Latince: Firmitas, Utilitas, Venustas (Türkçe: Sağlamlık, İşe Yararlık, Zariflik) yazılmış bir bronz madalyadır. Bu madalyanın ilham kaynağı Vitruvius'dur. 1987 yılına kadar da Henry Moore tarafından tasarlanmış heykeller, para ödülüne ek olarak, verilmekteydi.

2006 yılında ödülü kazanan ünlü Brezilyalı mimar Paulo Mendes da Rocha'nın ödülü ilk defa Türkiye’de bir törenle 30 Mayıs 2006 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda verilmiştir. Prizker Vakfı adına konuşan Thomas Pritzker, her sene farklı bir ülkede ödül töreninin düzenlenmesini tercih ettiklerini belirterek 2006 yılında Türkiye’nin ve Dolmabahçe Sarayı’nın seçilme nedenini “Yüzyıllardır doğu ve batı kültürlerinin kavşak noktasında yer alan bu coğrafyada mimariye karşı olan farkındalığı artırmak” olarak özetledi.

2020 itibarıyla hâlen ödül komisyonu başkanı olan Martha Thorne, gerek bu ödülü geçmişte kazanan mimarlardan gerekse "mimarlık sektoründe tecrübeli ve ilgili" akademisyenler, eleştirmenler ve diğerlerinden aday göstermelerini beklediklerini belirtir. Ayrıca "her sene 1 Kasım’a kadar, ülkesinde lisanslı herhangi bir mimar da kişisel tavsiyesini komisyona bildirebilir. Her sene oluşturulan jüri "mimarlık, iş dünyası, eğitim, basın ve kültür alanlarında tanınmış" beş ila dokuz uzmandan oluşur. Bu üyeler o seneki ödülün sahibini ilkbaharın başında seçer. Mimarlık dünyasının bir nevi Nobel'i sayılan ve en prestijli ödülü olarak kabul edilen Pritzker Mimarlık Ödülü için bugüne kadar 47 ülkeden, 500'den fazla kişi veya oluşum bu ödül için adaylar önerdi.

Bu ödülün ilk sahibi olan Philip Johnson’a ödülü takdim edilirken “50 yıllık tasarım yeteneğinin ve enerjisinin sayısız müze, tiyatro, kütüphane, müstakil ev, bahçe ve ofis yapılarında hayat kazandığı” belirtilmiştir. Ödülü 2004 yılında kazanan Zaha Hadid, bu ödülü kazanan ilk kadın mimardır. Ryue Nishizawa 44 yaşında bu ödülü kazanan en genç mimardır, Frei Otto ise 89 yaşında bu ödülü kazanan en yaşlı mimardır.

Pritzker Ödülü tarihinde geniş çaplı tartışmalara da neden oldu. 1991 yılında ödülün Robert Venturi'ye verilip ortağı Denise Scott Brown'a verilmemiş olması, meslekteki cinsiyet eşitsizliğine işaret edilerek tepki topladı. Pritzker komitesi, ödülün yalnız kişilere verildiğini açıklayarak kararlarını savunmuşsa da, sonraki yıllarda bu kararını değiştirerek ödülü kurucu ortaklara birlikte vermeye başladı. İlk olarak 2001 yılında ödül Jacques Herzog ve Pierre de Meuron'a birlikte verildi, 2010 yılında da ortaklar Kazuyo Sejima ve Ryue Nishizawa birlikte ödüllendirildi. Bu gelişmeler üzerine, ödülün Denise Scott Brown'a da verilip haksızlığın telafi edilmesi talebiyle 2013 yılında başlatılan uluslararası bir imza kampanyasıyla 9 binin üzerinde imza toplandı, fakat Pritzker komitesi geçmiş yıllara yönelik ödül verilemeyeceğini açıklayarak talepleri reddetti. Bu karar üzerine Denise Scott Brown, "bana bir ödül değil, bir ödül seremonisi borçları var" cevabını verdi. Pritzker tarihinde ödül yalnız beş kadın mimara, Zaha Hadid, Kazuyo Sejima, Carme Pigem, Yvonne Farrell ve Shelley McNamara'ya verilmiştir.

Ödülü kazananlar

SeneÖdülü kazananÜlkeGörselProjelerinden örnek (Tamamlandığı yıl)Ödül töreninin gerçekleştiği mekânRef
1979Philip JohnsonAmerika Birleşik Devletleri
ABD
Cam Ev
(1949)
Dumbarton Oaks
1980Luis BarragánMeksika
Meksika
Torres de Satélite
(1957)
Dumbarton Oaks
1981James StirlingBirleşik Krallık
Büyük Britanya
Seeley Tarih Kütüphanesi
(1968)
Ulusal Yapı Müzesi
1982Kevin RocheAmerika Birleşik Devletleri
ABD
Knights of Columbus Binası
(1969)
Art Institute of Chicago
[A]
1983Ieoh Ming PeiAmerika Birleşik Devletleri
ABD
Ulusal Sanat Galerisi
(Doğu Kanadı – 1978)
Metropolitan Müzesi
[B]
1984Richard MeierAmerika Birleşik Devletleri
ABD
High Museum of Art
(1983)
Ulusal Sanat Galerisi
1985Hans HolleinAvusturya
Avusturya
Abteiberg Müzesi
(1982)
Huntington Kütüphanesi
1986Gottfried BöhmBatı Almanya
Batı Almanya
Christi Auferstehung
(1968)
Worshipful Company of Goldsmiths
1987Kenzō TangeJaponya
Japonya
Amerikan Tıp Derneği Genel Merkezi
(1987)
Kimbell Sanat Müzesi
1988Gordon BunshaftAmerika Birleşik Devletleri
ABD
-Beinecke Nadir Kitaplar ve El Yazmaları Kütüphanesi
(1963)
Art Institute of Chicago
1988Oscar NiemeyerBrezilya
Brezilya
Brasilia Katedrali
(1958)
Art Institute of Chicago
1989Frank GehryKanada
Amerika Birleşik Devletleri
Kanada
ABD
Santa Monica Place
(1980)
Tōdai-ji [C]
1990Aldo Rossiİtalya
İtalya
Bonnefanten Müzesi
(1990)
Palazzo Grassi
1991Robert VenturiAmerika Birleşik Devletleri
ABD
National Gallery, Sainsbury Kanadı (1991)Iturbide Sarayı
1992Álvaro Siza VieiraPortekiz
Portekiz
Portekiz Pavyonu, Expo’98
(1998)
Harold Washington Kütüphanesi
1993Fumihiko MakiJaponya
Japonya
Tokyo Metropoliten Spor Salonu
(1991)
Prag Kalesi
1994Christian de PortzamparcFransa
Fransa
Fransa'nın Berlin Büyükelçiliği
(2003)
The Commons
1995Tadao AndōJaponya
Japonya
Nagaragawa Kongre Merkezi
(1995)
Versay Sarayı
1996Rafael Moneoİspanya
İspanya
Kursaal Sarayı
(1999)
Getty Center
1997Sverre FehnNorveç
Norveç
Norveç Buzul Müzesi
(1991)
Guggenheim Müzesi (Bilbao)
1998Renzo Pianoİtalya
İtalya
Kansai Uluslararası Havalimanı
(1994)
Beyaz Saray
1999Norman FosterBirleşik Krallık
Büyük Britanya
Millennium Köprüsü
(2000)
Altes Museum
2000Rem KoolhaasHollanda
Hollanda
Second Stage Theatre
(1999)
Kudüs Arkeoloji Parkı
2001Herzog & de Meuronİsviçre
İsviçre
Tate Modern
(2000)
Monticello
2002Glenn MurcuttAvustralya
Avustralya
Berowra Waters Inn
(1983)
Capitol Tepesi
2003Jørn UtzonDanimarka
Danimarka
-Sidney Opera Evi
(1973)
San Fernando Güzel Sanatlar Kraliyet Akademisi
2004Zaha HadidBirleşik Krallık
Büyük Britanya
Köprü Pavyonu
(2008)
Ermitaj Müzesi
[D]
2005Thom MayneAmerika Birleşik Devletleri
ABD
San Francisco Federal Binası
(2007)
Jay Pritzker Pavyonu
2006Paulo Mendes da RochaBrezilya
Brezilya
Serra Dourada Stadyumu
(1975)
Dolmabahçe Sarayı
2007Lord Richard RogersBirleşik Krallık
Büyük Britanya
Lloyd Binası
(1986)
Banqueting House, Whitehall
[E]
2008Jean NouvelFransa
Fransa
Torre Agbar
(2005)
Kongre Kütüphanesi
2009Peter Zumthorİsviçre
İsviçre
Therme Vals
(1996)
Buenos Aires Yasama Sarayı
2010SANAAJaponya
Japonya
Kanazawa 21. Yüzyıl Çağdaş Sanatlar Müzesi (2003)Ellis Adası
2011Eduardo Souto de MouraPortekiz
Portekiz
Braga Belediye Stadyumu, Braga (2004) Andrew W. Mellon Oditoryumu
2012Wang ShuÇin
Çin
Ningbo Müzesi, Ningbo (2008)Pekin
2013Toyo ItoJaponya
Japonya
Sendai Mediatheque, Sendai (2001)John F. Kennedy Başkanlık Kütüphanesi ve Müzesi
2014Shigeru BanJaponya
Japonya
Centre Pompidou-Metz, Metz (2010)Rijksmuseum Amsterdam
2015Frei OttoAlmanya
Almanya
-Olimpiyat Stadyumu (Münih) (1972)New World Center, Miami[F]
2016Alejandro AravenaŞili
Şili
Siyam Kuleleri, Şili Papa Katolik Üniversitesi (2005)Birleşmiş Milletler Genel Merkezi, New York City
2017Rafael Aranda, Carme Pigem &
Ramón Vilalta (RCR Arquitectes)
İspanya
İspanya
-Sant Antoni Kütüphanesi, Barselona (2008)Akasaka Sarayı, Tokyo
2018 B. V. Doshi Hindistan
Hindistan
Hint Yönetim Bilimleri Enstitüsü

(1977–1992)

Ağa Han Müzesi, Toronto
2019 Arata Isozaki Japonya
Japonya
Art Tower Mito

(1990)

Versay Sarayı
2020 Yvonne Farrell ve Shelley McNamara İrlanda
İrlanda


Bocconi Üniversitesi

(2008)

[G]
2021 Anne Lacaton ve Jean-Philippe Vassal Fransa
Fransa
Ulusal Mimarlık Okulu, Nantes (2009)
2022 Diébédo Francis Kéré Burkina Faso - Almanya
Burkina Faso - Almanya
Toprak Mimarisi Merkezi, Mopti

(2010)

LSE Marshall Binası, Londra [H]
2023 David Chipperfield Birleşik Krallık
Birleşik Krallık
Neues Müzesi, Berlin

(1997–2009)

Atina Agorası
2024 Riken Yamamoto Japonya
Japonya
Yokosuka Sanat Müzesi, Kanagawa (2007) Art Institute of Chicago [I]
2025 Liu Jiakun Çin
Çin
- West Village Kompleksi, Çengdu, Çin (2015) Louvre Abu Dabi Müzesi

Ayrıca bakınız