Kurumun Akay kavşağındaki ek binasından bir görünüm
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu veya kısaca TÜBİTAK, Türkiye'de bilim ve teknolojiyi teşvik etme, yönlendirme ve popülerleştirmeyi amaçlayan, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ilgili kuruluşlarından olup özel hukuk hükümlerine tabidir.
1963'te Cemal Gürsel tarafından hükûmete danışmanlık yapılması ve milli bilim politikasına rehberlik edilmesi amaçlarıyla kurulduğunda "Türkiye Bilim Teknik ve Araştırma Kurumu" diye bilinirken, sonradan adı "Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu" olarak değiştirilmiş ve uzun süre bu adla anılmıştır. Bu arada 1993 yılından itibaren Popüler Bilim kitapları basılmaya başlanmıştır. Ardından "teknik" yerine "teknolojik" kelimesinin kullanılması ile 2005 yılında kurumun adı son halini almıştır.
Tarihçe
TÜBİTAK, Türkiye Cumhuriyeti'nin planlı ekonomi dönemine geçişiyle birlikte, 24 Temmuz 1963 tarih ve 11462 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren, 17 Temmuz 1963 tarihli 278 Sayılı Kanun ile kurulmuştur. Başlangıçtaki misyonu bilimsel araştırmaları ve genç bilim insanlarını desteklemek iken, bugün bünyesinde barındırdığı onlarca birimle birlikte, tarım politikalarının yönlendirilmesinden, Ar-Ge projelerinin desteklenmesine kadar farklı alanları kapsayan bir misyona sahiptir.
Politika
Kurum, Türkiye'de müspet bilimlerde araştırma ve geliştirme faaliyetlerini ülke kalkınmasındaki önceliklere göre geliştirmek, özendirmek, düzenlemek ve koordine etmek; mevcut bilimsel ve teknik bilgilere erişmek ve erişilmesini sağlamak amacı gütmektedir.
Görev yapmış başkanlar
Genel sekreterler (1964-1988)
17 Temmuz 1963 tarih ve 278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Kuruluş Kanunu'nun 6-b) maddesine göre Genel Sekreterlik Kurum'un yürütme organıdır. Kanunun 6-c) maddesine göre "Genel Sekreter, Bilim Kurulu'nun inhası üzerine, Başbakan ve Cumhurbaşkanı tarafından imzalanan kararname ile atanır." Pratikte, bugünkü konuma göre Kurumun Başkanlığına eşdeğer bir görev tanımı bulunmaktadır.
Prof. Dr. Nimet Özdaş (1 Mart 1964 - 23 Temmuz 1966)
Prof. Dr. Mustafa Uluöz (5 Eylül 1966 - 12 Kasım 1967)
Prof. Dr. Mecit Çağatay (12 Kasım 1967 - 17 Mart 1968)
Prof. Dr. İ. Akif Kansu (vekil) (28 Temmuz 1974 - 30 Ekim 1975)
Prof. Dr. Sadık Kakaç (vekil) (31 Ekim 1975 - 22 Şubat 1976)
Prof. Dr. Naci Bor (vekil) (23 Şubat 1976 - 6 Temmuz 1977)
Prof. Dr. Tevfik Karabağ (7 Temmuz 1977 - 16 Kasım 1983)
Prof. Dr. Nejat İnce (17 Kasım 1983 - 1 Nisan 1986)
Prof. Dr. Aral Olcay (vekil) (2 Nisan 1986 - 20 Şubat 1987)
Prof. Dr. Sümer Şahin (20 Şubat 1987 - 14 Ocak 1988)
Kurum ve Yönetim Kurulu Başkanları (1988-1993)
11 Kasım 1987 tarihinde yürürlüğe giren 294 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bilim Kurulu kaldırıldı ve "Yönetim Kurulu" oluşturuldu. Yönetim Kurulu, Başkan ve 8 üye olmak üzere toplam 9 kişiden oluşmaktadır. Kurum Başkanı aynı zamanda Yönetim Kurulunun da başkanıdır.
Prof. Dr. Mehmet Ergin (14 Ocak 1988 - 4 Kasım 1990)
Prof. Dr. Kemal Gürüz (5 Kasım 1990 - 9 Kasım 1992)
Prof. Dr. Tosun Terzioğlu (12 Kasım 1992 - 10 Şubat 1993 vekil, 10 Şubat 1993 - 13 Eylül 1993)
Kurum ve Bilim Kurulu Başkanları (1993-2024)
9 Eylül 1993 tarihinde yürürlüğe giren 498 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Yönetim Kurulu kaldırıldı ve "Bilim Kurulu" yeniden oluşturuldu. Bilim Kurulu, Başkan ve 12 üye olmak üzere toplam 13 kişiden oluşmaktadır. Kurum Başkanı Bilim Kurulunun da başkanıdır.
Prof. Dr. Hasan Mandal (22 Şubat 2018 - 16 Eylül 2024)
Prof. Dr. Orhan Aydın (17 Eylül 2024 - günümüz)
Birimler
Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB)
Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı (BİDEB)
Eski adı Bilim Adamı Yetiştirme Grubu'dur, TÜBİTAK'ın gençlere bilimi sevdirmeyi amaçlayan alt birimidir. Türkiye'de gençleri temel bilimlere yönlendirmek amacı ile Ulusal Bilim Olimpiyatları ve Ortaokul (2204-B) ve Lise (2204-A) Öğrencileri Arası Araştırma Projeleri Yarışması'nı düzenlemekte, lisans, lisans üstü ve doktora eğitimi için gerek yurt içinde gerek yurt dışındaki öğrencilere burs vermektedir.
Kurumsal İletişim Müdürlüğü (KUİM)
İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı (İKB)
İdari Hizmetler Daire Başkanlığı (İHB)
Mali Hizmetler Daire Başkanlığı (MAB)
Teknoloji ve Yenilik Destek Programı Başkanlığı (TEYDEB-NGYKC)
Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı
Bilim ve teknolojinin toplumsal ve ekonomik kalkınmaya katkısını artırmak, bilimsel çalışmaları popülerleştirmek, bilimsel etkinlikler düzenlemek, bilim adamlarını ve toplum liderlerini bir araya getirerek bilimsel tartışmalar yapmak, gençleri bilim ve teknolojiye yönlendirmek gibi faaliyet alanları vardır. Ayrıca, bilim ve teknoloji alanında toplumsal farkındalığı artırmak için eğitim programları da düzenlemektedir.
Araştırma Destek Programları Başkanlığı
Araştırma Destek Programları Başkanlığı ya da kısaca ARDEB, Türkiye'deki üniversite ve araştırma kurumlarındaki bilim insanlarına araştırma faaliyetleri için destek sağlayan bir kurumdur. Ana amacı, ülkedeki bilim insanlarının bilimsel araştırmalarını yapmalarına yardımcı olmak, bilimsel bilgi birikimini artırmak, yenilikçi fikirler geliştirmelerine imkan sağlamak ve böylece bilimsel kalkınmayı desteklemektir. ARDEB, farklı disiplinlerdeki araştırma projelerini destekleyerek, ülkemizdeki bilimsel araştırmaların gelişmesine önemli katkılar sağlamaktadır. TÜBİTAK bünyesinde 2004 yılında kurulmuştur.
Yönetim ve organizasyon
ARDEB, TÜBİTAK bünyesinde yer alan bir kuruluştur ve TÜBİTAK'ın yönetmelikleri doğrultusunda yönetilmektedir. ARDEB'in yönetimi, aşağıdaki organlar tarafından gerçekleştirilmektedir:
Başkan: ARDEB'in yönetiminden sorumlu olan kişidir. Başkan, TÜBİTAK Başkanı tarafından atanmaktadır.
Yönetim Kurulu: ARDEB'in yönetiminden sorumlu olan en üst düzey karar alma organıdır. Yönetim kurulu üyeleri, TÜBİTAK Başkanı tarafından atanmaktadır.
Program Yönetim Kurulu: ARDEB'in desteklediği her bir program için ayrı ayrı oluşturulan yönetim kurullarıdır. Program yönetim kurulları, o programa ait projelerin değerlendirilmesi, seçimi ve yönetiminden sorumludur.
Değerlendirme ve İzleme Komisyonları: ARDEB, desteklediği programlar kapsamında projeleri değerlendirmek üzere, her proje için ayrı ayrı oluşturulan komisyonlar tarafından izlenir.
ARDEB'in yönetimi, yukarıda belirtilen organlar tarafından yürütülmektedir. Bu organlar, ARDEB'in programlarını ve projelerini yönetir, desteklenen araştırmaların kalitesini izler ve programların hedeflerine ulaşmasını sağlamak için çalışır. Yönetim kurulları, program yönetim kurulları ve değerlendirme ve izleme komisyonları, ARDEB'in yönetiminde önemli roller üstlenmektedir.
ARDEB'in organizasyon yapısı, aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır:
Başkanlık: ARDEB'in en üst düzey yönetim organıdır. Başkanlık, ARDEB'in genel politikalarını belirler ve yürütür.
Programlar Daire Başkanlığı: ARDEB'in desteklediği programların hazırlanması ve yönetimi ile ilgili faaliyetleri yürütür.
Projeler Daire Başkanlığı: ARDEB tarafından desteklenen projelerin değerlendirilmesi, seçimi ve yönetimi ile ilgili faaliyetleri yürütür.
Destekleme ve İzleme Daire Başkanlığı: ARDEB'in desteklediği projelerin izlenmesi ve desteklerin kullanımının izlenmesi ile ilgili faaliyetleri yürütür.
Lisansüstü Eğitim ve Araştırma Bursları Daire Başkanlığı: ARDEB tarafından sunulan lisansüstü öğrenci bursları programının yönetimi ile ilgili faaliyetleri yürütür.
ARDEB'in çalışma yöntemi, aşağıdaki adımlar dahilinde gerçekleşmektedir:
Programların Hazırlanması: ARDEB, belirli konulara odaklanan programlar oluşturur. Programlar, Türkiye'deki bilimsel araştırmaların geliştirilmesi ve uluslararası standartlara uygun hale getirilmesi amacıyla oluşturulur.
Başvuruların Değerlendirilmesi: Programlar kapsamında yapılacak olan araştırma projeleri için başvurular alınır. Başvurular, ARDEB tarafından oluşturulan değerlendirme komisyonları tarafından incelenir.
Projelerin Seçilmesi: Değerlendirme komisyonları, başvuruları değerlendirdikten sonra projelerin seçimini yapar.
Desteklenen Projelerin Yönetimi: ARDEB, seçilen projelerin yönetimini sağlar. Projelerin ilerlemesi, ARDEB tarafından oluşturulan izleme ve değerlendirme komisyonları tarafından izlenir.
Sonuçların Değerlendirilmesi: Projeler tamamlandığında, ARDEB tarafından projelerin sonuçları değerlendirilir ve projelerin hedeflerine ulaşıp ulaşmadığına bakılır.
ARDEB'in organizasyon yapısı ve çalışma yöntemi, Türkiye'deki bilimsel araştırmaların geliştirilmesi ve desteklenmesi için önemli bir rol oynamaktadır.
Program ve Projeler
ARDEB, Türkiye'deki üniversiteler ve araştırma kurumlarındaki bilim insanlarının bilimsel araştırmalarını yapmalarına yardımcı olmak, bilimsel bilgi birikimini artırmak, yenilikçi fikirler geliştirmelerine imkan sağlamak ve böylece bilimsel kalkınmayı desteklemek amacıyla çeşitli alanlarda projeleri desteklemektedir.
Başta Temel Bilimler olmak üzere Mühendislik, Sağlık Bilimleri, Sosyal Bilimler, Beşeri Bilimler, Yer ve Deniz Bilimleri alanlarında Türkiye'deki bilimsel araştırmaların gelişmesine katkı sağlamak amacıyla farklı disiplinlerdeki araştırma projelerini desteklemektedir. Bu sayede, ülkemizdeki bilimsel araştırmaların gelişmesi ve bilimsel bilgi birikiminin artması hedeflenmektedir.
Lisansüstü Öğrenci Destek Programı
Lisansüstü Öğrenci Destek Programı (LÖDEP), ARDEB tarafından yürütülen bir destek programıdır. Program, lisansüstü eğitim almak isteyen öğrencilere maddi destek sağlamak amacıyla oluşturulmuştur.
LÖDEP kapsamında, yüksek lisans ve doktora öğrenimine devam etmek isteyen öğrencilere burs verilmektedir. Burslar, öğrencilerin eğitim, barınma, beslenme gibi ihtiyaçlarını karşılamalarına yardımcı olmak üzere verilmektedir. Burslar, öğrencilerin yaşadıkları şehre ve öğrenim durumlarına göre değişebilmektedir.
LÖDEP kapsamında verilen bursların yanı sıra, öğrencilere lisansüstü öğrenimleri sırasında yapacakları araştırmalar için de destek sağlanmaktadır. Bu destekler, öğrencilerin araştırmalarını yapabilmeleri için gerekli olan materyallerin, cihazların, laboratuvarların temin edilmesi gibi konularda sağlanmaktadır.
LÖDEP, Türkiye'deki lisansüstü öğrencilerin eğitimlerini sürdürmelerine ve araştırmalarını yapmalarına destek sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Program, ülkemizdeki bilimsel araştırmaların gelişmesine ve ülkemizin bilim ve teknolojideki rekabet gücünün artmasına katkı sağlamaktadır.
Yazılım Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (YTE) - Enstitü kamu ve özel sektörün Ar-Ge içerikli yazılım ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu kurumları için e-Dönüşüm Hizmetlerini vermek üzere kurulmuştur.
Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) - Gümrük Birliği Kararı ve DTÖ anlaşması ile Türk ihraç ürünlerinin pazarlandıkları ülkelerde geçerli olan kural ve standartlara uygunluğunun belgelenmesi büyük önem kazanmıştır. Bu işlemin en önemli aşaması, üretim sırasında ve sonrasında yapılan ölçümlerin uluslararası geçerliliğinin sağlanmasıdır. Bir ülkede yapılan test, analiz ve kalibrasyon gibi ölçümlerin uluslararası alanda kabul görmesi, o ülkede faaliyet gösteren ölçme sisteminin diğer ülkelerce tanınmasına bağlıdır. Türkiye, dünyadaki gelişmelere uygun olarak ölçme alanındaki faaliyetleri koordine etmek ve Türkiye'de yapılan ölçümleri güvence altına alarak uluslararası sisteme entegrasyonunu sağlamak amacıyla 1992 yılında TÜBİTAK bünyesinde Ulusal Metroloji Enstitüsü'nü (UME) kurmuştur. UME, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nin Gebze'deki kampüsünde faaliyet göstermektedir.
Raylı Ulaşım Teknolojileri Enstitüsü (RUTE) - 2019 yılında, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) ve TÜBİTAK arasında imzalanan bir protokolle, TÜBİTAK Gebze yerleşkesinde kurulmuştur. Enstitü personelinin büyük bir kısmını bilgisayar, elektronik ve makine mühendisleri oluşturmaktadır. Bir kamu kuruluşu olan TÜBİTAK RUTE, dünyadaki gelişmeleri izleyerek daha emniyetli, hızlı ve verimli raylı ulaşım teknolojileri alanında Türkiye'nin öncü olması için çalışmalar yürütmektedir. Bu amaçla enstitü, raylı ulaşım teknolojileri alanında güncel araştırma konularını ortaya koymakta, bu teknolojilerin milli olarak tasarlandığı araştırma ve geliştirme projelerini yürütmektedir. Enstitü aynı zamanda uluslararası eşdeğer araştırma kurumları ile işbirlikleri yürütmekte ve teknoloji transferi çalışmalarının koordinasyonunda görev yapmaktadır.
AR-GE kolaylık birimleri
Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) - 1996 yılında TÜBİTAK'a bağlı bir enstitü olarak kurulan Türkiye'deki tüm akademik kurumları birbirine ve küresel araştırma ağlarına bağlayan Ulusal Akademik Ağ alt yapısını işletmekte ve bu ağ üzerinden yeni ağ servisleri sunarak, bir yandan ağ için araştırma geliştirme yapmakta, diğer yandan araştırmacıların ağı Ar-Ge yapmak için kullanmalarını sağlamaktadır.
Ayrıca, Türkiye'deki en zengin bilimsel basılı ve elektronik bilgi kaynaklarına sahip olan Cahit Arf Bilgi Merkezi aracılığı ile ülke çapında yaygın bilgi ve belge erişim hizmetleri sunmaktadır.
ULAKBİM kuruluşundan günümüze kadar olan süre içerisinde, bilgi çağında yaşanan hızlı teknolojik değişimler ve gelişmelere ayak uydurarak; temel faaliyet alanları ile ilgili, gerek ağ teknolojilerinde, gerekse elektronik yayıncılıktaki gelişmeleri gününün koşullarına uygun olarak yakından izlemekte ve kendini devamlı olarak yenilemektedir.
Buna göre ULAKBİM; "ulusal hizmet" anlayışı çerçevesinde, eğitim ve araştırma ağ altyapısının yüksek hızlı yurt içi ve yurt dışı bağlantıları üzerinden sunduğu hizmetlerle, misyonu doğrultusunda Türkiye'deki eğitim ve araştırma kapasitesini artırmak ve bilgi hizmetlerini ulusal ölçekte yaygınlaştırmak amacıyla günün koşullarına uygun olarak geliştirmeyi hedeflemektedir.
ULAKNET; Türkiye'deki tüm üniversiteler ile bunların fakülte ve diğer alt birimleri, TÜBİTAK birimleri, Askerî Okullar, Harp Akademileri ve Polis Akademisi, Türk Tarih Kurumu, Millî Kütüphane, YÖK, ÖSYM, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Ar-Ge birimlerinden oluşan toplam 176 birime Superonline'dan kiralanan frame relay, ATM, Metro Ethernet, G.SHDSL ve kiralık hatlar kullanılarak ücretsiz hizmet sağlamaktadır. Bu hizmetten bu uçlarda bulunan yaklaşık 111.000 öğretim görevlisi, araştırmacı ve 2.500.000'un üzerinde üniversite öğrencisi yararlanmaktadır.
Kurum, Türkiye'de bilimi popülerleştirmek ve insanları bilinçlendirmek amacı ile üç adet aylık popüler bilim dergisi (Bilim ve Teknik, Bilim Çocuk, Meraklı Minik) yayınlamaktadır. Ayrıca internet üzerinden yayın yapan Bilim Genç dergisi de 2015 yılından beri hizmet vermektedir. Bununla birlikte Tübitak Popüler Bilim Kitapları tarafından 1000'i aşkın popüler bilim kitabı yayınlanmıştır.
Ayrıca, doğrudan Türkiye'deki bilim camiasına hitap eden 12 adet hakemli (Bilimsel Dergi) çıkartmaktadır.
Çalışmalar
Kart Erişim Cihazı (KEC)
Geçiş Kontrol Sistemi (BKDGKS) cihazlarının geliştirilmesi ve bu alanda teknik yetkinlik aktarılması hususlarında iş birliğini sağlamak üzere, ASELSAN ve TÜBİTAK Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM) arasında mutabakat muhtırası imzalandı. Yapılan is birligi ile TUBITAK'ın hem yazılımını hem güvenlik donanımını ürettiği Kimlik Erişim Cihazı (KEC), yeni nesil elektronik kimlik kartları için altyapısı TÜBİTAK BİLGEM tarafından geliştirilmiş özel bir kart okuyucudur. Cihaz, içinde bulunan GEM (Güvenli Erişim Modülü) sayesinde, kimlik kartı ile güvenli olarak haberleşerek, kart sahibinin kişisel mesajı ve biyometrik verisi gibi standart kart okuyucular ile ulaşılamayan veri alanlarını okuyabilmektedir. KEC, harici uygulama yazılımı veya politika sunucu tarafından belirlenen güvenlik politikasına göre doğrulama yöntemleri ile doğrulama yapmaktadır.
Akıllı Kart İşletim Sistemi (AKİS)
TÜBİTAK tarafından yerli imkanlarla geliştirilmiş bir akıllı kart işletim sistemidir. AKİS yüksek güvenlik özelliklerine sahip bir mikroişlemci ile çalışır ve elektronik imza, şifreleme ve güvenlik anahtarları taşıma ve benzeri kripto hizmetleri sunar.
Kamu Sertifikasyon Merkezi
Elektronik imza (e-imza) Güvenli elektronik imza oluşturma aracı - Sim Kart ve USB Bellek
Kamu Sertifikasyon Merkezi (Kamu SM®), Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü (UEKAE) bünyesinde 2005 yılında kurulmuştur. Türkiye'nin ikinci elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı olan Kamu SM®, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanununa uygun olarak kurulmuş ve işletilmektedir.
TÜBİTAK UEKAE, bilgi güvenliği ve elektronik imza teknolojilerindeki yetkinliğinden dolayı Kamu Sertifikasyon Merkezi'ni oluşturmakla görevlendirilmiştir.
Elektronik imza (e-imza) nedir?
Sürekli ilerleyen teknolojiye ve internet kullanımındaki büyük artışa paralel olarak büyüyen veri transfer sistemleri sayesinde; kişi ve kuruluşların özel ve resmi haberleşmelerinde kullandıkları kâğıt, yerini tamamen elektronik dokümanlara bırakmaya başlamıştır. Bankacılık işlemleri ve her gün internet üzerinden yapılan yüz binlerce alışveriş buna verilebilecek örnekler arasında yer almaktadır.
Bu yeni iletişim biçimine ek olarak, faydalandığımız hizmetlerin güvenliğinin ve güvenirliğinin sağlanması da zorunlu hale gelmiştir. Elektronik ortamda karşımıza çıkacak sorunlar kâğıt ortamda karşılaşacağımız risklerle genelde hayli benzer unsurlardır. Kağıda atılan imzada olduğu gibi elektronik ortamda atılan “elektronik imza / e-imza” haberleşmenin güvenliğinin ve güvenirliğinin vazgeçilmez ihtiyacıdır. Elektronik imza kısaca elektronik veriye eklenen ya da mantıksal bağlantısı bulunan, kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik bir veridir. Islak imza nasıl bir kağıda atılan imzanın size ait olduğunu ispatlamaktaysa, elektronik imza da herhangi bir elektronik dokümana eklenen imzalama verisiyle dokümanın size ait olup olmadığını ispatlamaktadır.
Belgelerin elektronik ortamda imzalanması için dünyaca kullanılan en güvenilir yöntem, Açık Anahtar Altyapısı (AAA, PKI = Public Key Infrastructure) teknolojisidir. AAA teknolojisi kullanılarak oluşturulan elektronik imzalama verisi kişiye ve imzalanan dokümana özeldir, bu nedenle başkaları tarafından taklit edilemez ve imzalı belge üzerinde değişiklik yapılamaz. İstenildiğinde elektronik imzalama verisinin doğruluğu kontrol edilebilir. Elektronik imza, imzalayan kişinin kimlik doğruluğunu ispatlar; imzalanan verinin içeriğinin başka bir şahıs tarafından değiştirilip değiştirilmediğini (bütünlüğünün bozulup bozulmadığını) ortaya koyar.
Elektronik imza verisi kişiye özgü bir anahtara ve imzalanacak dokümanın elektronik içeriğinden alınacak veriye göre üretilir. Bu nedenle doküman imzalandıktan (imzalama verisi üretildikten) sonra dokümanda yapılacak en küçük değişiklik dokümanın elektronik içeriğinin değişmesine dolayısıyla imzalama verisinin değişmesine neden olacaktır. Böyle bir durumdaki dokümanın imza kontrolü yapıldığında açığa çıkacak imzalama verisi, dokümanın mevcut imzalama verisiyle farklılık göstereceğinden, dokümanın içeriğinin değiştirilip değiştirilmedi (bütünlüğünün bozulup bozulmadığı) açığa çıkacaktır. Yani imzalanan içerik şu anki içerikten farklı olduğundan imza geçersiz sayılacaktır.
Elektronik imzanın atılabilmesi için kişiye ait bir Nitelikli Elektronik Sertifika'nın (NES) olması gerekir. Nitelikli elektronik sertifika üretilirken kişiye özel iki adet anahtar üretilir, bu veri çifti her kişi için farklıdır. Bunlardan birisi Açık Anahtar (Public Key) diğeri ise Özel Anahtar (Private Key) dır. Sadece sizin için üretilen Özel Anahtarınız akıllı kart içerisinde size teslim edilir. Bu verinin akıllı karttan çıkarılması mümkün değildir. Size ait Açık Anahtarınız ise isteğinize bağlı olarak, herkesin erişimine açık bir dizin sisteminde tutulmaktadır. Özel anahtarınızı kullanarak, imzalama programı ile elektronik dokümana ait imzalama verisi oluşturulur. Açık Anahtarınız ile de imzalanan elektronik dokümandaki imzalama verisinin size ait olup olmadığı kontrol edilir. Bu sayede elektronik dokümanın elektronik imzalaması ve doğrulaması gerçekleştirilmiş olur.
Kamu SM
Kamu SM, kişilerin kimlik doğrulamasını sağlayıcı nitelikli sertifikasyon servislerde, elektronik belgelerin, elektronik veri ve donanımların güvenilirlik ve güvenliğini sağlayıcı hizmetlerde uzmanlaşmıştır. Kamu SM® tarafından oluşturulan elektronik imza, belgeyi imzalayan kişinin kimliğini tanıma amacıyla kullanılmaktadır ayrıca imzalı elektronik verinin/belgenin değiştirilip değiştirilmediğini tanımaya olanak vermektedir.
Kamu SM, 5070 sayılı kanuna uygun hazırlamak ve bu sertifikaları imza oluşturma verileriyle birlikte Güvenli Elektronik İmza Donanım Araçlarına yükleyerek alıcılarına teslim etmekle yükümlüdür. Kamu SM®, sertifika başvurusunda bulunan kişilerin başvuru bilgilerini toplarken, sertifikaları hazırlarken ve teslim ederken güvenli ürün ve sistemleri kullanmak, hizmeti güvenilir bir biçimde yürütmek, sertifikaların taklit ve tahrif edilmesini önlemekle ilgili her türlü tedbiri almak ile yükümlüdür.
Kamu SM® tarafından sağlanan ürün ve hizmetler UEKAE Açık Anahtar Altyapısına (MA3) dayanmaktadır. Bu ürün ve hizmetler kamu ve özel sektörü hedeflemektedir. Sağlanan hizmet ve ürünlerin genel çerçevesi aşağıda listelenmiştir:
Ürünler ve hizmetleri
Güvenli elektronik imza için nitelikli elektronik sertifika üretimi ve yönetimi: Nitelikli elektronik sertifikalar, belgeyi imzalayan kişinin kimliğini doğrulamak amaçlı kullanılırlar. Ayrıca bu sertifikalar elektronik verinin herhangi bir değişikliğe uğramadığını garanti etmek amaçlı kullalmaktadırlar. Nitelikli elektronik sertifikalar X.509 standartlarında üretilmekte ve bu standarta uyan web tarayıcılara, akıllı kartlara ve tokenlara yüklenebilmektedirler.
Niteliksiz genel kullanım amaçlı e-imza için elektronik sertifika üretimi, veritabanları, uygulamalar ve domain log-on sertifikları üretimi, e-mail koruma, SSL sunucu koruma ve VPN log-on amaçlı sertifikların üretimi, kod (program) imzalama amaçlı sertifika üretimi
Şirketlerin var olan bilgi sistemleri altyapısını e-imza uyumlu hale getirici yazılım kütüphaneleri (applet ve API gibi).
Güvenli zaman damgalama hizmeti (Time Stamp Services): Güvenli zaman damgalama hizmeti, bir veri veya belgenin yaratılma ve değiştirilme tarihinin güvenli olarak zaman kaydı ile ilişkilendirilmesi işlemidir. Çevrimiçi Sertifika Durum Protokol (ÇİSDUP) hizmeti (OCSP Services): X.509 standartına uygun olarak üretilmiş sertifikanın, iptal durumda olup olmadığını Sertifika İptal Listeleri (SİL)'ne bakmadan sorgulanabilmesini ÇİSDUP sağlamaktadır. Bu protokol RFC 2560'da tanımlıdır.
Elektronik İmza konusunda şirketlere ve kamu kurum/kuruluşlarına danışmanlık verilmesi.
Şirketlerin ve kamu kurum/kuruluşlarının Elektronik İmza Uyum denetiminin gerçekleştirilmesi.
Mali Mühür
Ödeme Kaydedici Cihaz
Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü
Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü (UEKAE), TÜBİTAK'ın bünyesinde yer alan bir enstitüdür.
UEKAE'nin görevi, "bilgi güvenliği, haberleşme ve ileri elektronik alanlarında Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını sağlamak ve sürdürmek için nitelikli insan gücü ve uluslararası düzeyde kabul görmüş altyapısı ile, bilimsel ve teknolojik çözümler üretmek ve uygulamaktır".
Bu ana hedef göz önünde bulundurularak belirlenen "bilgi güvenliği, haberleşme ve ileri elektronik alanlarında yeni teknolojilerin geliştirilmesine öncülük eden uluslararası bilim, teknoloji ve üretim merkezi olmak" vizyonuna ulaşılabilmesi ve ülkenin ihtiyacı olan teknolojilerin geliştirilmesi için Enstitü'nün akredite test ortam ve laboratuvarlarında temel ve uygulamalı araştırmalar yapılmakta ve ihtiyaç sahiplerine teknik destek sağlanmaktadır.
UEKAE ayrıca, açık kaynak kodlu yazılımlara Uludağ Projesi ile Türkiye'de destek veren ilk devlet kurumudur.
Kamu kuruluşlarına elektronik imza sertifikası dağıtacak olan Kamu Sertifikasyon Merkezi de bu enstitüde bulunmaktadır.
UEKAE bünyesindeki optoelektronik grubu, lazer ve sensör uygulamaları, sayısal/akıllı kamera tasarımı, görüntü işleme, tekstil ve cam endüstrisi için endüstriyel kalite kontrol otomasyonu, evrak inceleme cihazları, DLP projeksiyon sistemleri gibi proje ve ürünler geliştirmektedir.
Tarihçe
İTÜElektrik Fakültesi hocalarından Yılmaz Tokad tarafından ODTÜMühendislik binasında Elektronik Araştırma Ünitesi adı ile 1968 yılında kuruldu ve 4 yıl sonra Marmara Araştırma Enstitüsü'ne bağlı olarak faaliyet göstermek üzere TÜBİTAK Gebze kampüsüne taşındı.
TÜBİTAK bünyesinde yer alan TÜBİTAK Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü(UEKAE) ile daha önce TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezine (MAM) bağlı olarak faaliyet gösteren Bilişim Teknolojileri Enstitüsü (BTE), TÜBİTAK BİLGEM çatısı altında birleştirildi.
Özgürlük İçin
Özgürlük İçin düzenli olarak e-dergi çıkartmaktadır."Özgürlük İçin" Pardus'un sloganı durumundadır.
Linux tabanlı Pardus dağıtımının ve GNU GPL gibi özgür lisanslarla yayınlanan yazılımların kullanımını yaygınlaştırmak ve kullanıcılara teknik destek sağlamak amacıyla TÜBİTAK UEKAE tarafından hazırlanan bir web portalidir. Haziran 2007 döneminden beri yayındadır. Django ağ çatısı kullanılarak geliştirilmektedir. Ağ sayfasının Ocak 2009 itibarıyla Google Pagerank değeri 8'dir. Türkçe yayın yapan siteler arasında bu kadar yüksek reytinge sahip site sayısı azdır.
2011'in mart ayı itibarıyla aylık 300 bin tekil ziyaretçiye ve 1.200.000'i aşkın sayfa görüntülemesine sahip olan site, özgür yazılım felsefesi doğrultusunda yayın hayatına 2011 yılına dek güçlü bir şekilde devam etti. Pardus Projesi'nin 2011 yılında yaşadığı kriz ve Tübitak'ın projeden desteğini çekmesiyle bir süre topluluk üyeleri tarafından bakımı yapılsa da ozgurlukicin.com platformu sona erdi.
İçerik ve etkinlikler
Özgürlükİçin, yeni başlayan için ilk adımlar, paket tanıtımları, oyun incelemeleri, nasıl belgeleri, gezegen ve forum gibi alanlarda etkin olarak hizmet vermektedir. Portal içinde açılan e-dükkân'da lisanslı Pardus ürünlerinin (t-shirt, kupa vs.) satışı yapılmaktadır. Son olarak yeni fikirler arayüzü "Beyin"i yayına alan portal, Pardus topluluğunun hazırladığı ve işletim sistemine bütünleşik olarak çalışan "Tema" bileşenini de hizmete aldı.
Microsoft'un kendi sahipli dosya biçimlerini bir ISO standardı olması önerisine karşı "OOXML'e Hayır" kampanyasını yürüten Özgürlükİçin topluluğu, Türkiye'nin söz konusu oylamada oyunun değişmesine katkıda bulunmuştur.
E-Dergi
Özgürlükİçin e-dergisi Nisan 2008 döneminden beri düzenli olarak yayındadır. Derginin içeriğine, Pardus kullanıcıları destek sağlamaktadır. E-Dergi'nin her sayısının editörlüğünü topluluktan seçilen farklı bir topluluk üyesi yürütmektedir.
Özgürlük İçin'in kendine biçtiği hedefler şunlardır:
Pardus ve özgür yazılım araçlarının detaylı ve güncel anlatımını kullanıcılara sunmak;
Yeni kullanıcılara ve bilgisayar okuryazarlarına günlük yaşamlarında kullanabilecekleri özgür yazılım araçlarının seçiminde yardımcı olmak;
Pardus kullanıcılarına yeni araç ve yazılımları tanıtmak, özgür yazılım dünyasına ve Pardus'a ilişkin haberleri iletmek;
Pardus'a geçiş sürecini kolaylaştıracak belge ve kılavuzları hazırlamak ve yeni kullanıcılara kurulum, yapılandırma ve kullanımına ilişkin temel bilgileri aktaracak bir bilgi kaynağı oluşturmak;
Pardus ve özgür yazılım kullanıcılarını bir araya getirecek forum, gezegen ve oyun sunucusu gibi yapıları oluşturmak ve bunların yürütülmesini sağlamak;
Pardus ve özgür yazılımın Türkiye'de büyümesine katkıda bulunacak kitlesel kampanyaları şekillendirmek ve yön vermek.
Başarılar ve ödüller
LKD 2008 Yılı En İyi Basılı/Görsel İçerik Çalışması Ödülü
Enerji Enstitüsü
Türkiye'de TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren ve çeşitli konularda ar-ge çalışmalarını yürüten araştırma merkezidir.
Stratejik iş birimleri
İleri Enerji Teknolojileri SİB
Termik santral teknolojilerinin geliştirilmesi, rehabilitasyonu ve yerlileştirilmesi,
Kömür ve biyokütle yakma ve gazlaştırma sistemleri,
Gaz teknolojileri ve katalizör çalışmaları,
Yakıt pili bileşenleri ve sistem prototipi geliştirilmesi
Marmara Araştırma Merkezi (MAM), TÜBİTAK Gebze Yerleşkesi'nde 1972 yılında kurulan bir araştırma merkezidir. Ülküsü, "Uygulamalı araştırmalar alanında dünyanın önder bilim ve teknoloji merkezleri içinde yer almak", görevi ise "Türkiye'nin küresel rekabet gücünün geliştirilmesine bilim ve teknolojiyi kullanarak katkıda bulunmaktır".
Bağlı Enstitüler
2010 yılı itibarı ile MAM'a bağlı enstitüler şöyledir.
Üniversiteye giriş sınavından yerleştiği bölümün puan türüne göre sıralaması 25000 (Yirmi Beş Bin) ve altı olan öğrencilere, fizik, kimya, biyoloji, moleküler biyoloji ve genetik, matematik, sosyoloji, ekonomi, psikoloji, felsefe ve tarih bölümlerinden birine yerleşmeleri halinde, sıralamalarına göre karşılıksız burslar vermektedir. Kurum Teknofest İstanbul'un paydaşlarından biridir.
Eleştiriler
Adalet ve Kalkınma Partisi hükûmetinin 17-25 Aralık yolsuzluk ve rüşvet operasyonlarının ardından Fethullah Gülen Cemaati mensuplarına yönelik kamuda tasfiye kampanyasında, TÜBİTAK'ın başkan yardımcısı dahil birçok üst düzey ve uzman personeli görevden alındı, bazılarına ise "yasa dışı dinleme" gerekçesiyle dava açıldı. Bu süreçte Ankara Hayvanat Bahçesi Müdürü Mustafa Sancar, TÜBİTAK'a bağlı Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi'ne müdür yardımcısı olarak atandı ve kurumda dijital analiz yapabilecek ehliyette uzman kalmadığı ortaya çıktı.
2009 yılında TÜBİTAK yönetimi, Bilim ve Teknik dergisinin Mart sayısı üzerinde önemli bir müdahalede bulunmuştur. Dönemin TÜBİTAK başkan yardımcısı Ömer Ziya Cebeci ve TÜBİTAK başkanı Nüket Yetiş'in yönetimindeki kurum, derginin Charles Darwin ve Evrim Teorisini konu alan kapağını sansürlemiştir. Bu karar sonucunda ayrıca derginin yönetimi görevinden alınmıştır. Sansür kararı Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde protesto, tepkiler ve mizahi eleştirilere yol açmıştır. Dönemin TBMM başkanı ve AKP'li siyasetçi Köksal Toptan'ın da aralarında bulunduğu birçok siyasi figür tarafından kınanmıştır. En dikkat çekici protesto eylemlerinden biri, Orta Doğu Teknik Üniversitesi öğrencilerinin gerçekleştirdiği eylem olmuştur. Öğrenciler, 13 Mart 2009 tarihinde Devrim Stadyumu'ndaki "Devrim" yazısındaki "D" harfini kapatarak metni "Evrim" şeklinde değiştirmişlerdir. Olaya karışan TÜBİTAK yöneticileri Ömer Cebeci ve Nüket Yetiş 2011 senesinde görevden uzaklaştırılmış ve konu hakkındaki yargı süreci 2013 senesinde alehlerinde sonuçlanarak mahkeme TÜBİTAK'ın usulsüz davrandığını işaret etmiştir.
TÜBİTAK'ın geliştirdiği Linux tabanlı işletim sistemi Pardus’un Ağustos 2014’teki tanıtımında, "Biz önce Allah rızası için daha sonra da özgür yazılıma sahip çıkabilmek için uğraşıyoruz, elimizden geldiği sürece de uğraşmaya devam edeceğiz" ifadelerinin yer aldığı bir görsel kullanıldı.
Ödüller
TÜBİTAK şu ödülleri vermektedir:
Evrensel bilimin ilerlemesine önemli katkılarda bulunan yaşayan bilim insanlarına Bilim Ödülü (TÜBİTAK Bilim Ödülü)
40 yaşını doldurmamış ve gelecekte bilime uluslararası düzeyde katkıda bulunmak için gerekli niteliklere sahip olduğunu kanıtlamış yaşayan bilim insanlarına Teşvik Ödülü,
Yurt dışında yaşayan Türk bilim insanlarına Özel Ödül (TÜBİTAK Bilim Ödülü eşdeğeri).
↑"TÜBİTAK'a 'Darwin'e sansür' protestosu". www.hurriyet.com.tr. 11 Mart 2009. Erişim tarihi: 31 Mart 2026.Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
↑"Köksal Toptan: Yapılan yanlış". Milliyet. 12 Mart 2009. Erişim tarihi: 9 Aralık 2025.Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
