Het Letterenhuis in Antwerpen is het literaire archief van Vlaanderen. Het verzamelt, bewaart en ontsluit het Vlaamse literaire erfgoed van het einde van de 18e eeuw tot vandaag. De collectie omvat ruim twee miljoen brieven en handschriften, 150.000 foto's en 65.000 affiches. In zijn depots bewaart het 5 km papieren archief en 7,5 terabyte aan digitaal archief.
Daarnaast bewaart het talloze objecten en kunstwerken zoals schilderijen, beeldhouwwerken, typemachines, theaterattributen en kledingstukken. Steeds vaker behoren verouderde dragers, zoals cassettes en diskettes, tot de overgedragen archieven. Het Digilab zet deze om in een leesbaar formaat zodat ze verwerkt kunnen worden.
Het Letterenhuis beschikt over een publieksruimte, waar studenten, onderzoekers, archiefvormers en iedereen met interesse in literatuur welkom is. In zijn publieksruimte organiseert het Letterenhuis themaexpo's poëzielezingen en boekpresentaties. In de leeszaal kunnen bezoekers op afspraak de collectie raadplegen. Er zijn aparte studieplekken om te lezen of te studeren. Daarnaast zijn er gedeelde kantoorruimtes en een werkplek voor schrijvers. Het Letterenhuis herbergt ook externe organisaties als de Vlaamse Auteursvereniging vzw, het literair productiehuis VONK & Zonen en het theatergezelschap Comp. Marius. Tot slot kunnen bezoekers er zelf evenementen organiseren.
Het Letterenhuis geeft rondleidingen en workshops voor leerlingen uit de laatste graad van het secundair onderwijs, voor studenten uit het hoger onderwijs en voor volwassenen NT2.
Het Letterenhuis heeft een eigen publicatie, namelijk het halfjaarlijkse berichtenblad Zuurvrij. Zuurvrij biedt toegankelijke verhalen over Vlaams literair archief uit de collectie van het Letterenhuis.
Geschiedenis
De geschiedenis van het Letterenhuis begint in 1899, wanneer de stad Antwerpen het literair archief van Hendrik Conscience koopt. Met dit archief wordt in 1912, ter gelegenheid van zijn honderdste verjaardag, een grote tentoonstelling ingericht in Huis De Beukelaer aan de Minderbroedersrui. Door het groot succes van de expo rijzen plannen voor een permanent Consciencemuseum. Organisatorische problemen, zoals het vinden van een geschikte locatie, en de Eerste Wereldoorlog steken stokken in de wielen.
In 1933 wordt het Museum van de Vlaamsche Letterkunde gesticht in het oude Huis De Beukelaer.
In de winter van 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog, vernielen V-bommen een groot deel van het gebouw. De schade aan het archiefmateriaal is echter beperkt, omdat dat aan het begin van de oorlog was veiliggesteld.
In 1945 krijgt de instelling de naam Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven (AMVC). Bij die naamsverandering hoort ook een vernieuwd gebouw. Stadsarchitect André Fivez ontwerpt het nieuwe gebouwencomplex, dat in 1959 wordt ingewijd. Het oude huis, om de hoek, wordt behouden voor administratieve functies.
In 1963 opent de permanente tentoonstelling 'Tweehonderd jaar Cultuurleven in Vlaanderen'. Daarna organiseert het AMVC steeds meer tentoonstellingen, onder meer over fotografie, film, grafische vormgeving en boekontwerp. Ook groeit de collectie, net zoals het literair onderzoek dat er plaatsvindt.
Aan het einde van de 20ste eeuw wordt de positie van het AMVC in het sterk veranderende museum- en archiefveld geëvalueerd. Zo moet het AMVC weer een duidelijk profiel krijgen als literaire bewaarplaats, iets dat de instelling was verloren door haar uiteenlopende tentoonstellingen.
In 2002 krijgt het AMVC een nieuwe naam om de hernieuwde focus op literatuur - in plaats van bredere culturele onderwerpen - in de verf te zetten, namelijk: het Letterenhuis. In 2004 erkent de Vlaamse overheid het Letterenhuis als een culturele archiefinstelling, waardoor het meer (financiële) ondersteuning kan krijgen. In 2024 maakt de permanente tentoonstelling plaats voor een dynamische publieksruimte.
Hoogtepunten in de collectie
Enkele hoogtepunten uit de collectie zijn uitgebreide auteursarchieven. De archieven werden verworven van onder andere Willem Elsschot, Alice Nahon, Louis Paul Boon, Christine D'haen, Paul van Ostaijen, Marie-Elisabeth Belpaire, Julia Tulkens, Elisabeth Marain, Kristien Hemmerechts, Karel van de Woestijne, Hugo Claus, Diane Broeckhoven, Tom Lanoye, Ivo Michiels, Angèle Manteau, Jan Decorte, Patricia Lasoen en Wannes van de Velde.
Daarnaast zijn vier manuscripten uit de collectie opgenomen in de Vlaamse Topstukkenlijst, de lijst van zeldzame en onmisbare cultuurgoederen uit Vlaanderen, namelijk:
.svg){kind=small}
België
