Blijde inkomst

Blijde Intrede van Don Juan in Brussel op 1 mei 1577. Prent van Frans Hogenberg.
Triomfzuil, versierd met chronogrammen: illustratie van de Blijde Intrede van Albrecht en Isabella te Antwerpen in 1599.

De blijde inkomst(e), blijde intrede of blijde intocht was een middeleeuws gebruik waarbij een pas aangetreden vorst, landvoogd of andere hoogwaardigheidsbekleder een vreedzaam bezoek bracht aan de steden in zijn gebied en feestelijk onthaald werd door de lokale bevolking.

Betekenis

Deze intredes gingen gepaard met uitbundige feestelijkheden. Vooraanstaande kunstenaars tooiden de steden met imposante praalbogen en zuilen, rijkelijk versierd met wapenschilden. Daardoor zijn talrijke schilderijen en ontwerpen bewaard gebleven, die een grote betekenis hebben voor de kunstgeschiedenis. Daarom is een blijde intrede van groot belang voor de culturele geschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden. Veel historici beschouwen deze gebeurtenissen als een duidelijke aanwijzing voor een periode van bloei. Daarnaast hoorde bij deze inhuldiging het juridisch gebruik, beginnend in 1356 met Johanna van Brabant, dat de nieuwe heersers in ruil voor erkenning door de bevolking van hun machtspositie, een eed aflegden op het eerbiedigen van door de burgerij opgestelde rechten en privileges. Een en ander werd vastgehouden en bezegeld in oorkondes of charters, opgesteld als feodale overeenkomst met publieke werking.

Vaak deed de vorst verschillende steden aan op een soort tournee. In tijden van onrust kon een intrede soms leiden tot gevangenneming, zoals Filips de Goede, Karel de Stoute en Maximiliaan I van Oostenrijk aan den lijve ondervonden.

Huidige tijd

Blijde Intrede van koning Albert in Brussel, Wandtapijt (Verz. Kamer), ontwerp door Anto Carte.

In België wordt deze ceremoniële traditie van het Habsburgse hof door het koningshuis voortgezet en geldt zij als het begin van een nieuwe regeerperiode. Het nieuwe koningspaar maakt na de eedaflegging een blijde intrede in de verschillende provinciehoofdplaatsen van het land. De troonopvolger maakt na zijn huwelijk een gelijkaardige tournée met zijn partner. Bij de bevrijding van België aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het vorstenpaar plechtig ontvangen in de bevrijde hoofdstad en maakte hun Blijde Intrede te paard.

In Nederland heeft koning Willem-Alexander, na zijn inhuldiging in 2013, samen met koningin Maxima, een kennismakingstoer gemaakt en alle twaalf Nederlandse provincies bezocht. De traditie van een Blijde Intrede heeft nooit in Nederland bestaan, en is sinds de Nederlandse Opstand nooit gebeurd.

Zie Lijst van bezochte plaatsen in de kennismakingstoer van Willem-Alexander en Máxima voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Beroemde blijde intredes (selectie)

Triomfboog, gebouwd ter gelegenheid van de blijde intrede van Frans van Anjou in Antwerpen.

Theorie over de oorsprong

Volgens de Franse historicus Michel Rouche ligt de oorsprong van de blijde intredes in de provincie Gallië van het laat-Romeinse rijk. Pas benoemde Romeinse bestuurders en ambtenaren deden in de hoofdstad van de civitas een adventus of intrede. Belangrijk was dat er hierbij gejuicht en toegeroepen werd (clamor).

De feodale overeenkomsten

De overeenkomsten die werden gesloten kunnen met terugwerkende kracht worden gezien als vroege constituties. De charters afgesloten bij de Blijde Inkomsten in het Hertogdom Brabant kregen een unieke plaats in de geschiedenis omdat het de burgerij uit de grote, welvarende steden was, die letterlijk de regels dicteerden. Daartoe veelal in staat gesteld door een sterkere onderhandelingspositie.

Festival in Nijmegen

Bij het Gebroeders van Lymborchfestival werd door de binnenstad van Nijmegen een Blijde Inkomst gehouden waarin de middeleeuwse intocht van rond 1400 wordt uitgebeeld.

Literatuur

Bronnen

Noten

  1. ↑ Walter Prevenier en W.P. Blockmans, Prinsen en poorters, 1998, blz. 320-329
  2. 1 2 3 Ria van Bragt (1956). De blijde inkomst van de hertogen van Brabant Johanna en Wenceslas. Belgische afdeling van de internationale commissie voor de geschiedenis van de standen en landen | Nauwelaerts, Leuven, p. 14.
  3. ↑ Stijn Bussels, Spectacle, Rhetoric and Power. The Triumphal Entry of Prince Philip of Spain into Antwerp, 2012
  4. ↑ Dave De ruysscher "Lobbyen, vleien en herinneren: vergeefs onderhandelen om privileges bij de Blijde Inkomst van Filips in Antwerpen (1549)" in: Handelingen van het XVIde colloquium ‘De Brabantse Stad’, ’s-Hertogenbosch, 14 en 15 oktober 2011. Het Charter van Kortenberg (1312) als inspiratiebron voor stedelijke identiteit en herinneringscultuur in het oude hertogdom Brabant (veertiende-twintigste eeuw), 2012, p. 65-79
  5. ↑ Anne-Laure Van Bruaene, "Spectacle and Spin for a Spurned Prince. Civic Strategies in the Entry Ceremonies of the Duke of Anjou in Antwerp, Bruges and Ghent (1582)" in: Journal of Early Modern History, 2007, p. 263-284
  6. ↑ Ann Diels, "Van opdracht tot veiling. Kunstaanbestedingen naar aanleiding van de Blijde Intrede van aartshertog Ernest van Oostenrijk te Antwerpen in 1594" in: De zeventiende eeuw, 2003, p. 25-54. Online tekst
  7. ↑ Werner Waterschoot, "Eenheid van kerk en staat bij de intrede van kardinaal-infant Ferdinand" in: De zeventiende eeuw, 1989, p. 21-31. Online tekst
  8. ↑ Klaas Van Gelder, "The investiture of Emperor Charles VI in Brabant and Flanders: a test case for the authority of the new Austrian government" in: European Review of History, 2011, p. 443-463. DOI:10.1080/13507486.2011.590183
  9. ↑ Louis Lebeer, "Les estampes relatives aux inaugurations de Philippe V et de Charles VI a Bruxelles" in: Anciens Pays et Assemblées d'Etats, 1958, p. 35-63
  10. ↑ Louis Lebeer, "Les estampes relatives à l'inauguration de Charles VI comme duc de Brabant (11 octobre 1717)" in: Les Cahiers Léopoldiens, oktober 1959, p. 72-80
  11. ↑ Louis Lebeer, "L'inauguration de Charles VI à Gand comme comte de Flandre le 18 octobre 1717" in: Les Cahiers Léopoldiens, november 1959, p. 58-70
  12. ↑ Thomas Cambrelin, Thomas. "Conditioning Sovereignty in the Austrian Netherlands. The Joyous Entry Charter and the Inauguration of Maria Theresa in Brabant" in: More than Mere Spectacle. Coronations and Inaugurations in the Habsburg Monarchy during the Eighteenth and Nineteenth Centuries, ed. Klaas Van Gelder, 2021, p. 198-222. DOI:10.1515/9781789208788-012