
Opera botanica ist ein zweibändiges Werk von Casimir Christoph Schmidel, das zwischen 1751 und 1771 erschien. In ihm wurden etwa 400 von Conrad Gessner hinterlassene Pflanzenzeichnungen veröffentlicht, die Gessner für sein geplantes Werk Historia stirpium bis 1565 zusammengetragen hatte.
Die beiden Folio-Bände Conradi Gesneri philosophi et medici celeberrimi Opera botanica erschienen 1751 und 1771 in Nürnberg. Der erste Band wurde von Johann Michael Seligmann verlegt, der auch die Kupferstiche beitrug. Der zweite Band wurde in zwei Teilen (Faszikeln) mit dem Titel Conradi Gesneri philosophi et medici celeberrimi Historiae plantarum veröffentlicht. Der erste Teil erschien 1759 im Verlag von Seligmann, der zweite 1770 im Verlag von Adam Ludwig Wirsing (1733–1797). 1771 veröffentlichte Wirsing beide Teile als Opera Botanica Pars Secunda.
Der erste Band bestand aus einer Neuausgabe des 1563 von Gessner herausgegebenen und kommentierten fünften Buchs von Valerius Cordus’ Historia stirpium verbunden mit einem Brief von Hieronymus Schreiber an Wolfgang Meurer sowie einer Lobrede von Caspar Cruciger dem Älteren.
Der erste Band enthält 22 Tafeln mit jeweils neun Holzschnitten, also 198 Abbildungen. Die Holzschnitte entstammten Gessners Nachlass. Nach den Originalzeichnungen aus Gessners Nachlass zeichnete und stach Seligmann neue Kupferstiche. Der erste Band wurde so durch 20 Kupferstichtafeln mit 175 Abbildungen sowie einem ganzseitigen handkolorierten Kupferstich ergänzt.
Der erste Teil des zweiten Bandes enthält 14, der zweite Teil 17 Kupferstichtafeln, die meist koloriert sind.
Opera botanica Pars Prima
Opera botanica Pars Secunda
Im Textteil des 1759 erschienenen ersten Teils des zweiten Bandes werden 50 Arten besprochen. Nicht alle sind auf den Tafeln abgebildet. Schmidel verwies bei den Artbesprechungen im jeweils vorangestellten Synonymteil jetzt meist auch auf Carl von Linnés Species Plantarum (1753). Dabei zitierte er Linnés „diagnostische Phrasen“ und nicht seine zweiteiligen Namen (Binomen). D.h. Linnés Daphne thymelaea wurde als Daphne floribus sessilibus aggregatis lateralibus, foliis lanceolatis obtususulis subtus tomentosis gelistet.
| Tafel | Nummer | Seite | Name lt. Species Plantarum (1753) | Name heute |
|---|---|---|---|---|
| Tab. I | Num. 1 | S. 1–2 | Dentaria pentaphyllos var. β Dentaria pentaphyllos var. γ |
Finger-Zahnwurz (Cardamine pentaphyllos) |
| Tab. I | Num. 2 | S. 2–3 | Dentaria pentaphyllos var. α | Finger-Zahnwurz (Cardamine pentaphyllos) |
| Tab. I | Num. 34 | S. 26–27 | Saxifraga tridactylites | Dreifinger-Steinbrech (Saxifraga tridactylites) |
| Tab. II | Num. 3 | S. 3–4 | Dentaria bulbifera | Zwiebel-Zahnwurz (Cardamine bulbifera) |
| Tab. II | Num. 4 | S. 4–5 | Dentaria enneaphyllos | Quirlblättrige Zahnwurz (Cardamine enneaphyllos) |
| Tab. III | Num. 6 | S. 5–6 | Daphne cneorum | Rosmarin-Seidelbast (Daphne cneorum) |
| Tab. III | Num. 7 | S. 6 | Daphne thymelaea | Spatzenzunge (Thymelaea passerina) |
| Tab. III | Num. 8 | S. 6–7 | Passerina hirsuta | Behaarte Spatzenzunge (Thymelaea hirsuta) |
| Tab. III | Num. 10 | S. 9 | Daphne mezereum | Echter Seidelbast (Daphne mezereum) |
| Tab. IV | Num. 11 | S. 9–10 | Parnassia palustris | Sumpf-Herzblatt (Parnassia palustris) |
| Tab. IV | Num. 12 | S. 10–11 | Juncus articulatus | Glieder-Binse (Juncus articulatus) |
| Tab. IV | Num. 15 | S. 13–14 | Juncus pilosus var. ε | Behaarte Hainsimse (Luzula pilosa) |
| Tab. IV | Num. 16 | S. 14–15 | Juncus trifidus | Dreiblatt-Binse (Juncus trifidus) |
| Tab. V | Num. 13 | S. 12 | ||
| Tab. V | Num. 14 | S. 12–13 | Juncus pilosus | Behaarte Hainsimse (Luzula pilosa) |
| Tab. VI | Num. 9 | S. 7–8 | Daphne laureola | Lorbeer-Seidelbast (Daphne laureola) |
| Tab. VI | Num. 27 | S. 22 | Saxifraga aspera | Rauer Steinbrech (Saxifraga aspera) |
| Tab. VI | Num. 29 | S. 24 | Saxifraga cotyledon var. ε | Strauß-Steinbrech (Saxifraga cotyledon) |
| Tab. VI | Num. 31 | S. 25 | Saxifraga cespitosa | Saxifraga cespitosa |
| Tab. VI | Num. 36 | S. 28 | Saxifraga stellaris | Stern-Steinbrech (Saxifraga stellaris) |
| Tab. VII | Num. 17 | S. 15 | Acer platanoides | Spitzahorn (Acer platanoides) |
| Tab. VII | Num. 45 | S. 35–36 | Lonicera caerulea | Blaue Heckenkirsche (Lonicera caerulea) |
| Tab. VII | Num. 49 | S. 38–39 | Lonicera periclymenum | Waldgeißblatt (Lonicera periclymenum) |
| Tab. VIII | Num. 18 | S. 15–16 | Acer pseudoplatanus | Berg-Ahorn (Acer pseudoplatanus) |
| Tab. VIII | Num. 23 | S. 19 | Salvia pomifera | Apfeltragende Salbei (Salvia pomifera) |
| Tab. VIII | Num. 48 | S. 37–38 | Lonicera nigra | Schwarze Heckenkirsche (Lonicera nigra) |
| Tab. IX | Num. 19 | S. 16–17 | Acer campestre | Feldahorn (Acer campestre) |
| Tab. IX | Num. 32 | S. 26 | Saxifraga oppositifolia | Gegenblättriger Steinbrech (Saxifraga oppositifolia) |
| Tab. IX | Num. 33 | S. 26 | ||
| Tab. IX | Num. 46 | S. 36 | ||
| Tab. X | Num. 20 | S. 17 | Salvia glutinosa | Klebriger Salbei (Salvia glutinosa) |
| Tab. X | Num. 25 | S. 19–20 | Saxifraga rotundifolia | Rundblättriger Steinbrech (Saxifraga rotundifolia) |
| Tab. XI | Num. 21 | S. 17–18 | Salvia horminum | Buntschopf-Salbei (Salvia viridis) |
| Tab. XI | Num. 30 | S. 24–25 | Saxifraga caesia | Blaugrüner Steinbrech (Saxifraga caesia) |
| Tab. XI | Num. 35 | S. 27 | ||
| Tab. XI | Num. 50 | S. 39 | Lonicera caprifolium | Gartengeißblatt (Lonicera caprifolium) |
| Tab. XII | Num. 27 | S. 21–23 | Saxifraga cotyledon | Strauß-Steinbrech (Saxifraga cotyledon) |
| Tab. XII | Num. 37 | S. 29–30 | Saxifraga geum | Saxifraga ×geum (= Saxifraga hirsuta × Saxifraga umbrosa) |
| Tab. XIII | Num. 28 | S. 23 | Saxifraga cotyledon var. ε Saxifraga cotyledon var. γ |
Strauß-Steinbrech (Saxifraga cotyledon) |
| Tab. XIII | Num. 42 | S. 33 | Taxus baccata | Europäische Eibe (Taxus baccata) |
| Tab. XIV | Num. 43 | S. 33–34 | Lonicera alpigena | Alpen-Heckenkirsche (Lonicera alpigena) |
| Tab. XIV | Num. 44 | S. 34–35 | ||
| Tab. XIV | Num. 47 | S. 36–37 | Lonicera xylosteum | Rote Heckenkirsche (Lonicera xylosteum) |
Carl von Linné: Species Plantarum. 1. Auflage, Lars Salvius, Stockholm 1753