Quagga (Equus quagga quagga), atgiller (Equidae) familyasında yer alan ve 19. yüzyılda nesli tükenen bir zebra alt türüdür. Güney Afrika'nın iç kesimlerinde yaşamış olan quagga, günümüzde düz zebranın (Equus quagga) nesli tükenmiş bir alt türü olarak kabul edilmektedir.
Quagganın en belirgin özelliği, vücudunun ön kısmında bulunan koyu renkli çizgilerin arka bölümlere doğru azalması ve yerini kahverengi tonlara bırakmasıydı. Geçmişte ayrı bir zebra türü olarak değerlendirilmiş olsa da moleküler çalışmalar, quagganın düz zebra ile yakın akraba olduğunu ve Equus quagga türü içinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermiştir.
19. yüzyılda yoğun avcılık ve yaşam alanlarının tarımsal faaliyetler nedeniyle değiştirilmesi sonucunda quagga popülasyonu hızla azalmıştır. Bilinen son birey, 12 Ağustos 1883'te Amsterdam Hayvanat Bahçesi'nde ölmüstür.
Taksonomi ve adlandırma
Quagga, 18. yüzyılda bilimsel olarak tanımlanmış ve uzun süre ayrı bir zebra türü olarak sınıflandırılmıştır. Bunun temel nedeni, kürk deseninin diğer zebralardan belirgin biçimde farklı olmasıydı. Daha sonraki morfolojik ve genetik araştırmalar, quagganın düz zebra türü içinde yer alan bir alt tür olduğunu göstermiştir.
1984 yılında yapılan çalışma, müze örneklerinden elde edilen quagga DNA'sının analiz edilebileceğini göstererek nesli tükenmiş türlerin moleküler yöntemlerle incelenmesinde önemli bir adım oluşturmuştur. 2005 yılında yapılan mitokondriyal DNA araştırması, quagganın bağımsız bir türden çok, Equus quagga içinde tarihsel olarak farklılaşmış bir alt grup olduğunu desteklemiştir.
Özellikleri ve yaşam alanı
Quagga, genel vücut yapısı bakımından diğer zebralara benzeyen ancak kürk deseni bakımından farklılaşmış bir hayvandı. Baş, boyun ve gövdenin ön kısmında belirgin siyah çizgiler bulunurken, arka bölümlerde bu çizgiler azalıyor ve kürk kahverengimsi bir görünüm kazanıyordu. Boyutlarının günümüzdeki düz zebralara yakın olduğu tahmin edilmektedir. Omuz yüksekliğinin yaklaşık 125–135 cm arasında olduğu và vücut yapısının diğer zebra türleriyle benzer özellikler taşıdığı düşünülmektedir.
Quagga, tarihsel olarak Güney Afrika'nın iç kesimlerindeki açık otlaklarda ve yarı kurak bölgelerde yaşamıştır. Özellikle Cape bölgesi, Karoo ve çevresindeki çayırlık alanlarda görülmüştür. Otçul bir beslenme yapısına sahip olan quagga, yaşam alanını paylaştığı diğer büyük otçul memelilerle benzer çayır ekosistemlerinde besleniyordu.
Yok oluşu
Quagganın neslinin tükenmesinde insan faaliyetleri temel rol oynamıştır. 19. yüzyılda Güney Afrika'da Avrupa kökenli yerleşimlerin genişlemesiyle birlikte yoğun avcılık başlamış ve türün yaşam alanları tarım ile hayvancılık faaliyetleri nedeniyle azalmıştır.
Quaggalar etleri ve derileri için avlanmış, ayrıca bazı bölgelerde çiftlik hayvanlarıyla otlak rekabetine girdikleri gerekçesiyle öldürülmüştür. Bu baskılar sonucunda yabani popülasyonlar 19. yüzyılın sonlarına doğru ortadan kalkmıştır.
Son yabani bireylerin 1870'li yıllarda yok olduğu kabul edilmektedir. Esaret altındaki son quagga ise Amsterdam'daki Artis Zoo'da yaşamış ve 1883 yılında ölmüştür.
Quagga Projesi
Quagga Projesi, 1987 yılında Güney Afrika'da Reinhold Rau tarafından başlatılan seçici yetiştirme çalışmasıdır. Projenin amacı, günümüzde yaşayan düz zebralar arasından quagguaya benzer dış görünüş özellikleri taşıyan bireyleri seçerek bu özellikleri sonraki nesillerde artırmaktır.
Proje, nesli tükenmiş quagguayı genetik olarak geri getirme veya klonlama çalışması değildir. Elde edilen hayvanlar, Equus quagga türüne ait düz zebralardır ve tarihî quaggalara yalnızca görünüş bakımından benzerlik göstermektedir. Proje, nesli tükenmiş türlerin özelliklerinin seçici yetiştirme yoluyla yeniden ortaya çıkarılması ve koruma biyolojisi alanındaki tartışmalar açısından önem taşımaktadır.
↑Ph.D, Lindy Whitehouse (3 Eylül 2020). "Quagga - Facts and Beyond" (İngilizce). 14 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2026.
