Zihya

Zihya
Адзыгъуэй, Адыгэй
y. 1. yüzyıl-y. 15. yüzyılın sonu
Zihya haritadaki konumu
Yaygın dil(ler)Çerkesçe, Ubıhça
Resmî din
HükûmetPrenslik
• y. 100ler
Stachemfak
• y. 400ler
Dawiy
• y. 500ler
Bakhsan
• y. 700ler
Lawristan
• y. 800ler
Weçe
• y. 900ler
Hapaç
• y. 900ler—1022
Rededey
• y. 1200ler—1237
Tuqar
• 1237—1239
Tuqbaş
• y. 1330lar
Verzacht
• y. 1300lerin sonu
Berezok
• 1427—1458
İnal Nexw
• 1458—?
Temruq
• ?—y. 1470ler
Belzebuk
• y. 1470ler—?
Petrezok
Tarihçe 
• Kuruluşu
y. 1. yüzyıl
• Dağılışı
y. 15. yüzyılın sonu
Öncüller
Ardıllar
Zygii
Meotlar
Çerkesya

Zihya (Ortaçağ Çerkesçesi: Адзыгъуэй; Adigece: Адыгэй; Yunanca: Ζιχία) veya Zuğustan (Osmanlıca: ظوغوستان), Orta Çağ'da Çerkesya için kullanılan isim. Bu ülkenin halkına ise Zihler denmiştir. 15. yüzyıldan sonra haritalarda Zihya'nın yerine Çerkesya geçti.

Tarih

Kronoloji

Hristiyan geleneğine göre, Hristiyanlık MS 55 yılında Havari Andreas'ın seyahatleri ve vaazlarıyla Zihya'ya geldi. Havari Andreas'ın ziyaretiyle ilgili Hristiyan geleneğine göre, Abasgia (Abhazya) ile Kimmerya Boğazı (Kerç Boğazı) arasında yer alıyordu.

2. yüzyıl Antik Yunan tarihçisi Flavius Arrianus, Zihlerden bahseder ve Zih kralının Stahemfak olduğunu belirtir. 6. yüzyıl Bizans tarihçisi Prokopius, geçmişte Zihya halkının Roma İmparatoru tarafından atanan bir kralı olduğunu, ancak bağımsız hale geldiklerini kaydeder. Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin Notitiae Episcopatuum belgelerinde 7. yüzyıldan itibaren otosefal bir Zihya başpiskoposluğu kaydedilmektedir.

9. yüzyılda Ebu İshak ve Muhammed Kindi isimli iki Arap dâî, Zihya'ya gelerek İslam'ı yaymaya çalıştı. Bunun sonucunda çok az da olsa bir grup Çerkes Müslüman oldu. 10. yüzyıl Bizans imparatoru VII. Konstantin Porphyrogennetos'a göre Zihya, Tmutarakan'ın güneyindeydi ve Nikopsis adında bir şehri vardı. Bu dönemde Bizans'ın Zihya ile ilişkileri Cherson sakinleri tarafından yürütülüyordu.

12. yüzyılda Bizans İmparatoru I. Manuil "Zihya, Hazarya ve Gotya imparatoru" unvanını kullanmıştır ancak bu iddianın gerçeğe ne kadar uyduğu belirsizdir. 12. yüzyılda Kafkasya'da ilk Katolik misyonerler ortaya çıktı. Katolik haçlılar tarafından Konstantinopolis'in Fethi ile Katolik inancının yayılması hızlandı. Katolik dinini Zih prensi Ferzakht benimsedi. Papa, 1333'te ona çabalarından dolayı teşekkür eden bir mektup gönderdi. Katolik Kilisesi'nin misyonerlik faaliyeti sonucunda İtalyan kaynaklarında "Frenkkardaşi" olarak geçen bir Katolik Çerkes grubu ortaya çıktı. Daha sonra Papa'nın emriyle Çerkesya'ya gönderilen Katolik misyonerler Müslüman oldu. Bu Misyonerler Çerkesya'da "Karden" olarak biliniyordu. Bu kelimenin Kardinal kelimesinden geldiği düşünülmektedir. 13. yüzyılda Zihya, Macar ve İtalyan gezginler tarafından ziyaret edilmiştir. Bu gezginler Matrica'yı (Tmutarakan) Zihya içinde bulmuşlardır.

Moğol istilası

1220'de Cengiz Han, komutanları Subutay ve Jebe'yi "11 ülke ve halka" gitmeleri emrini verdi. Bunların içinde "Kıbçaut" (Kıpçak Türkleri), "Orosut" (Kiev Knezliği), "Serkesut" (Çerkesya), "Asut" (Alanya Krallığı), "Sessut" (Çeçenistan) vardı. Ve böylece Moğol birliklerinin Kafkasya'da ilk ortaya çıkışı, 1220 ile 1222 yılları arasında keşif birliklerinin gelişiydi. 1222'de Hankala Muharebesi (1222) gerçekleşti. İlk başta Kuzey Kafkasya çoğunlukla işgal edildi, neredeyse tüm önemli yerleşim alanları yok edildi. Ancak daha sonra direniş dağlara çekildi ve Moğol istilacılara karşı bir karşı saldırı planlayarak kendilerini yeniden örgütlediler; bir gerilla savaşı yürüttüler.

Bilinen hükümdarlar

İsim Çerkesçe isim Saltanat dönemi
Stachemfak ? y. 2. yüzyıl
Daw Дау y. 5. yüzyıl
Bakhsan Бахъсан y. 6. yüzyıl
Lawristan Лауристэн y. 8. yüzyıl
Weçe УэкIэ y. 9. yüzyıl
Hapaç ХьэпэкI y. 10. yüzyıl
Rededey Рэдэдэй y. 10. yüzyıl—1022
Tuqar Тукъар y. 1200ler—1237
Tuqbaş Тукъбащ 1237-1239
Verzacht Фэрзахт y. 1330lar
Berezok Бэрэзыкъу y. 1300lerin sonu
İnal Хъурыфэлъей икъуэ Инал Нэху 1427-1458
Parabioko ? y. 15. yüzyıl
Kadibeld ? y. 1457
Belzebuk Пэрсэбыкъу/Бэлзэбыкъу ?—y. 1470ler
Petrezok Пэтэрзэкъо/Пэтэрэзыкъу y. 1470ler—?

Başkenti

Erken Orta Çağ döneminde Zihya'nın başkenti olan Zihopol, 6. yüzyılda İstanbul Patrikhanesi'ne bağlı bir Ortodoks piskoposluğunun merkeziydi. Bu yerleşim yeriyle ilgili en eski ve ilk kayıtlardan biri, Antik Çağ ile Yeni Çağ arasındaki dönemde yaşamış olan Strabon'un "Coğrafya" adlı eseridir; eserinde Strabon şu bilgiyi vermektedir:

Meot Gölü çevresinde Meotlar yaşar. Denizin yakınında Bosporos'un Asya kıyısı ve Sind bölgesi yer alır. Onların ardında Aheyler, Zihler, Genioklar, Kerkeler ve Makropogonlar yaşar. …Hermonassa'ya yakın bir yerde Trabzon ve ardından Kolhis bulunur. Burada bir yerde Zihopol adı verilen bir yerleşim vardır.

Meotlara, Sindler, Dandarii, Toreatlar, Agrler ve Arrehiler, ayrıca Tarpetler, Obidiakenler, Sittakenler, Doshiler ve diğerleri dahildir. Bunlara, Phanagoria ile Gorgippia arasında 500 stadyumluk bir alanda yaşayan Aspurgianlar da dahildir. Kral I. Polemon, onlarla dostluk anlaşması yapma bahanesiyle saldırıdığında Zihler'i kandıramamış ve Zihler onu zekice kandırıp esir aldıktan sonra öldürmüşlerdir.

Zihopol'ün tam konumu henüz belirlenememiştir.

Zihopol'ün, günümüz Anapa'sına yakın Utaş köyü civarındaki "Utaş" höyüğüyle ilişkilendirilebileceği hipotezi bulunmaktadır. Bu antik höyük, 50 hektardan fazla bir alanı kapsamaktadır. Nekropolde, birkaç düzine Hristiyan mezar taşı, Yunanca yazılmış Hristiyan yazıtları ve sembolleri bulunmuştur. Yerleşim yerinde ise; bir başlık, karniz parçası ve kiremitler gibi Hristiyan kiliselerine ait detaylar keşfedilmiştir.

Antik kentin tam yerinin bulunmasına yönelik tartışmalar ve araştırmalar devam etmektedir. Y. N. Voronov'a göre, kenti Utaş'tan çok daha doğuda aramak gerekmektedir.