Tunguz dilleri

Mançu-Tunguz dilleri
Tunguzca
Coğrafi dağılımÇin(Mançurya), Rusya(Sibirya)
SınıflandırmaKendi başına bağımsız bir dil ailesi
Alt bölümlerKuzey kolu
  • Güney kolu
ISO 639-5tuw
[[Dosya:Linguistic map of the Tungusic languages.png
Tunguz dilleri haritası
|300px]]

Tungus ailesindeki dillerin güncel coğrafi dağılımı.

Tunguzca veya Tunguz dilleri, ("Mançu-Tunguz Dilleri" olarak da bilinir) Sibirya, Moğolistan ve Mançurya'da konuşulan bir dil grubu. Bu dil grubuna ait dillerin günümüzde sadece 75,000 konuşanı bulunmaktadır ve ölü bir dil olma tehlikesi ile karşı karşıyadır.

Sınıflandırma

Tunguzca, Türki diller ve Moğol dilleri eskiden Altay dilleri dil ailesinde sınıflandırılmış olmakla birlikte, sondan eklemelilik, cümlede özne-nesne-yüklem sıralaması ve dillerin dilbilgisel olarak cinsiyetsiz olması gibi tipolojik benzerliklerin bu üç dilin aynı atadan gelmelerinden değil, yoğun ödünçlemeler ve uzun temaslar sonucu oluştuğu dilbilimciler tarafından günümüzde kabul edilen genel görüş olmuştur.

Tunguzca kendi içinde "Kuzey Tunguz Dilleri" ve "Güney Tunguz Dilleri" olarak 2 gruba ayrılır:

Kuzey Tunguz Dilleri

Güney Tunguz Dilleri

Tunguzca Karşılaştırmalar

Anlam Proto-
Tungus.
Evenki Even Negidal Yazılı Mançuca Konuşma Mançuca (Sanjiazi) Konuşma Mançuca (Heihe) Yazılı Sibece Konuşma Sibece Curçen Ulcha Orok Nanai Oroch Udihe Korece
Anne; kadın*enienineninenineniye (anne),
hehe (kadın)
ɯ:niɯ (anne)əniə (anne),

xəxə (kadın)

eme, eniye. aja (anne),

hehe baningge (kadın)

ɯni (anne),

xɯx(kadın)

xəxə (𙄈) (kadın)en-əni(n-) ~ ənnə ənin ~ əniəenieninanae(eş, karı)
ômôni(anne)
ajumôni(hala)
ezi > ôi (anne)
Abla*eke(n)ekinekinexeeyun (abla)ɡɯ:ɡɯ (abla)eyun, gege (abla)ɡɯɣɯ (abla)əju-un(𘻢𘻈) (abla)eqteə:ktəəktəniekiexiônni (aynı cinsiyetteki büyük kardeş)
Ağabey*akaakaaqaagaahūn (ağabey), haha (erkek)ɑʁɑn (ağabey),

ꭓɑʁ ~ ꭓɑ:ʁɑ (erkek)

age, ahūn (ağabey), haha baningge (erkek)aɡɯ, aʁun (ağabey),

χaχ (erkek)

axu(n) (𘹨) (ağabey)
xaxa (𘺗) (erkek)
aGaaka ~ axaagaakaaga'orabi (bayanların kendinden büyük erkek kardeşi)
Gelin*benerbenerbenirbene......bener.?benebenemyônûri
Göğüs; kalp*(k)ukunukunökinöxönhuhun (göğüs, meme)huhun, huhun delenxuɣunxuxun (𘿆)kukunkɵ:ku:nokon.kogaeŋi(çekirdek)
Burun*xoŋaoŋoktooŋıtoŋoktooforoɔvur ~ ɔvu:ru ~ ɔvurɔ ~ ɔvulɔ ovurooforoɔfɔr?xoŋqoxuriga ~ xure:oporoxoŋko.k'o
Şerit, kıvırmak*sire(kte)sirektesirensijensiren?sirekteumul (şerit)omolsijektesiektesil (ip, iplik)
Göz*(n)iasaesaäsilesayasajɑ:zyasajasja-ʃï (𘽀𘼚)isalisalnasalisajehä (?)nun
El, pençe*manamanamanamana.....mana.?manakamaneman-jida (tutmak)
Su*mu(ke)mumomumukemuko:mugəmukemukumuwə (𘺐)mumu: ~ mɵ:muəmumumul
Taş*kada(r)kadarqadarkadahada (kayalık, yalçın)
wehe (taş)
vɯ:ɤɯ (taş)wehe (taş)vɯɣəwə-xə (𙀅𘾤)qadaliǰolodʒolokadakadadol (taş)
pahoy > pawi (kaya, taş, kayalık)
Buz*djukedjukedjökdjuxejuhedʐu:ɤ ~ dʐu:ɤudʑuɤujuheɖʐuɣɔdʒu-xə (𙅜𘾤)djueduwədʒukədjukejudgech'aga-p-da(cold)
jyohŏy > jongi (kâğıt)
3*ilanilanilanelan ~ ilanilanilɑ:nilɑnilanjilanilan (𙄩)ilanila:ila(:)nilanilanse
4*dügindi?idɨgəndiɤinduindy:nduinduindujinduin (𘺹)duinǰi:nduindidine
5*tu?atu?atunŋanton'ŋa ~ tuŋn'asunjasundʐɑ:sundʐɑsunjasunɖʐaʃundʒa (𙄫)tunjatundatoingatu?atu?ata-sut
7*nadannadannadannadannadanna:dɯnnɑdənnadannadɯnnadan (𘸼)nadannadanada(:)nnadannadan(n)irgup

Ayrıca bakınız