Velîd bin Utbe

Velîd bin Utbe bin Ebu Süfyan, Emevi valisi. I. Muaviye ve I. Yezid'in halifelikleri dönemlerinde 677/78-680 ve 681–682 yılları arasında iki dönem Medine valisi olarak görev yaptı.

Yezid'in tahta çıkmasına karşı çıkan Hüseyin bin Ali ve diğer üst düzey Müslüman şahsiyetlerden biat alamadığı için ilk görev süresi içinde görevinden alındı. İkinci Fitne sırasında Şam'a taşındıktan sonra, Emevi yönetiminin devamını desteklediğini ilan etmesi ve Emevi karşıtı halife Abdullah bin Zübeyr'i kınaması nedeniyle 684 yılında hapsedildi. Kısa bir süre sonra akrabası Halid bin Yezid ve Emevi yanlısı Beni Kelb kabilesi tarafından serbest bırakıldı.

VElid bİn Utbe, Emevi boyuna mensuptu ve Halife Muaviye'nin kardeşi Utbe bin Ebu Süfyan'ın oğludur. Muhtemelen 676 yılının Ekim ayında Mekke'ye yapılan hac ibadetine önderlik etmiştir. Erken dönem Müslüman tarihçi el-Vakidî'ye (ö. 823) göre Muaviye, Velid'i Eylül/Ekim 677'de Medine valisi olarak atadı, oysa 8. yüzyıldan bir başka tarihçi Ebu Meş'ar'a göre ise Ağustos/Eylül 678'de atandı. Kuzeni Mervan bin Hakem'in yerine geçti. 678 yılının Eylül ayında hac ibadetine tekrar önderlik etti. Erken dönem Müslüman tarihçisi Belazurî'nin (ö. 892) anlatımlarına göre, Velid içki düşkünlüğüyle tanınıyordu ve kariyerinin başından itibaren halifelik içindeki iktidar mücadelelerine karışmıştı.

Muaviye, İslam tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir hareketle kendi oğlu Yezid'i halefi olarak atadı. Yezid 680 yılında halife olduğunda, daha önce Muaviye'nin Yezid'i veliaht göstermesini tanımayı reddeden Hüseyin bin Ali, Abdullah bin Zübeyr ve Abdullah bin Ömer'den kendisine biat alması için Velid'i görevlendirdi. Bunun üzerine Velid, Hüseyin ve İbn Zübeyr'i Medine'deki valilik sarayına davet etti; bu durum her ikisinin de şüphelerini uyandırdı. İbn Zübeyr Mekke'ye kaçarken, Hüseyin ise kabile mensupları ve mevalilerinden oluşan maiyetiyle birlikte Velid ile görüşmeyi kabul etti. Velid, Hüseyin'e Muaviye'nin ölüm haberini bildirdi ve Yezid'e biat etmesini istedi. Hüseyin, Yezid'i tanımasının meşru olması için bunun kamuoyu önünde yapılması gerektiğini öne sürdü ve Velid de bunu kabul etti. Bunun yerine Hüseyin, kamuoyu önünde biatını açıklamayı iki gün geciktirmeyi başardı ve bu sayede Mekke'ye kaçabildi. Mervan bin Hakem, Velid'i güç kullanarak karşılık vermeye zorladı, ancak Velid, Hüseyin'in İslam peygamberi Muhammed'in torunu olması nedeniyle ona karşı şiddete başvurmak istemedi. Bu sırada Velid, İbn Zübeyr'i takip etmeleri için süvariler göndermişti, ancak ona ulaşamadılar. Velid'in gevşek yaklaşımı, Haziran 680'de Yezid tarafından görevden alınmasına ve yerine başka bir Emevi olan Amr bin Said bin As'ın getirilmesine yol açtı.

Kaynakça

Bibliyografya

• Bosworth, C.E. (1993). "Muʿāwiya II". Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Pellat, Ch. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume VII: Mif–Naz (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 268–269. ISBN 978-90-04-09419-2. 
• Morony, Michael G., ed. (1987). The History of al-Ṭabarī, Volume XVIII: Between Civil Wars: The Caliphate of Muʿāwiyah, 661–680 A.D./A.H. 40–60. SUNY Series in Near Eastern Studies. Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-87395-933-9.
• Vaglieri, L. Veccia (1971). "(Al-)Ḥusayn b. ʿAlī ibn Abī Ṭālib". Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch.; Schacht, J. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 607–615. OCLC 495469525.