Azartplein

Azartplein
Het Azartplein met het woongebouw Wladiwostok en het eindpunt van tramlijn 1, 2026.
Het Azartplein met het woongebouw Wladiwostok en het eindpunt van tramlijn 1, 2026.
Locatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Plaats Amsterdam
Stadsdeel Amsterdam-Oost
Wijk/buurt Oostelijk Havengebied / KNSM-eiland
Postcode(s) 1019
BAG-informatie 0363300000001367
Tijdlijn
Naam sinds 1994
Genoemd naar Schip Azart
Openbaar vervoer
OV-lijnen door straat Tramlijn 1
Buslijn 65 (tot 12 december 2026)
Buslijn 62 (vanaf 13 december 2026)
Oostveer
Azartplein, 2013
SHB-gebouw, zijgevel, 2019
Steiger van de pont bij het Azartplein, grofweg de plek waar mogelijk een Oostbrug zal komen

Het Azartplein is een plein in Amsterdam-Oost.

Het plein vormt sinds 1930 het scharnierpunt tussen het Java-eiland en het KNSM-eiland aan het IJ, in het (voormalig) Oostelijk Havengebied. Vanuit het zuiden werden deze twee “eilanden” met het vaste land verbonden door de Verbindingsdam. Het scharnierpunt was voornamelijk in gebruik voor de goederentreinen die hier af en aan reden om de goederen aangevoerd door de scheepvaartmaatschappijen af te voeren.

Het plein kent slechts vier even huisnummers (2, 10, 12 en 16). De oneven huisnummers lopen op van 1 tot en met 199.

Het Azartplein werd per raadsbesluit van de stadsdeelraad Zeeburg op 23 maart 1994 vernoemd naar het zogenaamde ship of fools Azart. Dit rondvarende toneelpodium lag regelmatig aan de kade aangemeerd. Het plein droeg eerst die naam nog een tijd officieus.

Gebouwen

De oorspronkelijke gebouwen rondom deze open ruimte hadden te maken met de scheepvaart, zoals administratiegebouwen en depots. Toen het Oostelijke Havengebied een nieuwe bestemming als woongebied kreeg verdween een deel van die gebouwen. Ook de rails voor het goederenvervoer verdwenen. Aan de westzijde van het plein bleef het SHB-gebouw behouden. Het kreeg Woongebouw Wladiwostok als nieuwe buur.

Azartplein 1-47

Een van de oorspronkelijke gebouwen dat is blijven staan is het gebouw met SHB op de voorgevel met het voormalige adres Javakade 21. Hier was het kantoor gevestigd van de Samenwerkende Haven Bedrijven (SHB). Het is rond 1920 gebouwd naar ontwerp van de architecten J.W. Hanrath en D.F. Slothouwer in een gecombineerde stijl van een Goois landhuis en bouwwerken van Frank Lloyd Wright (horizontale gevelopbouw). De HAR (Haven Arbeids Reserve) en later SHB administreerde hier de niet bij een maatschappij aangesloten havenarbeiders uit een arbeidspool. Uit die arbeidspool konden mensen ingeschakeld worden als er een piek was in het aanbod van scheepsgoederen die overgeladen moesten worden. Het aanbod werd steeds wisselender, waardoor wel aangesloten mensen ook wel in de pool werden geschoven; het leverde een scheve verhouding op tussen "vast" en "los" personeel. Het oorspronkelijke gebouw werd opgetrokken uit donkere bak- en natuursteen, hetgeen het gebouw een streng uiterlijk gaf. Binnen was het licht door een geplaatste koepel. Die koepel verdween tijdens de Tweede Wereldoorlog toen de bezetter hier luchtafweergeschut plaatste. Dat verdween weer na de oorlog, maar de koepel kwam niet terug. Wel kreeg het gebouw een extra verdieping, hetgeen nog terug te zien is de kleurverschillen van de bakstenen.

Vanwege terugloop in de scheepvaart en de verhuizing van de scheepvaartmaatschappijen naar het Westelijk Havengebied liep het havenwerk hier terug. Het gebouw kreeg te maken met achterstallig onderhoud en werd vanwege de leegstand gekraakt. Begin jaren tachtig werd het gebouw in gebruik genomen door een kunstenaarscollectief, het gebied rondom het plein kreeg meer van dat soort initiatieven. In januari/februari 1990 viel het dak van het gebouw ten prooi aan de stormen; het gebouw kwam in handen van de gemeente Amsterdam. Onder leiding van CASA Architecten met Koen Crabbendam werd het gebouw gerenoveerd en kwam volgens een aantal mensen de scheepvaart terug in het gebouw. De blauwgekleurde etage heeft in hun ogen de vorm van een scheepsbrug, waarbij de twee ronde raampjes eronder gezien worden als patrijspoorten. Bij de renovatie ging men uit van de vestiging van expositieruimten, maar er kwam een praktijkruimte en woningen.

Kunst

Verkeer en vervoer

Sinds 2004 is het Azartplein een eindpunt van de Amsterdamse tram. Van 2004 tot 2018 was dit lijn 10, daarna van 22 juli 2018 tot 26 oktober 2025 was er het eindpunt van tramlijn 7. Sinds 20 april 2026 heeft lijn 1 hier zijn eindpunt.

Bussen van het Amsterdamse vervoerbedrijf GVB stoppen ook op het plein. Sinds 15 maart 2014 vaart vanaf het plein het Oostveer naar de Zamenhofstraat aan de noordzijde van het IJ.

Brug naar Noord

Zie Oostbrug (Amsterdam) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2020 werd bekend dat het Azartplein werd gezien als de locatie voor de bouw van een nieuwe fiets- en voetgangersbrug over het IJ naar Amsterdam-Noord. Eerder was de locatie voor deze brug gepland op de kop van het Java-eiland, maar een commissie onder leiding van de Belgische hoogleraar D'Hooghe adviseerde de brug van het Azartplein richting de Johan van Hasseltweg te laten lopen. Begin 2021 werd dit advies overgenomen door het stadsbestuur. In mei 2024 werden de plannen definitief door een reservering van 120 miljoen euro, bovenop een eerder gereserveerd bedrag van 100 miljoen euro. De verwachte opleveringsdatum is in 2034.

In juli 2024 bleek dat de gemeente Amsterdam en de Vervoerregio Amsterdam beiden 150 miljoen euro willen bijdragen, dat is ieder de helft van de in 2023 begrote 300 miljoen euro.

Zie de categorie Azartplein, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.