Turkovac

Turkovac
Klinik verisi
Uygulama
yolu		Kas içi enjeksiyon
Hukuki durum
Hukuki durum
  • Türkiye'de kullanım için acil durum yetkilendirmesi

| altyazı = Turkovac Turkovac (geçici adı ERUCOV-VAC), Türkiye Sağlık Bakanlığı ve Erciyes Üniversitesi tarafından geliştirilmiş inaktif tipte bir COVID-19 aşısıdır. Veteriner hekim Prof. Dr. Aykut Özdarendeli'nin ekip liderliğiyle geliştirilen aşı, 22 Aralık 2021'de Türkiye'de acil kullanım onayı almış, 10 Mayıs 2023 tarihinde ise ruhsat alarak tam pazarlama yetkilendirmesine kavuşmuştur.

Çalışmalar

İlk çalışmalar

Özdarendeli'nin ekibinin SARS-CoV-2'yi izole etmesi ve gen haritasını çıkarmasıyla aşı çalışmaları başladı.

Faz-1 ve Faz-2

Aşının Faz-1 çalışmaları 44 gönüllü, Faz-2 çalışmaları ise 250 gönüllü üzerinden yürütüldü. Çalışmalar sonucunda, Sinovac'ın ürettiği CoronaVac aşısından daha etkili olduğu belirtildi.

Faz-3

Nisan 2021 ayında, Faz-2 çalışmalarının ikinci doz uygulaması tamamlandığı ve Faz-3 çalışmaları için gönüllüler arandığı belirtildi. Aşının ekimde üretim, kasımda ise acil kullanım onayının alınması öngörüldü.

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, yerli COVID-19 aşısı Turkovac'ın Faz-3 çalışması için gönüllü olmak üzere 846 bin 451 kişinin başvurduğunu bildirdi.

22 Haziran 2021'de Faz-3 çalışması için ilk aşı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da video konferans ile katıldığı Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'nde uygulandı. Aşının ismi de bu tarihte duyuruldu.

Ağustos 2021'de Özdarendeli, aşının İngiliz (Alfa) varyantına karşı yüzde yüz etkili olduğunu belirtti.

Faz-3 çalışmaları devam ederken CoronaVac ile karşılaştırmalı çalışmalar başladı.

Uluslararası çalışmalar

Faz-3 çalışmalarının Azerbaycan, Polonya, Macaristan, Özbekistan, Pakistan, Arjantin, Kolombiya, Paraguay, Kırgızistan, KKTC ve Malezya'da yürütülebileceği belirtildi.

9 Mart Çarşamba günü Azerbaycan'da Faz 3 Çalışmalarının başlanması için Protokol imzalanacağı belirtildi.

Proje ekibi

Ekip lideri Özdarendeli, ekibinin motivasyonunun bozulmaması için hem basından hem de sosyal medyadan korunduğunu ifade etti.

Kullanım

9 Eylül 2021'de Fahrettin Koca, aşının acil kullanım onayına müracaat edecek duruma geldiğini ve onay alması halinde ekim ayında seri üretime geçilebileceğini duyurdu. 25 Kasım 2021'de Fahrettin Koca, aşının Acil Kullanım Onayı başvurusunun yapıldığını açıkladı. Aşı 22 Aralık 2021'de Türkiye'de acil kullanım onayı almıştır. Ayrıca seri üretime de bu tarihte geçilmiş olup, 30 Aralık 2021 tarihinde şehir hastanelerinde randevu sistemiyle uygulanmasına başlanmıştır. Önce şehir hastanelerinde uygulanacak Turkovac sonrasında diğer sağlık kuruluşlarında uygulanmaya başlanacaktır. Sağlık Bakanı Dr. Fahrettin Koca da hatırlatma dozu olarak Turkovac aşısını tercih edip kamuoyuna duyurmuştur. 10 Mayıs 2023 tarihinde Turkovac, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından ruhsatlandırılarak acil kullanım onayından tam pazarlama yetkilendirmesine geçmiştir; aşının ruhsat sahibi, TÜSEB bünyesinde faaliyet gösteren SBT Sağlık Bilim Teknolojileri A.Ş.'dir.

Etkinlik ve güvenlik

Aşının CoronaVac ile karşılaştırıldığı, gözlemcinin kör bırakıldığı, randomize kontrollü bir Faz-3 çalışmasının sonuçları 2022 yılında hakemli Vaccines dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmada, semptomatik COVID-19 enfeksiyonunu önlemede Turkovac'ın CoronaVac'a göre göreceli risk azaltımının %41,03 (%95 güven aralığı: %12,95-%60,06) olduğu ve aşının etkinlik açısından CoronaVac'a göre "noninferior" (aşağı kalmaz) bulunduğu bildirilmiştir. Aynı çalışmada, iki aşı grubunda da antikor pozitifleşme oranlarının birbirine yakın olduğu (Turkovac için %94,3, CoronaVac için %94,7), advers olay oranının ise Turkovac grubunda (%58,8) CoronaVac grubuna (%49,7) göre bir miktar daha yüksek olduğu, ancak her iki grupta da ölüm veya ağır (derece 4) advers olay görülmediği bildirilmiştir.

2025 yılında Frontiers in Medicine dergisinde yayımlanan bir çalışmada, Turkovac'ın oluşturduğu bağışıklık yanıtının aşılamadan sonraki 8 aya kadar sürdüğü ve hafıza T hücrelerinin bu süre boyunca varlığını koruduğu bildirilmiştir.

Kaynakça

  1. ↑ "Domestic COVID-19 jab Turkovac begins Phase 3 trials in Turkey". Daily Sabah (İngilizce). 22 Haziran 2021. 27 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  2. ↑ "Yerli aşıda Faz-2'nin raporları Sağlık Bakanlığı'na teslim edildi". tr.sputniknews.com. 19 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  3. ↑ "50. Yıl etkinliklerimizden yedincisi Prof. Dr. Aykut ÖZDARENDELİ". veteriner.firat.edu.tr. Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi. 19 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  4. ↑ "Yerli aşıyı geliştiren Prof. Dr. Özdarendeli: Toplumun yüzde 70'i aşılanırsa pandemi zamanla biter". www.dha.com.tr. 9 Ağustos 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
  5. ↑ "Turkey names home-grown COVID-19 jab Turkovac". www.aa.com.tr (İngilizce). 22 Haziran 2021. 6 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  6. 1 2 "TURKOVAC acil kullanım onayı aldı". Anadolu Ajansı. 22 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2021.
  7. 1 2 "TURKOVAC Kullanma Talimatı" (PDF). Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB). 10 Mayıs 2023. 16 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ağustos 2026.
  8. ↑ "Virüsü izole eden profesör: Corona Virüs aşısı, tanı ve tedavisine ivme kazandıracak bir gelişme". www.hurriyet.com.tr. 8 Nisan 2020. 21 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  9. ↑ "Erciyes Üniversitesi'nde Kovid-19'un gen haritası çıkarıldı". www.aa.com.tr. 14 Nisan 2020. 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  10. ↑ "Turkovac ne zaman çıkacak? İşte yerli aşı çalışmalarında son gelişmeler". www.hurriyet.com.tr. 14 Ağustos 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
  11. ↑ "'Yerli Covid-19 aşısı Turkovac, Sinovac'tan daha etkili'". euronews. 28 Temmuz 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
  12. ↑ "Türkiye ilk yerli Covid aşısını ne zaman kullanabilir?". BBC News Türkçe. 30 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021.
  13. ↑ "Erciyes Üniversitesinin Kovid-19 aşı adayının uygulandığı gönüllü sayısı 44 oldu". Anadolu Ajansı. 23 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021.
  14. ↑ "Erciyes Üniversitesi'nde Kovid-19'a karşı geliştirilen 'ERUCOV-VAC' aşı adayının ilk dozu bir gönüllüye uygulandı". tr.sputniknews.com. 5 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021.
  15. ↑ "Sağlık Bakanı Koca, TURKOVAC aşısı için 846 bin 451 kişinin gönüllü olduğunu duyurdu". Anadolu Ajansı. 22 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  16. ↑ "Cumhurbaşkanı Erdoğan Duyurdu Yerli Aşı Turkovac - Milliyet". 22 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  17. ↑ "TURKOVAC yüzde 100 etkili". Yeni Şafak. 10 Ağustos 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
  18. ↑ "Turkovac mı Sınovac mı?". CNN Türk. 22 Ağustos 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
  19. ↑ "Yerli aşı "Turkovac"ta Faz-3 çalışmaları başladı". DW.COM. 22 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.
  20. ↑ Asan, Yasemin (14 Eylül 2021). "TURKOVAC'a uluslararası ilgi". Yeni Şafak. 25 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2021.
  21. ↑ "TURKOVAC'ın Faz-3 çalışması Azerbaycan'da başlıyor". Anadolu Ajansı. 8 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2022.
  22. ↑ Kesler, Musa (24 Haziran 2021). "Turkovac'ın kahramanı ilk kez Hürriyet'e konuştu: Virüs tanıdıktı". www.hurriyet.com.tr. Hürriyet. 25 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2021.
  23. ↑ "Sağlık Bakanı Koca: Yerli aşımız Turkovac acil kullanım onayına müracaat edecek aşamaya geldi". BBC News Türkçe. 9 Eylül 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
  24. ↑ Burcu Çalık Göçümlü; Ahmet Sertan Uslu (25 Kasım 2021). "Sağlık Bakanı Koca: TURKOVAC için acil kullanım onayı başvurusu yapıldı". www.aa.com.tr. Anadolu Ajansı. 25 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2021.
  25. ↑ "TURKOVAC Aşısı". Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB). 15 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2026.
  26. 1 2 Tanriover MD ve ark. (TURKOVAC Çalışma Grubu adına) (2022). "Efficacy, Immunogenicity, and Safety of the Two-Dose Schedules of TURKOVAC versus CoronaVac in Healthy Subjects: A Randomized, Observer-Blinded, Non-Inferiority Phase III Trial". Vaccines. 10 (11): 1865. doi:10.3390/vaccines10111865.
  27. ↑ Yılmaz S, Eken A, Sezer Z ve ark. (2025). "Vaccination with inactivated SARS-CoV-2 vaccine TURKOVAC induces durable humoral and cellular immune responses up to 8 months". Frontiers in Medicine. 12: 1524393. doi:10.3389/fmed.2025.1524393. PMC 12066321 Özgürce erişilebilir.