Alexandre Galopin

Alexandre Galopin
Algemeen
Geboortedatum	26 september 1879
Overlijdensdatum	28 februari 1944
Portaal    Politiek

Alexandre Galopin, geboren op 26 september 1879 in Gent, vermoord in zijn woning in Etterbeek op 28 februari 1944, was sinds maart 1935 gouverneur van de Société Générale de Belgique (SGB). Hij wordt beschouwd als een markante figuur onder de Belgische werkgevers in de eerste helft van de 20e eeuw. Hij was gouverneur van de Société générale de Belgique.

Hij was civiel ingenieur van opleiding en stond vóór 1914 aan het hoofd van de algemene directie van de Fabrique Nationale (FN) in Herstal (Luik). Tijdens de Eerste Wereldoorlog speelde hij in Parijs een essentiële rol in de gestandaardiseerde productie van wapens, voornamelijk geweren, voor het Franse en Belgische leger.

Als economisch adviseur van de Belgische regering aan het einde van de oorlog was hij betrokken bij de voorbereiding en uitvoering van het beleid voor het herstel van de Belgische industrie na 1918.

In 1919 maakte hij deel uit van de Belgische delegatie bij de onderhandelingen over het Verdrag van Versailles, dat een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog. Hij vertegenwoordigde de Belgische centrale bank bij de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), die in 1930 in Bazel werd opgericht.

Galopin staat bekend om zijn rol tijdens de Tweede Wereldoorlog aan het hoofd van het “Comité Galopin”, dat op 15 mei 1940 door de Belgische regering kort voor haar vertrek naar Engeland een “vertrouwensopdracht” kreeg. Hij verleende ook zijn naam aan de Galopin-doctrine. In die hoedanigheid speelde hij een centrale rol in de economische en financiële beleidslijnen van het bezette België tegenover de nazi-bezetter.

In februari 1944 wordt gouverneur Galopin op verzoek van Himmler, hoofd van de SS, vermoord.

Na 1945 worden de keuzes die Alexandre Galopin en zijn entourage tijdens de nazi-bezetting hebben gemaakt, onderwerp van juridische en historiografische discussies.

De eerste jaren

Alexandre Galopin komt uit een intellectuele familie. Zijn vader Gérard Galopin, was rechtsgeleerde en hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Gent en vervolgens aan de Universiteit van Luik, waarvan hij ook rector was. Hij studeert civiele techniek, studeert in 1902 cum laude af en vervolgt zijn opleiding in Berlijn, Londen en Parijs. Hij spreekt Engels en Duits  .

Alexandre trouwde met Elisabeth Verriest, dochter van professor Gustaaf Verriest en nicht van priester en schrijver Hugo Verriest. Ze kregen vijf kinderen, onder wie een dochter die kloosterzuster werd in het Brugse Engels Klooster.

Toen hij in 1904 terugkeerde naar Luik, werd hij aangenomen bij de Fabrique Nationale d'Armes de Guerre (FN in Herstal), waar hij in contact kwam met de arbeiderswereld door op eigen verzoek twee jaar lang te werken als machinebankwerker en industrieel tekenaar. Vanaf het begin van zijn carrière toont Galopin zich gevoelig voor de situatie van de arbeiders. Hij valt op door zijn organisatorische talenten en voorziet de FN van een geavanceerd laboratorium. In 1913 wordt hij algemeen directeur van de FN.

Aan de vooravond van het uitbreken van de oorlog produceert FN niet alleen jachtgeweren, maar ook oorlogswapens, munitie, fietsen, motorfietsen, auto's en vrachtwagens. Galopin speelt een centrale rol in deze industriële diversificatie .

Eerste Wereldoorlog en ballingschap in Frankrijk

Door de Duitse invasie van België vanaf 2 augustus 1914 komt de regio Luik al snel in handen van de bezetter. Vanwege het strategische karakter van de productie besluit de raad van bestuur van FN de activiteiten stop te zetten en de fabrieken te sluiten. De Duitse bezetter plaatst FN onder curatele en brengt de werktuigmachines over naar Duitse arsenalen .

Galopin vertrekt naar Antwerpen, waar het Belgische leger zich hergroepeert en een nationaal bolwerk vormt. Vervolgens gaat hij naar Le Havre, waar de Belgische regering zich heeft gevestigd, en stelt zich ter beschikking van deze regering.

Ondertussen benoemt de Franse regering de socialist Albert Thomas tot organisator van de productie van oorlogsmateriaal. Hij wordt benoemd tot onderstaatssecretaris van Artillerie en Munitie en onderhandelt met de Belgische premier Charles de Broqueville over de terbeschikkingstelling van Galopin ten behoeve van de Franse oorlogsinspanning. In ruil voor de levering van 15.000 geweren aan het Belgische leger dat aan de IJzer is gestationeerd, stemt de Belgische regering hiermee in .

Galopin krijgt van minister Thomas de opdracht om de volledige productie van lichte wapens door de verspreid over Frankrijk gelegen fabrieken te coördineren. Geïnspireerd door het taylorisme, een Noord-Amerikaanse methode die in de jaren 1900 in zwang was, voert Galopin een strenge standaardisatie door van de bewerking van geweeronderdelen tussen de verschillende fabrieken, waarbij alleen nog een laatste assemblage nodig is. De “Galopin-methode” verhoogt de productiviteit aanzienlijk en maakt het mogelijk om op korte termijn de wapens te leveren die aan het front nodig zijn. Galopin krijgt vervolgens, met de steun van Winston Churchill (Brits minister van Bewapening in 1917-1918), de opdracht om dezelfde methode toe te passen op de productie van onderdelen voor machinegeweren. En vanaf 1917 krijgt Galopin de opdracht om de productie van vliegtuigmotoren te standaardiseren  .

Aan het einde van de oorlog wordt Alexandre Galopin door de Franse regering onderscheiden met het Légion d'honneur voor zijn verdiensten.

Tussen twee oorlogen (1919-1939)

Internationale onderhandelingen: het Verdrag van Versailles en de Bank voor Internationale Betalingen (BIS)

Aan het einde van de oorlog neemt Galopin actief deel aan het “Adviescomité” dat in oktober 1917 in Parijs wordt opgericht door de minister van Economische Zaken Paul Hymans, die belast is met het uitstippelen van het naoorlogse economische beleid van België en het voorbereiden van de vredesonderhandelingen .

Toen Paul Hymans tot minister van Buitenlandse Zaken werd benoemd, riep hij Galopin in 1919 op om deel te nemen aan de Belgische delegatie bij de vredesconferentie in Versailles. Galopin hield zich bezig met economische en financiële dossiers, met name met betrekking tot de Belgische herstelbetalingen die van het verslagen Duitsland moesten worden geëist  .

Als regent van de Nationale Bank van België (NBB) neemt Galopin deel aan de vergaderingen van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS) in Bazel, die in de jaren 1930 een overlegplatform voor centrale banken wordt  .

Industriële herstructurering en wederopbouw

Aan het einde van het conflict keert Galopin terug naar Herstal als algemeen directeur en bestuurder van FN. De Duitse aandeelhouders worden verdrongen ten gunste van een Belgische verankering. Galopin stimuleert de ontwikkeling van de divisie “motoren” om de afzetmogelijkheden van het bedrijf te diversifiëren na de daling van de wapenverkoop. Hij neemt een nieuwe lichting ingenieurs en technici in dienst en richt in 1921 binnen FN een beroepsopleiding op. Galopin rust FN uit met nieuwe werktuigmachines, waardoor onderdelen kunnen worden gestandaardiseerd en de productiviteit kan worden verhoogd .

De Société Générale de Belgique (SGB), de belangrijkste holding van het land, is sinds 1919 de meerderheidsaandeelhouder van FN. Galopin wordt door gouverneur Jean Jadot gevraagd om toe te treden tot de directie van de SGB. Hij vertrouwt hem de reorganisatie en modernisering toe van de Belgische steenkoolindustrie, een sector die door de SGB wordt gedomineerd. Om het gebrek aan concurrentievermogen van de steenkoolmijnen in de Borinage te verhelpen, herstructureert Galopin de exploitatiezetels en creëert hij een industrieel complex in Henegouwen. De valorisatie van steenkool wordt bevorderd door de oprichting van de bedrijven “Carbonisation centrale” en ‘Carbochimique’. Naast de rationalisering van de productie bevordert Galopin de kartelvorming in de steenkoolindustrie, in overeenstemming met Evence III Coppée, verantwoordelijk voor de belangen van de “Banque de Bruxelles” in de sector. Galopin blijft een van de belangrijkste besluitvormers in de Belgische steenkoolindustrie, tot aan zijn dood in 1944 .

Galopin vertegenwoordigt de SGB in tal van industriële ondernemingen, voornamelijk in de metaalindustrie, met name “S.A. John Cockerill” en “La Providence”. Hij blijft tot 1932 gedelegeerd bestuurder van de FN.

In 1932 wordt Galopin vice-gouverneur van de SGB. In maart 1935 volgt hij Emile Francqui op als gouverneur van de SGB, een holding die op dat moment bijna 30% van de Belgische economie controleert. In die hoedanigheid is hij voorzitter van zowel het directiecomité als de raad van bestuur.

In het kielzog van de lessen die werden getrokken uit de crash van 1929 op de beurs van New York, splitste de Belgische wetgever de activiteiten van holdings en depositobanken. Galopin stond tussen 1935 en 1939 ook aan het hoofd van de "Banque de la Société Générale", die het resultaat was van onderhande.lingen met minister van Financiën Max-Léo Gérard over monetaire hervormingen. Hij dwarsboomde het plan van de Socialistische Partij om de controle over holdingmaatschappijen te verkrijgen .

Als lid van het “permanent comité” van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS) tussen 1926 en 1935 introduceert hij een intern socialezekerheidsstelsel en organiseert hij de paritaire relaties met de vakbonden. Hij was ook betrokken bij het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (NFWO), opgericht in 1928, waar hij de verwevenheid tussen industrie en universiteiten bevorderde  .

De Tweede Wereldoorlog

Onder impuls van Galopin nam de SGB maatregelen om haar belangen te beschermen toen de Tweede Wereldoorlog naderde. Erwordt veel kapitaal naar het buitenland overgeheveld, met name naar Congo en de Verenigde Staten. De gouverneur besluit in het bezette België te blijven, terwijl buiten het nationale grondgebied bestuurders met volledige bevoegdheden worden aangesteld, met name om de leiding van de dochterondernemingen in Belgisch Congo te verzekeren. Galopin en de directie van de SGB zijn zich terdege bewust van het strategische belang van het Congolese uranium dat in het bezit is van de Union minière du Haut Katanga (UMHK). Edgar Sengier, directeur van de SGB en de UMHK, wordt gekozen door de raad van bestuur van de SGB en vertrekt met ruime beheersbevoegdheden naar New York. In 1938 geeft Sengier opdracht om de helft van de uraniumvoorraad in Congo over te brengen naar een loods in de haven van New York. Deze uraniumvoorraden worden door het Amerikaanse leger ter beschikking gesteld voor de productie van de eerste atoombommen .

Voorvechter van het beleid van ‘aanwezigheid’ tegenover de nazi-bezetters

Aan de vooravond van hun vertrek uit Brussel roept de Belgische regering, vertegenwoordigd door de ministers Paul-Henri Spaak en Camille Gutt, op 15 mei 1940 de leiders van het bedrijfsleven bijeen. Tijdens deze bijeenkomst worden de bankiers Galopin (SGB), Max-Léo Gérard (Banque de Bruxelles) en Fernand Collin (Kredietbank) geïnformeerd dat de regering, als gevolg van de Duitse opmars, vertrouwde leiders in bezet België wil houden die de gebeurtenissen op de voet zullen volgen en advies zullen geven.  Op een vraag van Galopin geven Spaak en Gutt toe dat er op economisch vlak concessies kunnen worden gedaan aan de bezetter om het voortbestaan van het land te verzekeren. De bankiers krijgen van de regering een algemene “vertrouwensopdracht”, samen met een specifieke opdracht om de betaling van de salarissen van het overheidspersoneel te verzekeren. Daartoe vertrouwt Gutt Galopin een blanco schatkistcertificaat toe om de financiële verplichtingen van de banken namens de Belgische staat te dekken . De hoofdrolspelers zijn zich niet bewust van de onvoorspelbare gebeurtenissen die zullen volgen: de capitulatie van Frankrijk, de wens van Leopold III om in het bezette België te blijven, het vertrek van een deel van de regering naar Londen, enz.

De bankiers, gemandateerd door de regering in ballingschap, komen samen rond gouverneur Galopin in een informeel comité dat de bijnaam “comité Galopin” krijgt. Tijdens de eerste maanden van de bezetting speelt het “comité Galopin” een cruciale rol in het herstel van het transport, de logistiek (post, telegraaf en telefoon) en distributienetwerken (elektriciteit, kolen, gas, water) te herstellen, om zo de massale werkloosheid tegen te gaan en de economische activiteit weer op gang te brengen. Vanaf half juni 1940 kondigt een overheidsbedrijf, de PTT, de hervatting aan van zijn activiteiten op het gebied van post-, telegraaf- en telefoonverkeer. Galopin stimuleert het herstel van het spoorverkeer door de NMBS. De ministeriële departementen, onder leiding van de secretarissen-generaal, werken normaal. Het doel is niet alleen om de Belgische economie weer op gang te brengen, maar ook om te voorkomen dat de Duitse bezetter de controle krijgt over alle strategische netwerken, die gouverneur Galopin en zijn entourage in Belgische handen willen houden .

Artikel 115 van het Strafwetboek verbiedt echter om de vijand “hulp te verlenen in de vorm van soldaten, geld, levensmiddelen, wapens en munitie”. Dit artikel, dat al in het Franse Strafwetboek van 1810 stond, was niet aangepast aan de uitdagingen van de Tweede Wereldoorlog, die gekenmerkt werd door een totale oorlog waarbij ook de burgerbevolking betrokken was. Er werd advies ingewonnen bij vooraanstaande juristen: Antoine Ernst de Bunswyck (secretaris-generaal van het ministerie van Justitie), Paul Struye, Paul Veldekens en Raoul Hayoit de Termicourt. Zij concludeerden dat er sprake was van een “noodtoestand” in verband met de noodzakelijke bevoorrading van zeven miljoen Belgen. Bovendien maakte een Duitse verordening het herstel van de economie en de heropstart van de industrie verplicht, terwijl stakingen en werkloosheid werden verboden.

Na uitgebreid overleg met academische experts (waaronder vooraanstaande economen en juristen zoals Léon-Hugo Dupriez, Henri Velge en Charles De Visscher), vertegenwoordigers van werkgeversorganisaties en hoge ambtenaren (met name de secretarissen-generaal van de ministeries in Brussel), formuleert Galopin een reeks principes met betrekking tot het “aanwezigheidbeleid” dat in de betrekkingen met de bezetter moet worden gehandhaafd, vooral op het gebied van industriële leveringen. Deze principes worden uiteengezet in een nota van juli 1940, aangevuld en aangepast door nota's van juni 1941 en juni 1942. De levering van wapens en munitie is verboden, investeringen om de productie te verhogen worden vermeden, overeenkomsten met Duitse bedrijven zijn niet toegestaan, uitzonderlijke winsten zijn niet toegestaan, ontslagen moeten worden vermeden om deportaties van arbeiders naar Duitsland te voorkomen, enz .

De campagne tegen de USSR die in juni 1941 werd gelanceerd, dwong het Reich tot het uitroepen van totale oorlog, wat een massale economische mobilisatie van de bezette landen ten gunste van de oorlogsinspanning met zich meebracht, onder impuls van Albert Speer, die in februari 1942 door Hitler werd benoemd tot hoofd van het ministerie van Bewapening. De Duitse druk op België neemt toe, waardoor de relaties van de bezetter met het Belgische bedrijfsleven verslechteren. De Belgische industrie wordt tot 1944 zwaar belast, maar in dat jaar belemmeren het tekort aan steenkool en de desorganisatie van het spoorwegnet de productiviteit en de exportcapaciteit. Het zijn dus externe factoren, die verband houden met de radicalisering van het naziregime en de intensivering van zijn oorlogsinspanningen, die de omvang van de plunderingen en leveringen aan de vijand verklaren, die met name worden gevoed door de ontwikkeling van de zwarte markt .

De Belgische leveringen aan de vijand zijn opzettelijk van slechte kwaliteit. Galopin en alle ‘patriottische’ werkgevers, vaak in overleg met de vakbonden, proberen de Belgische productie voor nazi-Duitsland te saboteren. In de fabrieken vertragen ingenieurs en arbeiders de productie zoveel mogelijk; de productiviteit daalt sterk ondanks de overvloed aan arbeidskrachten. Het kaderpersoneel en de arbeiders doen hun best om onderdelen en producten te vervaardigen die binnen een redelijke termijn na levering aan de vijand defect raken (om represailles en verdenkingen te voorkomen).

In het kader van het ‘aanwezigheidbeleid’ krijgen Belgische bedrijven discrete instructies om de productiviteit zoveel mogelijk te verminderen. Het algemene motto is om langzaam en slecht te werken voor producten die bestemd zijn voor Duitsland. De opbrengsten in de steenkoolindustrie, die gedeeltelijk wordt gecontroleerd door de SGB en de holdings die vertegenwoordigd zijn in het ‘Galopin-comité’, zijn opzettelijk matig. Het productietempo in de staalindustrie bereikt amper 40 % van het vooroorlogse niveau. Door kleine sabotages, rekenfouten, vergeten bestellingen en slechte afstellingen kan de productie worden verminderd en gespreid.

In een brief van 22 februari 1941 aan Félicien Cattier, vice-gouverneur van de SGB op doorreis in Lissabon, herhaalt minister C. Gutt het akkoord van de regering over de noodzaak om te werken om te kunnen eten. Vanaf de zomer van 1942 kan de regering-Pierlot echter, onder druk van Groot-Brittannië, met Winston Churchill voorop, het “beleid van het minste kwaad”, belichaamd door het “Comité Galopin”, niet langer goedkeuren en neemt zij afstand. De Belgische autoriteiten proberen hun geloofwaardigheid bij de geallieerden te herstellen, die door de Belgische politieke gebeurtenissen van de zomer van 1940 ernstig is aangetast. De regering, die al vier jaar uit het land was verdreven, was echter weinig op de hoogte van de concrete gevolgen van de beperkingen van de nazi-bezetting, zoals de verzetsorganisaties vaak in hun rapporten aan Londen hebben gemeld.

Zijn rol in de bevoorrading van bezet België

Een van de belangrijkste aandachtspunten van het comité onder voorzitterschap van Galopin was het verzekeren van de voedselvoorziening van bezet België. Vóór 1940 werd namelijk een derde van de voeding van de Belgische bevolking aangevoerd via import. De herinnering aan de Eerste Wereldoorlog was nog levendig. België werd bevoorraad door de “Commission for Relief in Belgium”, een humanitaire organisatie die onder auspiciën van de Verenigde Staten was opgericht en door Herbert Hoover werd geleid.

Tussen 1940 en 1944 was er geen sprake meer van grootschalige bevoorrading vanuit het buitenland, omdat Winston Churchill, die een strikte continentale blokkade tegen de door nazi-Duitsland bezette landen wilde handhaven, zich hier volledig tegen verzette omdat hij van mening was dat een deel van de humanitaire hulp door de Duitsers zou worden omgeleid.

Wat de bevoorrading van het land betreft, beseft Galopin vanaf de zomer van 1940 dat België niet meer kan rekenen op een herhaling van de omstandigheden tijdens de Eerste Wereldoorlog, gezien de vastberadenheid van de Britten om de blokkade van het continent te handhaven: België kan niet meer rekenen op internationale voedselhulp.

Omdat de landbouwproductie ontoereikend is om de bevolking te voeden, beschouwt het “Comité Galopin” de export naar nazi-Duitsland in ruil voor de invoer van voedingsmiddelen als een noodzaak. De Belgische regering in ballingschap in Frankrijk en vervolgens in Londen, en met name minister C. Gutt, steunde dit beleid. Aan het einde van de oorlog weerspiegelde het bilaterale tekort in de Belgisch-Duitse handel echter de omvang van de plundering van het land door het naziregime, ook op de zwarte markt.

Het aanwezigheidsbeleid heeft echter voorkomen dat er in België een hongersnood uitbrak, zoals wel het geval was in andere bezette gebieden in Europa  .

De geheime financiële steun aan het verzet en de slachtoffers van het nazisme

Gouverneur Galopin is een van de drijvende krachten achter het passieve, intelligente en doeltreffende verzet tegen de nazi-bezetters.

Vanaf de tweede helft van 1940 werden op aandringen van Galopin en zijn entourage discrete mondelinge instructies gegeven aan bedrijfsleiders om zoveel mogelijk werklozen in dienst te nemen, zelfs ongeschoolden, om zo te voorkomen dat ze naar Duitsland zouden worden gedeporteerd in het kader van vrijwillige arbeid en later verplichte arbeid. Het ging om een bewuste daad van passief verzet, georkestreerd door de werkgevers, om de rekruteringsinspanningen van de bezetter te dwarsbomen. Ook bij overheids- en parastatale instellingen waren er tal van vacatures.

Op 28 juni 1940 besluiten de banken die vertegenwoordigd zijn in het “Comité Galopin” tot de oprichting van een coöperatieve vennootschap, de Caisse d'avances et de prêts (CAP). Deze organisatie, voorgezeten door jurist Henri Velge, verstrekt financiële steun aan onder meer ambtenaren, officieren, parlementsleden, universiteitsprofessoren en magistraten die door de bezetter uit hun functie zijn ontheven, zonder dat de banken daarbij rechtstreeks betrokken zijn. Op deze manier ontvangen professoren van de Université Libre de Bruxelles (ULB), diplomaten en hoge ambtenaren die uit hun functie zijn ontheven, parlementsleden die geen vergoeding meer ontvangen en leden van de Rekenkamer een uitkering. Hetzelfde geldt voor journalisten die hun pen hadden neergelegd, ontslagen politieagenten, families van militairen, kolonisten en schippers (wier echtgenoten in Duitsland waren geïnterneerd of in ballingschap in een geallieerd land). Ook personeelsleden van de NMBS, de RTT, de gemeenten, enz. De financiële steun aan de magistratuur, die door de Belgische regering in Londen werd gefinancierd, leidde echter tot een ingrijpen van de bezetter, die de CAP bij besluit van 12 augustus 1942 ontbond .

In de tweede helft van de oorlog bedenkt het ‘Comité Galopin’ subtielere manieren om ambtenaren en prominenten die aan de kant zijn gezet te helpen. De hulp komt ook ten goede aan joden en mensen die zich verzetten tegen dwangarbeid. Galopin vertrouwt vice-gouverneur Gaston Blaise de organisatie van de financiering toe, die wordt gevoed door de verkoop van kolen op de zwarte markt via verschillende dochterondernemingen van de SGB. Na de bevrijding worden de financiële verplichtingen van de banken gedekt door middel van de beroemde blanco schatkistbon die Gutt op 15 mei 1940 aan Galopin overhandigt.

In de zomer van 1942 richt de Belgische regering een clandestien politiek comité op om haar te vertegenwoordigen bij de verzetsorganisaties en om gevoelige politieke informatie over het bezette België te verzamelen. Net als het “Comité Galopin” wordt het “Comité Gilles” voorgezeten door jurist Charles De Visscher. De contacten tussen het Comité Galopin en het Comité Gilles worden onderhouden dankzij de persoonlijke banden tussen hun twee voorzitters, Galopin en De Visscher. De notities die gouverneur Galopin voor Londen opstelt, zijn overigens bekend bij het Comité Gilles.

De poging om de monetaire en financiële autonomie van het bezette België te behouden

Aan het begin van het jaar 1940 is Alexandre Galopin duidelijk onder de indruk van de monetaire en financiële ramp die België tijdens de Eerste Wereldoorlog heeft getroffen en de gevolgen daarvan na de oorlog. Zijn houding tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt bepaald door de wil om absoluut dezelfde dramatische situatie te vermijden als die welke België in het decennium 1910 heeft meegemaakt.

Op bevel van de Belgische regering verlaat de gouverneur van de Nationale Bank van België (NBB) Brussel na de Duitse invasie. De volledige goudvoorraad van de bank was al voor de oorlog naar de geallieerde landen (Frankrijk, Groot-Brittannië, Verenigde Staten) overgebracht. De Duitse bezetter dringt er tevergeefs op aan dat de NBB haar activiteiten hervat. Galopin wil voorkomen dat de bezetter besluit om op grote schaal een bezettingsmunt van het Duitse leger, de Reichskreditkassenscheine, in omloop te brengen. In dat geval zouden de Belgische autoriteiten niet langer de controle hebben over de geldcreatie, met alle gevolgen van dien voor de bezetter. De monetaire en financiële ramp die België tijdens en na de Eerste Wereldoorlog trof, zet Galopin ertoe aan zich aan te sluiten bij de oprichting van een emissiebureau parallel aan de NBB, onder controle van Belgische financiële actoren. Na moeizame onderhandelingen met de Duitse autoriteiten werd bij besluit van 27 juni 1940 de oprichting van een van de NBB onafhankelijke emissiebank in Brussel toegestaan. Eind 1940 integreerde nazi-Duitsland de financiële transacties van België in een multilateraal verrekeningssysteem voor het bezette Europa, onder leiding van de Deutsche Verrechnungskasse (DVK) in Berlijn .

Ondanks de groeiende industriële export naar Duitsland blijven de invoer van levensmiddelen achter bij de behoeften van de bevolking. In de winter van 1940-1941 zijn de bevoorradingsproblemen vooral voelbaar in de steden en in achterstandswijken. Het creditsaldo van de Emissiebank bij de DVK in Berlijn neemt aanzienlijk toe als gevolg van het onevenwichtige handelsbalans ten gunste van Duitsland. De Emissiebank wordt steeds meer gebruikt om de export naar Duitsland te financieren, wat niet de oorspronkelijke bedoeling was van de oprichters. De geldomloop neemt toe in bezet België doordat de Emissiebank de vorderingen van Belgische exporteurs betaalt met door de NBB uitgegeven franken, wat de inflatie stimuleert .

De betrekkingen met de Belgische regering in ballingschap en de voorbereiding van de naoorlogse periode

Halverwege 1941, nu er een door de geallieerden erkende Belgische regering in ballingschap in Londen was gevestigd en het vooruitzicht op een overwinning van de geallieerden niet langer uitgesloten kon worden, raakte gouverneur Galopin steeds meer geïnteresseerd in de voorbereiding op de naoorlogse periode. Tijdens de vergadering van het “Comité Galopin” op 1 april 1941 blijkt uit de bespreking van de gevolgen van het voortzetten van de industriële activiteit voor het naoorlogse België dat het vooruitzicht van een mogelijke overwinning van de geallieerden nu in aanmerking wordt genomen. Een nieuwe beleidsnota, opgesteld door Galopin in juni 1941 en doorgestuurd naar de Belgische regering in Londen, plaatst het productiebeleid in het perspectief van het behoud van de sociale vrede en de concurrentiepositie van België na de oorlog.

In november 1941 keurt het “Comité Galopin” de oprichting en financiering goed van de “Groupement d'études économiques” (GEE), een clandestiene organisatie die onder de inlichtingendienst “Zéro” valt en belast is met de coördinatie van de voorbereidingen voor de naoorlogse periode op economisch en financieel gebied in bezet België. In februari 1942 acht Galopin het in een memorandum noodzakelijk om de studies te beperken tot de periode onmiddellijk na de bevrijding van het grondgebied, teneinde de stabilisatie en het snelle herstel van de Belgische economie te verzekeren. De werkzaamheden moeten volgens hem als basis dienen voor de onderhandelingen over het economische luik van een wapenstilstand of een toekomstige vrede. De rapporten van de GEE worden regelmatig door de Belgische inlichtingendiensten naar Londen gestuurd. Zo geeft de GEE advies over de onderhandelingen voor de vorming van de Benelux, het herstel van de Belgisch-Luxemburgse Economische en Monetaire Unie (UEBL), de toekomst van Duitsland, het vervoersbeleid, het landbouwbeleid, het steenkoolbeleid, enz. Galopin stelt zelf nota's op over deze onderwerpen, naar aanleiding van vragenlijsten die door Londen worden toegezonden. Zijn adviezen worden door de Belgische autoriteiten in Londen in aanmerking genomen .

De moord op een topman

1944 staat synoniem voor afrekeningen. De laatste maanden van de bezetting van België worden gekenmerkt door talrijke wandaden. Prominente personen, vaak bedreigd en gewaarschuwd door het verzet, verlaten hun woning en zoeken hun toevlucht op het platteland.

In Duitsland neemt de SS de macht over ten koste van de Wehrmacht. Himmler, ontevreden over het passieve verzet van de Belgische economie tegen de eisen van de oorlogsinspanning en bezorgd om de Duitse militaire administratie in Brussel te vervangen door een nazi-burgeradministratie, zoekt naar schuldigen. Gouverneur Galopin, als boegbeeld van het Belgische establishment, behoort tot de prominenten die moeten worden uitgeschakeld.

Op instructie van Himmler geeft Richard Jungclaus, de SS-verantwoordelijke voor België en Noord-Frankrijk, instructies aan de Vlaamse collaboratiebeweging “De Vlag”, waar de Vlaamse Belg Robert Verbelen, lid van de SS, de opdracht krijgt om een strafexpeditie naar Brussel te organiseren. Vier leden van de militie worden uitgekozen om zich op 28 februari 1944 omstreeks 20.30 uur bij het huis van gouverneur Galopin te melden. Ze schieten Galopin van dichtbij neer, die enkele uren later in het ziekenhuis overlijdt, leeggebloed .

Een genuanceerde balans

De Belgische regering onder leiding van de socialistische premier Achille Van Acker, die zich bewust was van de noodzaak om de economie weer op gang te brengen, keurde een interpretatie van het Wetboek van Strafrecht (op basis van art. 115) goed bij een wetsbesluit van 25 mei 1945, waarmee zij zich aansloot bij het standpunt van Galopin en zijn collega's. Alleen bedrijven die zich niet hadden gehouden aan de gedragsregels die het Comité Galopin in de zomer van 1940 had vastgesteld en die tot 1942 waren aangepast en verduidelijkt, zouden worden vervolgd wegens economische collaboratie .

In april 1948 kende de regering onder leiding van de socialistische premier Paul-Henri Spaak Galopin postuum de onderscheiding van Groot Officier in de Kroonorde toe. Een gebaar dat bedoeld was om de nationale verzoening te bevorderen. Voor zijn verdiensten voor het land kreeg hij ook het Burgerkruis eerste klasse 1940-1945 toegekend.

De communistische ideologie zorgde voor een voortdurende kritiek op het economische en financiële beleid dat tijdens de bezetting werd gevoerd. De Belgische communistische partij werd namelijk uit de Belgische regering gezet na het uitbreken van de Koude Oorlog in 1948. De “koninklijke kwestie” bevorderde de polarisatie van de Belgische publieke opinie aan de vooravond van 1950, het jaar dat gekenmerkt werd door het uitbreken van de Koreaanse Oorlog. In deze gespannen ideologische context werd de figuur van gouverneur Galopin, evenals die van andere grote werkgevers, door de communisten gebruikt om de politieke en economische elites van het land te hekelen. Deze beweging ligt aan de basis van de term “Galopin-doctrine” .

Deze controverses in de onmiddellijke naoorlogse periode verklaren waarom de Belgische geschiedschrijving zich lange tijd heeft gericht op de bijdrage van België aan de Duitse economie in het kader van het ‘productiebeleid’, dat bedoeld was om de bevolking te voeden, zonder voldoende rekening te houden met de ontwikkeling van externe factoren waarop het Comité Galopin geen invloed had (de ontwikkeling van het naziregime, de houding van de Belgische regering in Londen ten opzichte van de geallieerden, enz.). Het gelijktijdige beleid van industriële sabotage wordt weinig benadrukt, evenals de eminente bijdrage van Galopin aan de voorbereiding van de naoorlogse periode, zowel tijdens de Eerste als de Tweede Wereldoorlog.

Het staat buiten kijf dat het “Belgische economische wonder”, dat al in 1946 merkbaar was dankzij het snelle herstel van de industriële activiteit en de groei van de Belgische export, veel te danken heeft aan het behoud van het ondernemersklimaat dat gouverneur Galopin en zijn entourage tijdens de bezetting nastreefden.

Eerbetoon

• Na de oorlog werd Galopin verheven tot Grootofficier in de Kroonorde en kreeg hij het Burgerkruis 1940-1945.
• In 1946 werd door de Compagnie maritime belge de naam 'Gouverneur Galopin' gegeven aan een van de Congoboten.
• In Etterbeek is de Alexandre Galopinlaan naar hem genoemd. In Maizeret is er een Rue gouverneur Galopin.
• Gouverneur Alexander Galopinstraat in Zwartberg, Genk.

Literatuur

• Le Procès des Assassins du Gouverneur Galopin, Brussel, 1947.
• Marcel PHILIPPART DE FOY, 'Alexandre Galopin', in Biographie nationale de Belgique, vol. 35, Brussel, Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique, 1969-1970.
• Thierry DENOËL, Le nouveau dictionnaire des Belges, tweede vermeerderde druk, Brussel, Le Cri, 1992.
• Ginette KURGAN-VAN HERTENRYK en Erik BUYST, 100 grands patrons du vingtième siècle en Belgique, Brussel, Alain Renier, 1999.
• Patrick NEFORS, Industriële collaboratie in België. De Galopindoctrine, de emissiebank en de Belgische industrie in de Tweede Wereldoorlog, Halewyck, Leuven, 2000.
• Mark VAN DEN WIJNGAERT e.a., België tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, Standaard, 2004.
• Pierre DE BONVOISIN, 'Alexandre Galopin', in Bulletin van de Vereniging van de Adel van het Koninkrijk België, 2017.

Externe link

• Alexandre Galopin