Begraafplaats

19e-eeuwse begraafplaats Meppelerstraatweg te Zwolle

Een begraafplaats is een besloten gebied waar lichamen van overledenen worden begraven. Ook worden op begraafplaatsen urnen met as van gecremeerde lichamen begraven. Op natuurbegraafplaatsen zijn de graven niet op de traditionele wijze ingericht, maar los verspreid zonder grafsteen, vaak in een natuurgebied.

Een begraafplaats wordt ook wel een kerkhof genoemd, omdat een begraafplaats in de christelijke traditie veelal werd aangelegd in de hof (= tuin of erf) van de kerk.

Bij een begraafplaats bevindt zich meestal een aula met begroetings- of afscheidsruimte waar de laatste eer bewezen wordt aan de overledene vlak voor de eigenlijke begrafenis. Er kan ook een crematorium zijn in het gebouw van de aula, waar overledenen gecremeerd kunnen worden.

Begraafplaatsen in België

In katholieke landen, zoals Frankrijk, Italië en België werden belangrijke personen vaak in de kerk begraven. Gewone lieden kwamen op het kerkhof terecht. Een decreet van keizer Jozef II van 26 juni 1784 veranderde deze traditionele begrafenisgebruiken radicaal in de Oostenrijkse Nederlanden. Het bijzetten van overledenen in een religieus gebouw werd verboden. In de steden moesten de kerkhoven aangelegd rond de bidplaatsen om hygiënische redenen verdwijnen. Voortaan zouden de nieuwe begraafplaatsen in dunbevolkte gebieden buiten het stadscentrum aangelegd worden.

Zo ontstonden rond Gent drie begraafplaatsen. Het bekende Campo Santo te Gent is in wezen het kerkhof van Sint-Amandsberg.

In België gebruikt men ook grafzerken met daarop de naam van de overledene en de geboorte -en sterftedatum. Men plaatst eventueel ook foto's op deze grafzerk.

Begraafplaatsen in Nederland

Begraafplaatsen zijn vaak niet meer in de nabijheid van kerken te vinden. Overigens is een kerkgenootschap volgens artikel 38 van de Nederlandse Wet op de lijkbezorging nog altijd gerechtigd tot het hebben van een of meer kerkelijke begraafplaatsen.

Een van de oudste nog steeds in gebruik zijnde begraafplaatsen in Nederland is Begraafplaats Oud Eik en Duinen in Den Haag. Deze begraafplaats wordt al in de 14e eeuw als parochiekerkhof in documenten genoemd. Veel nog steeds bestaande begraafplaatsen in grote en middelgrote gemeenten dateren uit de jaren 1830-1840, toen wettelijk was bepaald dat begraafplaatsen buiten de bebouwde kom moesten worden aangelegd. Een van de bekendste door particulieren gestichte begraafplaatsen is Westerveld te Driehuis.

In totaal heeft Nederland ruim 5000 begraafplaatsen.

Soorten graven

Algemeen graf
Een algemeen graf is een graf waar een overledene zonder nabestaanden en eigen vermogen in wordt begraven. Het begraven gebeurt in opdracht van de gemeente.
Huurgraf
In een huurgraf wordt het lichaam van de overledene begraven voor 20 jaar. Deze periode kan soms worden verlengd door de nabestaanden. Als de tijdsduur verlopen is, kan het graf worden geruimd. De resten van het lichaam worden bijgezet in een verzamelgraf (ofwel knokkelgraf of knekelput). Op sommige begraafplaatsen wordt in dit graf daarna een ander begraven. Ook is het vaak mogelijk om na de periode van grafrust (10 jaar) de stoffelijke resten te laten verplaatsen naar bijvoorbeeld een eigen graf.
Familie- of koopgraf
Een familiegraf is soms voor onbepaalde tijd, maar meestal is de huur voor 30 jaar, soms 40 jaar (de periode kan per gemeente verschillen). Na een huurperiode heeft men het recht om de huur steeds met 10 jaar te verlengen. In Vlaanderen kan de gemeenteraad grafconcessies verlenen. De altijddurende concessies zijn sinds de wet van 20 juli 1971 omgezet in concessies die om de vijftig jaar, en zonder vergoeding, hernieuwd kunnen worden.
Graf op eigen land
Sinds de Wet op de lijkbezorging van 1991 is het mogelijk om een graf op eigen land te maken. Hiervoor moet de gemeente toestemming verlenen en dient aan een aantal voorwaarden te worden voldaan.

Echter is dit in de praktijk gecompliceerder, een graf op eigen land mag niet zomaar. Het terrein moet eerst officieel worden aangewezen als bijzondere begraafplaats. De Rijksoverheid noemt begraven op eigen grond alleen mogelijk in speciale gevallen, met toestemming van de gemeente.

Eeuwige grafrust op Natuurbegraafplaats Eygelshof
Eeuwige grafrust op Natuurbegraafplaats Eygelshof
Eeuwige grafrust
Op veel Natuurbegraafplaatsen is het mogelijk om gebruik te maken van een eeuwige rustplaats. De gedachte is dat het lichaam wordt teruggeven aan de natuur en dat die natuur het graf tot in alle eeuwigheid blijft verzorgen. Nabestaanden hoeven het graf niet te verzorgen en worden ook niet belast met latere financiële verplichtingen.

Volgens BRANA werden in 2024 op bij BRANA aangesloten natuurbegraafplaatsen 3.504 natuurbegravingen geregistreerd. Sinds 2011 is het aantal natuurbegravingen in Nederland sterk toegenomen. Er zijn 52 natuurbegraafplaatsen in Nederland.

Praalgraf
Een praalgraf is een grafmonument, gemaakt door een kunstenaar voor belangrijke personen of leden van het Koninklijk Huis. Het onderscheidt zich van een gewoon grafmonument door de ligging in een crypte of kerk.

Dierenbegraafplaatsen

Dierenbegraafplaats in Lissabon (2024)

Er zijn ook dierenbegraafplaatsen. De oudste ter wereld zou die in de Parijse voorstad Asnières uit 1898 zijn. Echter zijn dierenbegraafplaatsen waarschijnlijk al zo oud als de mensheid. Nederland kent tientallen dierenbegraafplaatsen. Hieromheen is een hele industrie ontstaan, van palliatieve zorg voor dieren tot speciale rouwcentra en uitvaarten.

Toeristisch bezoek

Het toeristisch bezoeken van begraafplaatsen wordt necrotoerisme of ook wel funerair toerisme of thanato-toerisme genoemd.

Galerijen

Begraafplaatsen

Historische begraafplaatsen

Zie ook

Typen begraafplaats

Referenties

  1. ↑ Koning, Cultuur en Wetenschap, Begraafplaats. koninguitvaartverzorging.nl (22 februari 2026). Geraadpleegd op 30 april 2026.
  2. ↑ Feiten en cijfers over natuurbegraven in Nederland. BRANA.
  3. ↑ Natuurbegrafenis: wat het is, is het legaal en wat zijn de kosten?. Koning Uitvaartverzorging.
  4. ↑ Het Dierenmuseum. (aug 2025 bekeken)
  5. ↑ Dierenbegraafplaats in de buurt. Zoek op de kaart. (aug 2025 bekeken)
  6. ↑ (nl) Alles wat je moet weten over dierenbegraafplaatsen. Francisco María García, My animals, update 21 dec 2022
  7. ↑ (es) Nava, Arianna Bustos, Necroturismo o la fascinación por recorrer panteones. El Sol de México. Geraadpleegd op 27 oktober 2024.
  8. ↑ (en) Removal of grave markers of Red Army soldiers in Tehumardi began | Monumendi uued raamid. Geraadpleegd op 31 januari 2026.
Zie de categorie Graveyard van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Zoek begraafplaats op in het WikiWoordenboek.