ARTZUID

ARTZUID-banner tijdens de editie van 2017

ARTZUID is een internationale openluchtbeeldententoonstelling in Amsterdam-Zuid. De tentoonstelling wordt sinds 2009 doorgaans tweejaarlijks georganiseerd en heeft als belangrijkste locaties de groenstroken van de Apollolaan en Minervalaan in Plan Zuid van H.P. Berlage. De beelden en installaties staan in de openbare ruimte en zijn gedurende de tentoonstellingsperiode vrij toegankelijk.

De eerste editie vond plaats in 2009. Afhankelijk van de editie wordt de beeldenroute uitgebreid naar andere delen van Amsterdam-Zuid, waaronder het Museumplein, de Zuidas en de Churchill-laan. De tiende editie staat gepland voor mei tot en met september 2028.

Ontstaan en opzet

Stichting Art Zuid werd in 2008 opgericht vanuit een initiatief van buurtbewoners onder leiding van Cintha van Heeswijck-Veeger. Een van de doelstellingen was om door middel van kunst in de openbare ruimte opnieuw aandacht te vestigen op de stedenbouwkundige kwaliteiten van Plan Zuid.

Berlages eerste uitbreidingsplan voor Amsterdam-Zuid dateerde uit 1904, maar werd niet uitgevoerd. Zijn tweede ontwerp werd in 1915 ingediend en in oktober 1917 door de Amsterdamse gemeenteraad aangenomen. Het plan werd gekenmerkt door monumentale hoofdassen, brede lanen, gesloten bouwblokken, groenstroken, pleinen en waterpartijen. De Apollolaan en Minervalaan vormen belangrijke assen binnen dit stedenbouwkundige plan en werden vanaf de eerste editie de kern van de beeldenroute.

De eerste ARTZUID werd in 2009 georganiseerd onder de titel Berlage in Beeld. De opzet combineerde hedendaagse en moderne sculptuur met de stedenbouw en architectuur van Plan Zuid.

In 2011 ontving ARTZUID een Europa Nostra Award in de categorie Education, Training and Awareness-Raising. De jury benadrukte daarbij de combinatie van beeldende kunst en de door Berlage ontworpen openbare ruimte en de bijdrage van het bewonersinitiatief aan de bewustwording rond twintigste-eeuws stedenbouwkundig erfgoed.

Edities

Jaar Titel / thema Curator(en) Bijzonderheden
2009 Berlage in Beeld Michiel Romeyn en Roberto Meyer Eerste editie; de tentoonstelling concentreerde zich op de Apollolaan en Minervalaan en de relatie tussen sculptuur en Plan Zuid.
2011 The World Around – Equality in Diversity Jan Cremer De tentoonstelling omvatte ongeveer vijftig sculpturen op onder meer de Apollolaan, Minervalaan en Zuidas. De editie werd op 26 mei geopend door koningin Beatrix.
2013 Engagement Henk van Os Er namen 61 kunstenaars uit 26 landen deel. De route liep naast Plan Zuid ook via het Vondelpark naar het Museumplein.
2015 Een vertelling in beelden Rudi Fuchs en Maarten Bertheux De vierde editie kreeg een meer museale opstelling, met ensembles van monumentale sculpturen op verschillende locaties langs de route. Prinses Beatrix opende de tentoonstelling op 22 mei.
2017 Abstractie Rudi Fuchs De vijfde editie sloot aan bij het themajaar Van Mondriaan tot Dutch Design en richtte zich op de invloed van De Stijl en de abstracte traditie op de naoorlogse beeldhouwkunst. De tentoonstelling liep van 19 mei tot 17 september.
2019 Tussenruimte & Verbinding Jhim Lamoree en Michiel Romeyn De zesde editie vond plaats van 17 mei tot 15 september. De tentoonstelling legde de nadruk op figuratieve beeldhouwkunst en ruimtelijke installaties en strekte zich ook uit tot de Zuidas.
2021 Imagine Ralph Keuning De zevende editie werd vanwege de coronapandemie later geopend dan oorspronkelijk gepland en vond plaats van 1 juli tot 17 oktober. Het thema richtte zich onder meer op maatschappelijke betrokkenheid en de betekenis van de openbare ruimte.
2023 Transfer Jasper Krabbé De achtste editie presenteerde vijftig sculpturen en legde onder meer verbanden met popart, neo-popart en street art. De tentoonstelling liep van 19 mei tot en met 24 september.
2025 Verlichting / Enlightenment Ralph Keuning De negende editie stond in het teken van de viering van 750 jaar Amsterdam en vond plaats van 21 mei tot en met 21 september. Keuning nodigde zeventig kunstenaars uit. Prinses Beatrix woonde op 20 mei de opening bij.
2028 nog niet bekend nog niet bekend De tiende editie is voorzien voor mei tot en met september 2028. De curator wordt volgens de organisatie in 2027 bekendgemaakt.

Prinses Beatrix was daarmee betrokken bij de opening van de edities van 2011, 2015 en 2025.

Kunst in de openbare ruimte

De tijdelijke plaatsing van sculpturen tijdens ARTZUID heeft in enkele gevallen een vervolg gekregen in de openbare ruimte. Zo stond La demeure humaine van Ossip Zadkine tussen 2009 en 2011 tijdelijk aan de Apollolaan. Het beeld was daarheen verplaatst tijdens werkzaamheden rond zijn gebruikelijke standplaats aan het Westeinde.

De tentoonstellingen maken gebruik van de brede groenstroken die Berlage in Plan Zuid als onderdeel van het straatprofiel ontwierp. Hierdoor worden de kunstwerken niet alleen als afzonderlijke objecten gepresenteerd, maar ook in relatie tot de lanen, zichtassen en architectuur van de omliggende wijken. Deze relatie tussen sculptuur en stedenbouw vormde ook een belangrijk onderdeel van de waardering door de jury van de Europa Nostra Award in 2011.

Publicaties

Bij verschillende edities verscheen een tentoonstellingscatalogus. Onder meer:

Zie ook

Zie de categorie ArtZuid van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.