De Alamire Foundation is het Centre of Excellence voor het Muzikale Erfgoed uit de Lage Landen, gevestigd op de abdijsite van Park in Heverlee (Leuven), België. Ze werd opgericht in 1991 als een joint venture tussen KU Leuven (Onderzoeksgroep Musicologie) en Musica Impulscentrum. Als internationaal studiecentrum stelt de Alamire Foundation zich tot doel academisch en praktijkonderzoek te stimuleren, te coördineren en uit te voeren. Daarbij concentreert zij zich in het bijzonder op de muziek en het muziekleven in de Lage Landen van de middeleeuwen tot 1800.
De organisatie ontleent haar naam aan Petrus Alamire (Nürnberg, ca. 1470 ‒ Mechelen, 1536). Geboren in de Zuid-Duitse koopmansfamilie Imhoff, was hij vooral actief in de Lage Landen, waar hij faam verwierf door zijn rol in de productie van muziekhandschriften. Hij koos voor een pseudoniem dat verwijst naar de toonhoogte A en de notennamen la-mi-re en gaf hiermee uitdrukking aan zijn werk als muziekkopiist en kalligraaf.
Organisatie
De Alamire Foundation veronderstelt een dialoog tussen musicoloog en musicus. De motor in dit proces is het praktijkgericht onderzoek dat het academisch en het artistiek niveau met elkaar verbindt. Bijzondere aandacht gaat uit naar het in kaart brengen en ter beschikking stellen van onbekend of onontgonnen materiaal.
Met inzet van state-of-the art-methodes, onder meer op het vlak van digitalisering en doorgedreven auralisatietechnologie, wordt dit muzikaal erfgoed geconserveerd, bestudeerd en gevaloriseerd. De muziek, in handschrift of druk, wordt ontsloten door traditionele publicaties als inventarissen, facsimile’s, kritische tekstuitgaven en innoverende databanken. De wetenschappelijke discussies en conclusies vinden hun weg naar monografieën en vaktijdschriften, waaronder het eigen Journal of the Alamire Foundation (Open Access) en de reeks Leuven Library of Music in Facsimile. Samenwerking en contacten met de academische en de uitvoerderswereld, erfgoedinstellingen en de culturele sector resulteren in internationale conferenties en praktijklabo’s, festivals en concerten, tentoonstellingen en multimedia-applicaties.
De Alamire Foundation heeft de Abdij van Park als thuisbasis, waar het drie historische gebouwen in gebruik neemt:
Library of Voices
De Library of Voices vormt samen met het Huis van de Polyfonie het hoofdkwartier voor praktijkgericht onderzoek naar vocale en instrumentale muziek uit de middeleeuwen en de renaissance.
Enerzijds is het een analytisch centrum waar meerstemmige muziek wordt ontrafeld en waar onderzoek wordt gevoerd naar het zingen in akoestisch gereconstrueerde historische ruimtes in de Alamire Sound Labs. Anderzijds herbergt het gebouw digitale en fysieke collecties. De basis hiervoor is gelegd door de verzameling die de organisatie sinds haar stichting heeft opgebouwd, aangevuld met schenkingen.
De Library of Voices fungeert daarnaast als onderdak voor het Alamire Digital Lab (ADL), een hoogtechnologisch mobiel digitaliseringslabo. Het is uitgerust met geavanceerde apparatuur, waardoor kostbare en kwetsbare muziekbronnen – zoals oude manuscripten en drukken – in zeer hoge resolutie kunnen worden gefotografeerd. ADL vormt de belangrijkste bron voor de beelden in de databank van de Alamire Foundation, de Integrated Database for Early Music (IDEM).
Huis van de Polyfonie
Het Huis van de Polyfonie op de site van de Abdij van Park vervult zowel een onderzoeks- als een valorisatiefunctie. Sinds 2011 coördineert en stuurt de Alamire Foundation vanuit deze locatie haar traject van kennisbeheer. De meervoudige opdracht van het Huis van de Polyfonie wordt weerspiegeld in de respectievelijke ruimtes die zijn afgestemd op onderzoek en experiment in laboruimtes; ontvangsten en publieksmomenten, lezingen, lecture-performances, workshops, congressen, concerten en concertinleidingen; en onderzoek naar en conservatie en valorisatie van de collectie historische muziekinstrumenten en replica’s uit de middeleeuwen tot de vroege negentiende eeuw, die in de muziekkamer worden bewaard.
Het Huis van de Polyfonie wordt ook gebruikt als ruimte waar muziekensembles repeteren, experimenteren en concerten geven. De Alamire Foundation heeft twee ensembles in residentie: Cappella Pratensis, dat zich specialiseert in de muziek van Josquin Desprez en andere polyfonisten uit de vijftiende en zestiende eeuw, en ParkCollegium, een collectief van dat op projectmatige basis samenkomt om zich te wijden aan praktijkgericht onderzoek.
Alamire Study Centre
Vanuit het Alamire Study Centre worden de onderzoeksresultaten op een wetenschappelijk gefundeerde wijze via diverse media, activiteiten en evenementen aan een breed publiek gecommuniceerd. Het Alamire Study Centre is ondergebracht in het Gastenkwartier op de site van de Abdij van Park.
Onderzoek
De Alamire Foundation coördineert en stimuleert onderzoek naar de muziek en het muziekleven in de periode van de middeleeuwen tot 1800 in de Lage Landen, maar met een uitgesproken nadruk op het gregoriaans en de Franco-Vlaamse polyfonie.
Daarnaast omvatten de projecten ook de ontwikkeling en het gebruik van hoogtechnologie om muzikaal erfgoed te bewaren, toegankelijk te maken, te bestuderen en te valoriseren. Een voorbeeld daarvan zijn de vele projecten over de akoestiek van historische ruimtes.
