Binnenstaat

Een binnenstaat of kustloos land is een geheel door land omgeven onafhankelijk land dat volledig door het vasteland van andere landen wordt omgeven. Voor toegang tot de open zee is het afhankelijk van andere landen. In 2012 bestonden er 44 binnenstaten.

Er zijn ook staten die aan een binnenzee liggen en alleen met de oceanen verbonden zijn door middel van een zeestraat. Dit is bijvoorbeeld zo voor landen aan de Oostzee, de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Een of twee andere landen hebben hierbij de controle over de toegang tot deze zeeën. De aan binnenzeeën gelegen landen zijn weliswaar geen binnenstaten, maar zijn voor doorgang wel afhankelijk van de landen die controle hebben over deze zeestraten.

Een eilandstaat is het tegengestelde van een binnenstaat en wordt volledig door water omgeven.

Geschiedenis en belang

De corridor bij Neum, waardoor Bosnië en Herzegovina geen binnenstaat zijn, zie tekst. De paarse lijnen zijn de grenzen Kroatië, de grijze markering geeft de Pelješacbrug aan.
Klik rechtsboven om te zoomen

Historisch gezien waren binnenstaten op meerdere gebieden benadeelde landen. Ze waren van de zee afgesloten, zodat internationaal verkeer traag ging en men geen toegang had tot hulpbronnen zoals visserij. Vaak zijn kustregio's welvarender en dichter bevolkt dan in het binnenland gelegen streken.

Landen hebben daarom meerdere pogingen ondernomen om te voorkomen dat ze door land werden ingesloten:

Landen verliezen ook soms de toegang tot de zee, wat vaak niet zonder gevolgen is:

Het VN-Zeerechtverdrag geeft binnenstaten sinds 1994 het recht van doorgang van en naar de zee, zonder dat het vervoer door doorgangslanden belast wordt. De Verenigde Naties heeft een actieplan om de door land omgeven ontwikkelingslanden te ondersteunen en de huidige verantwoordelijke onder-secretaris-generaal is Anwarul Karim Chowdhury.

Sommige landen hebben weliswaar een lange kustlijn, maar veel hiervan is niet direct goed bruikbaar voor handel. Rusland bijvoorbeeld had tijdens zijn vroege geschiedenis alleen havens aan de Noordelijke IJszee, die echter voor het grootste deel van het jaar niet ijsvrij waren. Het toegang verkrijgen tot een havenstad met warmer zeewater was een belangrijke stimulans voor de Russische expansie richting de Oostzee, Zwarte Zee en de Grote Oceaan.

Enkele landen hebben kustlijnen aan afgesloten binnenzeeën, zoals de Kaspische Zee. Aangezien deze zeeën soms als meren worden gezien, en omdat ze geen mogelijkheid geven tot de internationale zeehandel, worden landen zoals Kazachstan als binnenstaten beschouwd. De Kaspische Zee heeft echter wel een waterverbinding door middel van het Wolga-Donkanaal met de Zwarte Zee en dus met de oceaan.

Lijst van binnenstaten

De meeste binnenstaten kunnen gegroepeerd worden onder de volgende blokken van aaneengesloten landen:

Daarnaast zijn er de volgende binnenstaten die aan geen enkele andere binnenstaat grenzen:

Dit zijn vooral in Europa kleine landen of ministaten, die zeer intensieve contacten met de buurlanden hebben. De vrije doorgang van goederen en personen zorgt ervoor dat er dus eigenlijk wel verbinding met de zee is.

Wanneer Armenië en Azerbeidzjan tot Europa worden gerekend, heeft dat werelddeel met zestien landen de meeste binnenstaten. Als hier Kazachstan bij wordt gerekend, zijn dat er zeventien. Worden deze drie landen tot Azië gerekend, dan heeft Afrika met vijftien landen de meeste binnenstaten. Azië heeft tussen de negen en twaalf binnenstaten (afhankelijk van bovenstaande drie landen) en Zuid-Amerika heeft maar twee binnenstaten. Noord-Amerika en Oceanië hebben geen binnenstaten. Oceanië heeft zelfs vrijwel geen landgrenzen.

Binnenstaten omgeven door binnenstaten

Er zijn twee binnenstaten die weer door andere binnenstaten worden omgeven. Een inwoner van zo'n land moet dus twee grenzen oversteken alvorens bij de kustlijn van een open zee te kunnen komen. Dit zijn:

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 is Oezbekistan een binnenstaat, omgeven door twee binnenstaten: Turkmenistan en Kazachstan; die twee landen grenzen wel aan de Kaspische Zee, maar dat is ondanks zijn naam een zoutmeer.

Liechtenstein werd een binnenstaat omgeven door binnenstaten na het uiteenvallen van Oostenrijk-Hongarije in 1918 en is dat nu weer. Van 1938 tot 1945 was dat niet het geval: toen was Oostenrijk geannexeerd door het Derde Rijk, dat in het noorden aan zee grensde.

Zie ook