Albert Helman

Albert Helman
Lou Lichtveld in 1955
Lou Lichtveld in 1955
Persoonsgegevens
Volledige naam Lodewijk Alphonsus Maria Lichtveld
Pseudoniem(en) Albert Helman, Marion Bekker en tientallen andere
Geboortedatum 7 november 1903
Geboorteplaats Paramaribo
Overlijdensdatum 10 juli 1996
Overlijdensplaats Amsterdam
Geboorteland Vlag van Suriname Suriname
Erkenning en lidmaatschap
Werken in collectie Stedelijk Museum Amsterdam, Verzetsmuseum AmsterdamBewerken op Wikidata
Prijzen en onderscheidingen F. Bordewijk-prijs (1953), Ridder in de Orde van Oranje-Nassau (1963)Bewerken op Wikidata
Opgenomen in Marion BekkerBewerken op Wikidata
Afbeeldingen
Albert Helman
Links
Dbnl-profiel

Albert Helman, pseudoniem van Lodewijk (Lou) Alphonsus Maria Lichtveld (Paramaribo, 7 november 1903 – Amsterdam, 10 juli 1996), was een Nederlands-Surinaamse schrijver, politicus en verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Sinds eeuwen zijt gij dieven, men zegt: geoorloofd. Maar weest dan minstens liefdevolle dieven en geen schurken.

— Albert Helman, 1928.
De Surinaams-Nederlandse historicus Hans Ramsoedh en de Surinaamse schrijver Albert Helman in 1994.

Levensloop

Jeugdjaren

Lodewijk (Lou) Lichtveld, die later vooral onder zijn pseudoniem Albert Helman bekend zou worden, was afkomstig uit de gekleurde elite van Suriname en was gedeeltelijk van Karibisch indiaanse afkomst. Hij kwam als jongen van twaalf naar Nederland om aan het Limburgse internaat Rolduc van het Klein Seminarie te Roermond de priesteropleiding te gaan volgen, maar hield hier al spoedig mee op en ging teruggekeerd in Suriname een muziekopleiding volgen, waarna hij werkzaam was als organist en componist. In 1922 kwam hij weer naar Nederland, waar hij de kweekschool volgde en daarna musicologie studeerde. Hierna werd hij journalist en muziekrecensent en sloot zich aan bij een groep jonge katholieken rond het tijdschrift De Gemeenschap, waar hij van 1925-1931 redacteur van was. Later zou hij zich echter van de kerk afkeren. Zijn biografie van de peetvader van de 'jong-katholieken', de monnik Pieter van der Meer de Walcheren, vormt enerzijds een verantwoording van de verschillende wegen die zij gingen, maar is tegelijkertijd een getuigenis dat dit vriendschap niet in de weg hoeft te staan. "Vriendschap overbrugde onze verschillen in levensopvatting, of misschien waren deze opvattingen, ontdaan van formuleringen, codes en hun praktische implicaties, in wezen niet eens zo verschillend".

1926-1945

Als auteur debuteerde hij in 1926 met Zuid-Zuid-West, een roman over Suriname en de verwaarlozing en uitbuiting ervan door de Nederlandse kolonisator, gevolgd door een vergelijkbaar boek qua thema, de Stille Plantage. Vele andere romans, essays en gedichten zouden volgen. Ook hield hij zich bezig met film. Zo schreef hij o.a. de muziek voor Regen (1929) van Joris Ivens. In 1932 ging Helman in Spanje wonen. Hij vocht aan republikeinse zijde mee in de Spaanse Burgeroorlog. Voor de kranten NRC en de Groene Amsterdammer schreef hij verslagen over de overlevingsstrijd van de republiek tegen de nationalistische fascisten van generaal Francisco Franco. In 1937 ontvluchtte Helman het land, nadat hij vanwege zijn artikelen zwaar was geïntimideerd. Via Frankrijk bereikte hij Nederland, vanwaar hij naar Mexico vertrok. In 1939 keerde hij terug in Nederland. Hier trok hij zich het lot van de Joodse vluchtelingen aan die vanuit Duitsland naar Nederland kwamen. In opdracht van het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen schreef hij het boek Millioenen-leed.

Helman dook aan het begin van de oorlog onder (bij Nico Donkersloot), omdat hij zo bekend was als antifascist dat hij niet langer in het openbaar kon verschijnen. Actief in het verzet vervalste hij persoonsbewijzen, publiceerde verzetsverzen en protesteerde bij rijkscommissaris Seyss-Inquart tegen de oprichting van de zogenaamde Kultuurkamer waar kunstenaars lid van moesten worden. Hij schreef in het illegale blad Vrije Kunstenaar en werd, nadat beeldhouwer en verzetsman Gerrit van der Veen in 1944 opgepakt was, diens opvolger in de redactie. In oorlogstijd gebruikte hij veel pseudoniemen als Joost van den Vondel, Friedrich W. Nietzsche, Hypertonides en Nico Slob. Hij was lid van de Grote Raad van de Illegaliteit en het Noodparlement

Helman (1980)

1945-1993

Na de oorlog vond Helman literair geen aansluiting bij de generatie van Willem Frederik Hermans c.s. Niettemin schreef Helman juist in de naoorlogse jaren enkele van zijn beste boeken, waaronder zijn enige bekroonde roman: De laaiende stilte (1953).

Albert Helman mural in Paramaribo

In 1949 keerde hij terug naar Suriname waar hij landsminister van Onderwijs en Volksontwikkeling en tevens landsminister van Volksgezondheid werd. In deze tijd raakte hij verzeild in de zogenaamde Hospitaalkwestie, die uiteindelijk in januari 1951 tot zijn politieke val leidde. Later vervulde hij tal van functies, onder meer voorzitter van de Rekenkamer van Suriname en directeur van het Bureau Volkslectuur. In 1961 werd hij als Gevolmachtigd Minister verbonden aan de Nederlandse ambassade in Washington en opgenomen in de delegatie van het Koninkrijk bij de Verenigde Naties, specifiek ter behartiging van de Surinaamse belangen. Na zijn pensionering vestigde hij zich op Tobago, en later in het Italiaanse Airole en ten slotte in Amsterdam-Buitenveldert, alwaar hij op 92-jarige leeftijd overleed. De laatste jaren van zijn leven was hij nagenoeg blind. Hij bleef tot op hoge leeftijd schrijven. In zijn werk neemt het land Suriname een belangrijke plaats in, hoewel hij zich altijd nadrukkelijk als kosmopoliet heeft opgesteld.

Familie

Lichtveld trouwde op 20 juli 1927 met Leni Mengelberg (1903-1984). Zij kregen drie kinderen: Cecilia (1928-2018), Noni (1929-2017) en Peter Lichtveld (1930-2010). De verhuizing naar Barcelona in 1932 had als voordeel dat het er goedkoper wonen was, want er konden groenten verbouwd worden. Om extra inkomsten te genereren schreven ze onder het gemeenschappelijk pseudoniem Marion Bekker kookboeken. Lichtveld had voor zover bekend twee buitenechtelijke relaties tijdens dit huwelijk, dat in 1937 eindigde in een echtscheiding.

Zijn broer Frans Lichtveld (1907-1991) was ook minister. Zijn zus Agnes Lichtveld (1913-1996) was de moeder van musicus en theatermaker Lodewijk de Boer (1937-2004). Zijn vrouw was een nicht (oomzegger) van de dirigent Willem Mengelberg (1871-1951).

Werken

Vertalingen

  • Tam-tam. Een oerwoud-staat in Suriname. Oorspr. titel: Tom-tom door John W. Vandercook (Digitale versie)
  • Mexico zingt. Een bloemlezing uit de Mexicaanse poëzie sinds de 17de eeuw, vert. en ingel. door Albert Helman (Digitale versie)
  • Nacht der schamelen. Roman. Oorspr. titel: Night of the poor door Frederic Prokosch, 1939 (Amsterdam, 1940)
  • Mensen en mortel. Vert. van: Christ in concrete door Pietro Di Donato (Arbo, Asterdam, 1940)
  • Put der Zuchten, oude en nieuwe Spaanse dichtkunst, vert. uit het Spaans en ingel. door Albert Helman (Arnhem en Amsterdam 1941)
  • Alle verhalen van 1001 nacht. Vert. van: Le livre des mille nuits et une nuit door J.C. Mardrus, 1899-1904; vert. uit het Frans o.l.v. Albert Helman (Amsterdam, 1943-1954) (Digitale versie)
  • Mijn drie kameraden (mijn paard, mijn hond en mijn geweer) door J. Ruben Romero (Amsterdam, 1947)
  • Ti-Coyo en zijn haai. (Amsterdam, 1953). Vert. van: Ti-Coyo et son requin door Clément Richer, 1941
  • Celestina (Amsterdam, 1954). Vert. van: Comedia de Calisto y Melibea door Fernando de Rojas, 1499
  • De kloof tussen man en vrouw en hoe die te overbruggen. (Amsterdam, 1972) ISBN 90-214-2738-9. Vert. van: The incompatibility of men and women and how to overcome it door Julius Fast
  • Oroenoko, of De koninklijke slaaf. (Amsterdam, 1983) ISBN 90-295-0177-4. Vert. van: Oroonoko, or The royal slave door Aphra Behn

Composities

Een gedetailleerde oeuvrecatalogus is te vinden bij Tobias Bröker.

Prijzen

Helman (staand) met het eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam (mei 1962)

Over Albert Helman

Zie ook

Voorganger:
J.C. de Miranda		 Landsminister van Onderwijs en Volksontwikkeling
1949 - 1951		 Opvolger:
J.C. Zaal
Voorganger:
H.N. Hajary		 Landsminister van Volksgezondheid
1949 - 1951		 Opvolger:
W.E. Hewitt
Zie de categorie Albert Helman van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.