Sukuk (Arapça:صكوك, tekil hâli sakk), faizsiz finans ilkelerine uygun olarak ihraç edilen finansal sertifikalardır. Türkiye mevzuatındaki resmî adı kira sertifikası olup, Sermaye Piyasası Kurulu'nun III-61.1 sayılı Kira Sertifikaları Tebliği'nde "her türlü varlık ve hakkın finansmanını sağlamak amacıyla varlık kiralama şirketi tarafından ihraç edilen" ve sahiplerine bu varlık veya haktan elde edilen gelirlerden payları oranında hak sağlayan sermaye piyasası aracı olarak tanımlanır. Getirisi faize değil, sertifikanın dayandığı bir varlığın kira ya da kâr payı gelirine bağlıdır.
Sukuk, tahvilin faize dayalı yapısına alternatif olarak geliştirilmiştir. İslam İşbirliği Teşkilatına bağlı fıkıh akademisi sukuk kullanımını Şubat 1988'de meşru saymış, İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kurumu (AAOIFI) ise 2003'te "17 No'lu Yatırım Sukuku Şer'î Standardı"nı yayımlamıştır.
Tahvil ile farkları
Özellik
Sukuk (kira sertifikası)
Tahvil / bono
Hukuki nitelik
Dayanak varlık üzerinde oransal pay
İhraççıya karşı borç alacağı
Getiri kaynağı
Varlığın kira geliri veya ticari faaliyetin kâr payı
Önceden belirlenmiş faiz
Fiyatlama
Dayanak varlığın değeri
İhraççının kredi değerliliği
Anapara
Teoride garanti edilmez; risk paylaşılır
Vadede iadesi taahhüt edilir
İhraççı
Varlık kiralama şirketi (VKŞ)
Doğrudan borçlanan kuruluş
Türkiye'de ihraç yapısı
Türkiye'de kira sertifikaları, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 61. maddesine dayanılarak yalnızca varlık kiralama şirketi (VKŞ) tarafından ihraç edilebilir. VKŞ, kaynak kuruluş için kurulan özel amaçlı bir şirkettir ve yalnızca kira sertifikası ihracı ile buna dayanak işlemleri gerçekleştirebilir; her tertip ihraca ilişkin varlık ve haklar, sertifika sahiplerine ödeme yapılmadan tasfiye edilemez. İşleyiş sadeleştirilmiş hâliyle şöyledir: kaynak kuruluş bir varlığı VKŞ'ye devreder, VKŞ bu varlığa dayanarak sertifikaları ihraç edip fon toplar, varlıktan doğan gelir sertifika sahiplerine aktarılır ve vade sonunda varlık genellikle geri devredilerek anapara iade edilir. Kamuyu aydınlatma KAP üzerinden yapılır.
Türkiye'de kamu adına ilk kira sertifikası ihraçları 2012'de gerçekleştirildi: 26 Eylül 2012'de yurt dışı piyasalarda 1,5 milyar ABD doları, 3 Ekim 2012'de ise yurt içi piyasalarda yaklaşık 1,6 milyar Türk lirası tutarında ihraç yapıldı. Bundan önce Türkiye'deki ilk kira sertifikası ihracı 2010 yılında Kuveyt Türk tarafından 100 milyon ABD doları tutarında yapılmıştı.
Türleri
Tebliğ uyarınca kira sertifikaları; sahipliğe, yönetim sözleşmesine, alım-satıma, ortaklığa veya eser sözleşmesine dayalı olarak ya da bunların birlikte kullanılması suretiyle ihraç edilebilir. Uluslararası literatürdeki karşılıkları sırasıyla icâre, vekâlet, murabaha, müşareke ve istisna sukukudur; en yaygın tür, bir varlığın kiraya verilmesine dayanan kira (icâre) sukukudur.
Riskler ve eleştiriler
Faizsiz olması sukuku risksiz ya da getirisi garantili kılmaz: dayanak varlığın geliri beklenenin altında kalabilir, ihraççının ödeme güçlüğü sertifika sahibini etkileyebilir ve ikincil piyasada fiyat vadeye kalan süre ile piyasa koşullarına göre dalgalanabilir.
Sukuk, uygulamada tahvili biçimsel olarak taklit ettiği gerekçesiyle eleştirilmiştir. AAOIFI şer'î kurulunun başkanı Muhammed Taki Osmani, Kasım 2007'de yayımlanan çalışmasında o güne dek ihraç edilen sukukun yaklaşık %85'inin faizsiz finans ilkelerine tam olarak uymayabileceğini belirtmiştir. Ayrıca sukukların çoğunun varlığa gerçek anlamda dayalı ("asset-backed") değil, "varlık esaslı" ("asset-based") olduğu; bu yapıda yatırımcının kaynak kuruluşa rücu hakkı bulunduğu için tahvile yaklaştığı ileri sürülür.
Finans ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.
