
De Nederlanden of de Lage Landen is een regio in Noordwest-Europa die ongeveer overeenkomt met de huidige Benelux (België, Nederland en Luxemburg) en de Franse departementen Nord, Pas-de-Calais, het graafschap Artesië en Picardië ten noorden van de Somme.
Aanvankelijk was de benaming slechts een onderscheid van laaggelegen gebieden in de Duitse landen met hogergelegen Bovenlanden. Vanaf de zestiende eeuw werd "Lage Landen" een gangbare benaming voor de Nederlandse gewesten, ook wel aangeduid als Vlaanderen, Nederlanden, Belgium en Pays-Bas. Onderling waren de twee benamingen min of meer inwisselbaar. Ook voor de Nederlanden gold aanvankelijk dat Nederlant, Niederland of Niderlant slechts een onderscheid aangaf met hoger gelegen gebieden die wel werden aangeduid met Oberlant ('Opperland').
De twee namen "Lage Landen" en "Nederlanden" betekenen letterlijk genomen exact hetzelfde, en er wordt ook vrijwel hetzelfde gebied mee bedoeld. De term Nederlanden is gebruikelijker in historisch-politieke contexten om de historische staatsvormen mee aan te duiden (zoals de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden), terwijl Lage Landen voor alles een geografische aanduiding is zonder speciale bijbetekenis.
Met het ontbreken van duidelijke geografische kenmerken in het oosten en zuiden was alleen de Noordzee een duidelijk afgebakende grens. Rond 1400 schreef dan ook een onghenoemt Clerc, geboren vten lagen landen bi der zee een kroniek over de geschiedenis van alleen het graafschap Holland.

In de Romeinse tijd bevatte de regio (toen een deel van Germania Inferior, een van de noordelijke Romeinse provincies) een gemilitariseerde grens en een contactpunt tussen het bestuur in Rome en bepaalde Germaanse stammen, vooral de Bataven.
Tijdens een groot deel van de vroege middeleeuwen bestond het huidige Nederland waarschijnlijk grotendeels uit veen en moeras, met name het westen (Holland), midden en noorden. Er is weinig met zekerheid bekend over de menselijke bewoning in die tijd, de archeologische sporen uit deze tijd zijn vooralsnog schaars en wijzen vooral op kleine nederzettingen die mogelijk vaak niet lang bestonden. Met de Grote Ontginning, die plaatsvond vanaf de 10e eeuw, nam de permanente bewoning in dit gebied sterk toe. Vanaf die tijd verrezen hier de eerste echte steden, zoals Stavoren dat als eerste stadsrechten kreeg.
Vanaf de 15e eeuw kwamen een steeds groter aantal gewesten in dit gebied onder bestuur van de Bourgondische hertogen. Het begrip "Nederlanden" kreeg, naast de geografische, ook een politieke betekenis:
Ook na het uiteenvallen van dit grotere staatkundige verband bleven afzonderlijke delen zich met de naam Nederlanden aanduiden:
Vooral cultureel en taalkundig gezien zijn er daarnaast nog: