Roma Missal'i

Trent Konsili'nden Önce (1570)

Yüksek Orta Çağ'dan önce, Ayin'de birkaç kitap kullanılıyordu: duaların bulunduğu bir Sakramenter, Kutsal Kitap okumaları için bir veya daha fazla kitap ve antifonlar ve diğer ilahiler için bir veya daha fazla kitap. Yavaş yavaş, bu kitaplardan birden fazlasının parçalarını içeren el yazmaları ortaya çıktı ve sonunda kendi başlarına tamamlanmış versiyonlara yol açtı. Böyle bir kitap Missale Plenum (Türkçe: "Tam Missal" ) olarak adlandırılıyordu.

1223 yılında Assisili Aziz Francis, rahiplerine Papalık Efradı'nda kullanılan formu benimsemelerini söyledi (Kural, bölüm 3). Onlar da bu ayin kitabını, büyük ölçüde gezici havariliklerinin ihtiyaçlarına göre uyarladılar. Papa IX. Gregorius, bu ayin kitabını, Fransiskenler tarafından revize edildiği haliyle, tüm Batı Kilisesi'ne genişletme fikrini düşündü, ancak uygulamaya koymadı; ve 1277 yılında Papa III. Nicolaus, bunun Roma şehrindeki tüm kiliselerde kabul edilmesini emretti. Kullanımı, özellikle matbaanın icadından sonra Avrupa'ya yayıldı; ancak editörler, bazıları önemli olan, kendi seçtikleri varyasyonları tanıttılar. Matbaa, aynı zamanda, daha az kesin ortodoksluğa sahip diğer ayin metinlerinin yayılmasını da kolaylaştırdı. Trento Konsili, ortaya çıkan farklılıklara bir son verilmesi gerektiğine karar verdi.

III. Innocentius'un papalık döneminde kullanılan şapel ayin kitabı büyük ölçüde Fransisken Ayin Kitabında yeniden üretildi ve bu da Papa Nicolaus tarafından Roma Ayin Kitabı için benimsendi. 1200'lerin papalık şapel ayin kitabını yeniden üreten 1474 tarihli sonraki Roma Ayin Kitabı, 1570'te yayımlanan Tridentine Ayin Kitabından "neredeyse hiç farklı değil".

İlk basılı Missale Romanum (Roma Missal'i), Ordo Missalis secundum consuetudinem Curiae Romanae'yi (Roma Curia'sı geleneğine uygun Missal Düzeni) içeren, 1474'te Milano'da üretildi. Kutsal Makam'ın emriyle resmen yayınlanan bir baskının ortaya çıkması neredeyse bir yüzyıl sürdü. Bu süre zarfında, 1474 Milano baskısını en az 14 baskı daha izledi: 10'u Venedik'te, 3'ü Paris'te, 1'i Lyon'da basıldı. Otoritenin olmaması nedeniyle, bu baskılar bazen önemli ölçüde farklılık gösterir.

Kardinal Gugliemo Sirleto'nun 1494 Venedik baskısının bir kopyasındaki notlar, bunun Papa V. Pius'un 1570 resmi baskısının hazırlanmasında kullanıldığını göstermektedir. Özünde, bu 1494 metni 1474 Milano baskısının metniyle aynıdır.

1570'ten 1960'lara

Trento Konsili'nin kararını uygulayan Papa V. Pius, 14 Temmuz 1570 tarihli Apostolik Anayasa Quo primum'da, en az iki yüzyıldır kullanıldığı kanıtlanabilen başka bir ayin olmadığı sürece Latin Kilisesi'nde zorunlu olarak kullanılması için bir Roma Missal'i baskısı yayımladı.

Papa V. Pius'un metninde bazı düzeltmeler yapılması gerekti ve Papa VIII. Clemens, Cum Sanctissimum adlı papalık fermanı ile bunu 7 Temmuz 1604'te Roma Missali'nin yeni bir tipik baskısı ile değiştirdi. (Bu bağlamda, "tipik" kelimesi metnin diğer tüm baskıların uyması gereken metin olduğu anlamına gelir.) Daha da gözden geçirilmiş bir tipik baskı, Papa VIII. Urbanus tarafından 2 Eylül 1634'te Si Quid Est adlı papalık fermanı ile yayımlandı.

On yedinci yüzyılın sonlarından başlayarak, Fransa ve komşu bölgeler piskoposlar tarafından yayınlanan bir dizi bağımsız ayin kitabına tanık oldu. Bunlardan bazıları 1370'ten önce zaten var olan el yazması ayin kitaplarının baskılarıydı, ancak bazı durumlarda keyfiliğe değinen değişikliklere uğramıştı. Jansenizm ve GalliKanizm'in etkisine dair daha sonraki suçlamalar büyük ölçüde asılsızdı; bu, Kutsal Makam'ın bu kitapları asla kınamamış olmasından da anlaşılıyor. Ancak, piskoposluk ayin kitaplarının bu tarihi olgusu, Abbot Guéranger ve Langres Piskoposu Pierre-Louis Parisis gibi piskoposların on dokuzuncu yüzyılda Roma Ayin Kitabı'na geri dönüş lehine şiddetli bir polemik kampanyası başlatmasıyla sona erdi. 1875'e gelindiğinde tüm Fransız piskoposlukları Roma Ayin Kitabı'nı kullanıyordu. 1884'te Papa XIII. Leo, Papa VIII. Urbanus'un zamanından bu yana yapılan tüm değişiklikleri hesaba katan yeni bir tipik baskı yayımladı.

Papa X. Pius, apostolik anayasa Divino afflatu ile, 1911'de başlayan ve halefi Papa XV. Benedictus tarafından 25 Temmuz 1920'de yayımlanıp tipik ilan edilen Roma Missalinin revizyonunu üstlendi. X. Pius'un revizyonunda Roma Missalindeki duaların metninde birkaç düzeltme, çıkarma ve ekleme yapılmış olsa da, rubriklerde önemli değişiklikler yapıldı. Bu değişiklikler "Rubricae generales" başlıklı bölüme dahil edilmedi, bunun yerine "Additiones et variations in rubricis Missalis" başlığı altında ek bir bölüm olarak basıldı. Rubriklerdeki önemli değişiklikler arasında, V. Pius'un Mezmurlar Kitabının kaldırılması da vardı.

Papa XII. Pius 1948'de, daha sonra VI. Paulus'un ayin reformlarının baş mimarlarından biri olacak olan Annibale Bugnini liderliğinde ayin reformu için bir komisyon kurdu. 9 Şubat 1951'de XII. Pius, 1951'de Paskalya Ayini için gözden geçirilmiş metinlerin sunulmasını yetkilendiren Dominicae Resurrectionis kararnamesini yayınladı. Düzenlemeler başlangıçta bir yıl için "ad experimentum" olarak kabul edildi, ancak 1952'de üç yıl daha uzatıldı. Dünya piskoposlarından gelen olumlu raporların ardından, bu değişiklikler 16 Kasım 1955'te, 25 Mart 1956'da (Dallar Bayramı) yürürlüğe giren ve Dallar Bayramı, Kutsal Perşembe, Kutsal Cuma ve Paskalya Ayini'nde önemli değişiklikler yapan Maxima Redemptionis Nostrae Mysteria kararnamesi ile evrensel olarak zorunlu hale getirildi. XII. Pius, Pentekost Nöbeti'nden Eski Ahit'in altı okumasından oluşan seriyi ve bunlara eşlik eden Risaleler ve Dua'ları da çıkardı; ancak bunlar 1962'ye kadar basılmaya devam etti.

XII. Pius, birçok piskoposun isteğini yerine getirerek, ayin kitabının kurallarını daha basit bir biçime indirmenin uygun olacağına karar verdi ve bu basitleştirme, Ayinlerin Kutsal Cemaati'nin 23 Mart 1955 tarihli bir kararnamesiyle yürürlüğe girdi. Bunun Genel Roma Takvimi'nde yaptığı değişiklikler, Papa XII. Pius'un Genel Roma Takvimi'nde yer almaktadır.

Ertesi yıl, 1956'da, genel bir ayin reformu için hazırlık çalışmaları yürütülürken, Papa XII. Pius, piskoposların Roma breviary'sinin ayinsel iyileştirilmesi konusundaki görüşlerini araştırdı. Piskoposların cevaplarını gerektiği gibi tarttıktan sonra, breviary ve missal'in rubriklerinin genel ve sistematik bir revizyonuna ihtiyaç duyulduğuna karar verdi. Bu soruyu, genel ayin reformunu incelemek üzere atanan özel uzmanlar komitesine yönlendirdi.

Halefi Papa XXIII. John, Rubricarum instructum adlı apostolik mektubuyla, 1962'de yürürlüğe girecek olan Roma Missali'nin yeni bir tipik baskısını yayınladı. Bu, Papa XII. Pius'un komisyonunun hazırladığı ve Papa XXIII. Ioannes'in 1 Ocak 1961'den itibaren yürürlüğe koyduğu gözden geçirilmiş Rubrik Kanunu'nu içeriyordu. Missal'de, bu Rubrik Kanunu 1920 baskısındaki iki belgenin yerini aldı; ve Papa'nın motu proprio Rubricarum instructum'u, Papa X. Pius'un yürürlükten kaldırılan Divino afflatu Apostolik anayasasının yerini aldı.

1962 Missal'inde yer alan önemli değişiklikler, 1959'da kaldırılan Yahudiler için Kutsal Cuma Duası'ndaki "perfidis" sıfatının çıkarılması ve 8 Aralık 1962'deki Ayin Kanonu'na (veya Efkaristik dua) Aziz Yusuf isminin eklenmesiydi. Bu eklemeden önce, Kanon, I. Gregorius'un papalık döneminden bu yana büyük ölçüde değişmeden kalmıştı.

İkinci Vatikan Konsili'nden sonra revizyon

26 Eylül 1964 tarihli ve 7 Mart 1965'te yürürlüğe giren Inter Oecumenici talimatı, Konsilin bir yıldan az bir süre önce aldığı kararların Ayin'e uygulanmasını başlattı. Sadece halkla birlikte kutlanan Ayin'de, yerel dilin kullanımında, İncil okumalarında ve yeniden tanıtılan İnanlıların Duaları'nda kullanım izni verildi, ancak "Ayin'in tüm Sıradanlığı gözden geçirilene kadar" ilahilerde (Kyrie, Gloria, Creed, Sanctus, Agnus Dei ve giriş, offertory ve komünyon antifonları) ve halkla diyalog içeren bölümlerde ve halkın artık rahiple birlikte tamamen okuyabildiği Our Father'da izin verildi. Çoğu Episkopal Konferansı, genellikle ülkeden ülkeye farklılık gösteren geçici yerel dil çevirilerini hızla onayladı ve bunları Kutsal Makam tarafından onaylattıktan sonra 1965'te yayınladı. Diğer değişiklikler arasında, Papa V. Pius'un ilk olarak Missal'e eklediği (önceden rahip tarafından kutsal eşya odasında okunan özel dualar olan) Ayin'in başında Mezmur 43'ün (42) ve sonunda Son İncil'in çıkarılması ve Papa XIII. Leo'nun Leonine Duaları yer aldı. Sessizce okunmaya devam eden Ayin Kanonu Latince tutuldu.

Üç yıl sonra, 4 Mayıs 1967 tarihli ikinci talimat Tres abhinc annos, Ayin Kanonu'nda yerel dilin kullanılmasına izin verdi ve bunun sesli olarak söylenmesine ve hatta kısmen ilahiler söylenmesine izin verdi; yerel dil, halkın hazır olmadığı ayinlerde bile kullanılabilirdi. Maniple kullanımı isteğe bağlı hale getirildi ve daha önce cübbenin zorunlu giysi olduğu üç törende bunun yerine chasuble kullanılabildi.

Roma Missalinin yeni bir baskısı Papa VI. Paulus tarafından 3 Nisan 1969 tarihli Missale Romanum adlı apostolik anayasa ile yayımlandı. Gözden geçirilmiş Missalin tam metni ancak ertesi yıl yayımlandı ve tam yerel dil çevirileri birkaç yıl sonra ortaya çıktı, ancak Missalin Latince bölümleri 1964'ten beri kesin olmayan biçimde zaten mevcuttu ve geçici çeviriler gecikmeden ortaya çıktı.

Papa VI. Paulus, apostolik anayasasında Roma Missal'inde yaptığı şu önemli değişikliklerden özellikle bahsetmiştir:

• Önceki baskıdaki tek Efkarisitk Dua'ya (küçük değişikliklerle Birinci Efkaristik Dua olarak korunmuştur) üç alternatif Efkaristik Dua eklenmiş ve önsözlerin sayısı da artırılmıştır.
• Ayin Düzeni'nin (Latince: Ordo Missae) ayinleri — yani ayinin büyük ölçüde değişmeyen kısmı — "özlerini korumak için gereken özen gösterilirken, basitleştirildi." "Zaman geçtikçe çoğaltılan veya pek de faydalı olmayan unsurlar" ortadan kaldırıldı, özellikle de ekmek ve şarap hazırlama, ekmeğin kırılması ve Komünyon ayinlerinde.
• "'Tarihin kazaları nedeniyle zarar görmüş olan diğer unsurlar şimdi Kutsal Babaların daha önceki normlarına geri döndürülmelidir' (Sacrosanctum Concilium, madde 50), örneğin vaaz (bkz. Sacrosanctum Concilium, madde 52) ve 'ortak dua' veya 'inançlıların duası' (bkz. Sacrosanctum Concilium, madde 53)." VI. Paulus ayrıca, "Ayin başlangıcında Tanrı ve kardeşlerle bir tövbe ayini veya uzlaşma eylemi" seçeneğini de ekledi, ancak bu ne Giriş Ayini'nin eski bir parçasıydı ne de Sacrosanctum Concilium'da bahsedilmişti.
• Ayin'de okunan İncil oranını büyük ölçüde artırdı. XII. Pius oranı daha da düşürmeden önce bile, Ayin'de Eski Ahit'in yalnızca %1'i ve Yeni Ahit'in %16,5'i okunuyordu. Papa Paulus'ün revizyonunda, Eski Ahit'in %13,5'i ve Yeni Ahit'in %71,5'i okunuyor. Bunu, Ayin'de daha fazla okuma yaparak ve Pazar günleri üç yıllık bir okuma döngüsü ve hafta içi iki yıllık bir okuma döngüsü getirerek başardı.

Papa, bu değişikliklere ek olarak, revizyonunun Missal'in Mevsimler, Azizler, Azizler Ortak, Ritüel Ayinler ve Adak Ayinleri gibi diğer bölümlerini önemli ölçüde değiştirdiğini belirterek şunları ekledi: "Tüm bu değişikliklerde, dualara özel bir özen gösterilmiştir: sadece sayıları artırılmakla kalınmamış, böylece yeni metinler yeni ihtiyaçlara daha iyi karşılık verebilmiş, aynı zamanda metinleri en eski kanıtların tanıklığı temelinde restore edilmiştir."

1969 yılında VI. Pavlus'un Ayini'nin ilan edilmesine yanıt olarak, Kardinaller Alfredo Ottaviani ve Antonio Bacci, Ottaviani Müdahalesi'ni sundular.

İkinci Vatikan Konsili'nden sonraki baskılar

1970 yılında, bir önceki yıl Papa VI. Paulus tarafından resmen yayımlandıktan sonra, Roma Missali'nin (Latince) Missale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum başlığını taşıyan ilk tipik baskısı yayınlandı. Yanlış basımları düzelten bir yeniden basım 1971'de çıktı. Küçük değişikliklerle ikinci bir tipik baskı 1975'te izledi. 2000 yılında Papa II. John Paul, 2002'de çıkan üçüncü bir tipik baskıyı onayladı. Bu üçüncü baskıya, özellikle yakın zamanda kanonize edilmiş bazı azizlerin bayramları, Efkaristik Dua'nın yeni önsözleri ve çeşitli ihtiyaçlar için ek Ayinler ve dualar eklendi ve Roma Missali'nin Genel Talimatını gözden geçirildi ve genişletildi.

2008'de Papa XVI. Benedictus döneminde, üçüncü baskının düzeltilmiş bir yeniden basımı yayınlandı, yanlış basımlar ve bazı diğer hatalar düzeltildi (örneğin, İznik İnancı'nda olduğu gibi, Havarilerin İnanç Bildirgesi'nin başına "unum" eklenmesi). Bir ek, 2002 tipik baskısının ilk basımından sonra Genel Roma Takvimi'ne eklenen Padre Pio gibi kutlamaları verir.

Üç değişikliğin Papa XVI. Benedictus'un kişisel onayına ihtiyacı vardı:

• Kendi piskoposluğunun dışında ayin düzenleyen bir piskoposun yerel piskoposu ve kendisini anma sırasının değişmesi
• Çocuklarla Ayinler için özel Efkaristik Dualarının Roma Missalinden çıkarılması (ancak bu şekilde kaldırılmamıştır)
• Ayin sonunda standart çıkışa üç alternatifin eklenmesi, Ite, missa est (Çık, ayin sona erdi):
  • Ite ad Evangelium Domini annuntiandum (Git ve Rab'bin Müjdesini duyur)
  • Ite in pace, glorificando vita vestra Dominum (Hayatınla Rabbi yücelterek huzur içinde git)
  • Ite in pace (Barış içinde git)

Papa XXIII. John'un 1962 tarihli Roma Missal baskısı, daha önce dahil edilen birçok parlak renkli resim yerine siyah beyaz olarak daha az sayıda illüstrasyona yönelik estetik bir tercih dönemini başlattı. Vatikan II'den sonraki ilk baskılar, hem orijinal Latince hem de çeviri olarak, bu eğilimi sürdürdü. İlk Latince baskıda (1970), Gian Luigi Uboldi'nin toplam 12 siyah beyaz tahta baskı illüstrasyonu vardı. Amerika Birleşik Devletleri piskoposluk konferansı tarafından kabul edilen 1974 İngilizce çevirisi birkaç baskıda yer aldı. Our Sunday Visitor, bunu Uboldi'nin diğer illüstrasyonlarıyla basarken, Catholic Book Publishing'in baskısı renkli tahta baskılara sahipti. 1975 ve 1984 Almanca baskılarında illüstrasyon yoktu, böylece tipografinin netliği ve güzelliği vurgulanıyordu. 1974 ve 1978 Fransız baskıları da resimsizdi; 1973 ve 1983 İtalyan baskıları ise hem 11. yüzyıldan kalma bir el yazmasındaki minyatürlerin reprodüksiyonlarını hem de konuyla ilgili bir çalışmanın yazarı tarafından uygunluğu şüpheli görülen stilize figürleri içeriyordu; yazar ayrıca 1978 ve 1988 İspanyol baskılarındaki resimler hakkında da benzer bir gözlemde bulunuyor. Bu baskılardaki minimalist sunum, 2005 ve 2011 yılları arasındaki dönemdeki ABD baskılarının, resimlerin ve diğer sanat eserlerinin çok sayıda tam renkli reprodüksiyonuyla gösterişli bir şekilde çelişiyor.

Vatikan II, Roma Missali'nin üçüncü baskısının (2002) ilk yerel dildeki versiyonu Yunanca'dır. 2006'da ortaya çıktı. 2008 değişiklikleri dikkate alınarak İngilizce çeviri 2011'de kullanıma girdi. Bazı diğer dillere çeviriler daha uzun sürdü: İtalyanca'ya çeviri İtalya Piskoposluk Konferansı tarafından Kasım 2018 toplantısında kararlaştırıldı ve konferans başkanının 22 Mayıs 2019 toplantısında duyurduğu üzere ertesi yıl Kutsal Makam tarafından onaylandı. 1975 ikinci Latince baskısının 1983 İtalyanca çevirisinin yerini aldı. Yeni metin, İtalyanca Babamız ve Gloria in excelsis Deo'da değişiklikler içeriyor. Babamız Duasında, e non c'indurre in tentazione ("ve bizi günaha sürüklemeyin"), non abbandonarci alla tentazione ("bizi ayartmaya bırakma") olur ve gel noi li rimettiamo ai nostri debitori ("borçlularımızı bağışladığımız gibi"), com anche noi li rimettiamo ai nostri debitori ("bizim de borçlularımızı bağışladığımız gibi") olur. Gloria'da tempo in terra agli uomini di buona volontà ("iyi niyetli insanlara yeryüzünde barış"), tempo in terra agli uomini, amati dal Signore'a ("Tanrı tarafından sevilen insanlara yeryüzünde barış") dönüşür.

Önceki sürümlerin sürekli kullanımı

VI. Paulus'un Ayini missalinin 1969-70'te yayımlanmasının ardından, genel olarak 1962 baskısının yürürlükten kaldırıldığı varsayıldı, ancak bazıları yeni missali kabul etmeyi reddetti, özellikle Marcel Lefebvre tarafından kurulan Saint Pius X Cemiyeti. 30 Ekim 1971'de VI. Paulus, Agatha Christie indult olarak bilinen şeyde, önceki missalin İngiltere ve Galler'de kullanılmasına izin verdi. 3 Ekim 1984'te Papa John Paul II, indult'u dünya çapındaki piskoposlara genişleten Quattuor abhinc annos olarak bilinen bir mektup yayınladı.

Papa XVI. Benedictus, 7 Temmuz 2007 tarihli Summorum Pontificum adlı motu proprio'sunda, Roma Missalinin 1962 baskısının hiçbir zaman yasal olarak yürürlükten kaldırılmadığını ve Latin Kilisesi'nin herhangi bir rahibi tarafından "cemaat olmadan" ayin kutlarken serbestçe kullanılabileceğini belirtti. 1962 baskısının, bir kilisenin sorumlu rahibinin izniyle, Roma Ayini'nin bu eski biçimine bağlı istikrarlı gruplar için, onu kullanan rahibin "bunu yapmaya yetkili olması ve yasal olarak engellenmemiş olması" (örneğin askıya alınma gibi) koşuluyla, bir cemaatle ayin sırasında kullanılmasına izin verilir. Buna göre, birçok piskoposluk, 1962 baskısını kullanarak kutlanan düzenli ayinler planlamaktadır.

2021'de Papa Franciscus, prekonsiller ayinlerini kullanan gruplardan kaynaklanan İkinci Vatikan Konsili'ne yönelik büyüyen reddiyeyi savuşturma arzusuyla motive olarak, prekonsiller Roma Ayini'nde ayin kutlamaları üzerinde piskoposların yetki sahibi olduğu önceki statükoyu geri getirmek için Traditionis custodes'i yayınladı. Franciscus, mektupta Roma Ayini'nin mevcut versiyonunun "lex orandi'[sinin] benzersiz ifadesi" olarak görülmesi gerektiğini belirtti.

Kutsal Makam ile tam bir birlik içinde olan birkaç geleneksel kardeşlik, Missal'in 1962 versiyonuna göre yalnızca Ayini kutlamaya yetkilidir: bu gruplar arasında Aziz Petrus Rahip Kardeşliği (FSSP), Mesih Kral Egemen Rahip Enstitüsü (ICKSP), İyi Çoban Enstitüsü (IBP) ve Aziz John Mary Vianney'nin Kişisel Apostolik İdaresi yer alır. Ancak daha yakın yıllarda, XII. Pius'un reformlarından önce Çile Haftası'nın kullanımı için belirli cemaatlere sınırlı izinler verilmiştir.

İkinci Vatikan Konsili reformlarını reddeden ve Kutsal Makam ile tam bir birlik içinde olmayan Aziz Pius X Cemiyeti (FSSPX), ayini yalnızca Roma Missal'inin 1962 versiyonuna göre kutlar. Konsili reddeden ve Konsil'den beri hiçbir Papa'yı geçerli olarak tanımayan sedevakantist ve sedeprivasyonist gruplar da Missal'in 1962 versiyonunu da modernizmle kirlenmiş olarak görüp reddederler ve böylece yalnızca Missal'in 1920 baskısını kullanarak ayini kutlarlar, ancak bu gruplar arasında XII. Pius tarafından tanıtılan 1955 Paskalya Üçlüsü kurallarının kabulü konusunda bir anlaşmazlık vardır: Aziz Pius V Cemiyeti, Roma Katolik Enstitüsü ve Istituto Mater Boni Consilii gibi bazı gruplar, bunların Konsil sonrası ayinsel yeniliklere doğru atılmış ilk adım olduğuna inandıkları için bunları reddederler; Meryem Ana Kraliçe Cemaati gibi diğerleri bunları geçerli bir Papa tarafından yapılan bir ayin değişikliği olarak görüp kabul ediyor ve bu nedenle tüm Katolikler için bağlayıcı olduğunu düşünüyor. Ancak CMRI, Papa XXIII. John tarafından Roma Missali'nde yapılan değişiklikleri kabul etmiyor çünkü onu geçerli bir papa olarak tanımıyorlar.

69/70 öncesi baskılarda yer alan takvimler hakkında bilgi için (tüm Missal'in küçük bir parçası), 1960 Genel Roma Takvimi, Papa XII. Pius'un Genel Roma Takvimi, 1954 Genel Roma Takvimi ve Tridentine takvimine bakınız.

Roma Missal'inin çevrimiçi baskı ve metinleri

Wikimedia Commons'ta Roma Missal'i ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.