Autologie

Autologie betekent in het algemeen "een studie die op zichzelf betrekking heeft". Dit verschijnsel doet zich met name voor in de woordsemantiek. Autologische woorden of zelfvervullers verwijzen naar iets (vaak een gemeenschappelijke factor) dat mede op henzelf betrekking heeft, waar ze als zodanig (door hun vorm) mee te maken hebben of waar ze zelf in feite een voorbeeld van zijn.

Binnen de woordsemantiek

Voorbeelden van zelfvervullers:

Deze twee concepten delen met name de bijvoeglijke naamwoorden op in twee categorieën zonder enige overlap, mits men antoniemen als lang en kort als kort dan wel lang betitelt (wat van zichzelf een arbitraire keus is). Volgens deze betiteling is kort dan een autologisch woord, in tegenstelling tot lang.

Buiten de woordsemantiek

Autologie kan ook buiten de (woord)semantiek om bepaalde vormen aannemen. Zo is het lemma woordenboek in een woordenboek een voorbeeld van autologie. Een ander voorbeeld is het lemma encyclopedie in een encyclopedie. Ook elke website waar zaken met betrekking tot het internet worden verteld is dan autologisch, aangezien de site zelf deel uitmaakt van internet. De Wikipedia-artikelen Wikipedia, Lemma (naslagwerk), encyclopedie, website beschrijven zaken waar ze volledig zelf deel van uitmaken.

Ook in de fonologie is af en toe sprake van autologie. Het bekendste voorbeeld is wellicht de term assibilatie; dit woord wordt gearticuleerd met aan het begin van de laatste lettergreep een sibilant, in plaats van dat hier de geschreven t hoorbaar is. De term beschrijft precies ditzelfde fonologische proces.

Nog een ander voorbeeld is het woord vijflettergrepig; dit beschrijft een fonotactische eigenschap die het tevens zelf bezit (namelijk het bestaan uit vijf lettergrepen).

Verwante begrippen

Autologie is het tegenovergestelde van heterologie. Deze twee begrippen "bijten elkaar in de staart", iets dat bekendstaat als de paradox van Grelling.

Zie ook