Nijmegen

Oudheid

Zie ook Geschiedenis van Nijmegen#Romeinse tijd en Ulpia Noviomagus Batavorum

In het gebied dat nu overeenkomt met Nijmegen-Oost zijn sporen van bewoning teruggevonden uit het neolithicum, de midden en late bronstijd en (ten noorden van de Waal) de midden en late ijzertijd. Het gaat dan vooral om teruggevonden grafheuvels en urnenvelden.

In de Romeinse tijd hoorde het gebied van het huidige Nijmegen bij de Limes, de grens tussen het Romeinse Rijk en de aangrenzende gebieden in het noorden en oosten waar Germaanse stammen woonden. Ze maakten deel uit van Germania Inferior. Naar algemeen wordt aangenomen zouden de Romeinen omstreeks 10 v.Chr. Oppidum Batavorum hebben gesticht. Dit was een nederzetting waar vooral rijkere handelaren en ambachtslieden zich vestigden. De plaats lag vlak naast het Romeinse castrum. Dit bood een voordeel, omdat aldus de markt door de legionairs beschermd kon worden. Bovendien hadden de legionairs ook vele goederen nodig, waar ze bovendien een goede prijs voor konden betalen, omdat ze een redelijk salaris ontvingen. Van 71 tot 104 was het 10e legioen van de Romeinen (Legio X Gemina) hier gelegerd. Er werd ook een groot fort (castrum) gebouwd op een heuvel aan de Waal, waar nog altijd iets van over is.

Ulpia Noviomagus Batavorum moet tussen 98 n.Chr. (het jaar dat Trajanus aantrad als keizer) en 104 n.Chr. (het jaar dat het hiervoor genoemde legioen uit het gebied wegtrok) de Romeinse stadsrechten hebben gekregen.

Romeins Noviomagus bloeide gedurende het grootste deel van de 1e eeuw, daarna ging het bergafwaarts. De stad werd omstreeks 270 geheel verlaten. De Romeinen en overige bewoners vestigden zich hierna vermoedelijk opnieuw op of nabij het Valkhof. Aan het begin van de 5e eeuw waren de Romeinen ten slotte definitief uit het gebied aan en rond de Waal weggetrokken.

Tot op heden herinneren allerlei namen binnen Nijmegen aan de Romeinse tijd. Zo heet het grote verkeersplein ten zuiden van de Waalbrug sinds 1956 het Keizer Traianusplein. Tussen dat plein en de Waal staan nog steeds enkele ruïnes. Op de heuvel bij de Waal staat ook nog steeds een verdedigingstoren Belvedère, maar deze dateert van veel later dan het Romeinse castrum.

Frankische tijd en vroege middeleeuwen

Zie ook Geschiedenis van Nijmegen#Frankische tijd (5e-10e eeuw)

Algemeen wordt aangenomen dat het fort, de nederzetting en de omgeving na het definitieve vertrek van de Romeinen in Frankische handen zijn gekomen. Aan het Valkhof zijn enkele muntstukken teruggevonden die worden gedateerd van rond het jaar 600 of iets later; het wordt als een mogelijkheid gezien dat Merovingische vorsten deze munten lieten maken.

Karel de Grote liet, volgens de overlevering, omstreeks 770 op het Valkhof een van zijn paltsen bouwen. Dergelijke verblijven lagen verspreid over zijn hele rijk. Het waren belangrijke adellijke residenties die tevens gebruikt werden als bestuurscentra. Hier zou hij zelf meerdere malen zijn geweest. Ook zijn zoon, Lodewijk de Vrome, zou geregeld hier hebben verbleven. De Noormannen namen de palts rond 880 voor het eerst in. De palts werd in 1047 uiteindelijk definitief verwoest, tijdens een opstand tegen keizer Hendrik III onder Godfried II van Opper-Lotharingen. Nijmegen dankt aan dit deel van zijn geschiedenis de bijnaam "Keizerstad", ook zijn hedendaagse vernoemingen als het Keizer Karelplein en de studentenvereniging Carolus Magnus hierop terug te voeren.

Hoge en late middeleeuwen

Zie ook Geschiedenis van Nijmegen#Hoge en late middeleeuwen

Vanaf de hoge middeleeuwen ontwikkelde Nijmegen zich snel tot een echte stad en begon zich uit te breiden. In 1125 wordt de plaats schriftelijk vermeld als Neumaia.

In 1155 liet de nieuw aangetreden Rooms-Duitse keizer Frederik Barbarossa de Valkhofburcht voltooien. Deze burcht zou in de daaropvolgende zes eeuwen een zeer belangrijke rol spelen bij de verdediging van de stad en als bestuurlijke residentie. Onderaan de heuvel aan de Waal moet zich in deze tijd een nog niet al te grote handelsnederzetting hebben bevonden.

In 1230 verwierf de stad formeel haar stadsrechten en het was vanaf dat moment een Rijksstad. Nijmegen werd tevens de hoofdstad van het Kwartier van Nijmegen.

De Stevenskerk, tot op heden de belangrijkste kerk van de stad, werd omstreeks 1272 in gebruik genomen. Deze kerk zou de 7e-eeuwse Gertrudiskerk aan het Valkhof hebben vervangen.

In 1247 kwamen Nijmegen en omstreken in handen van de graven van Gelre. Aanvankelijk werd het Rijk van Nijmegen door Rooms-koning Willem van Holland – aanvankelijk voor een lening van 10.000 zilveren mark – in onderpand gegeven aan de Gelderse graaf Otto II. Willem II kon door financiële problemen zijn schulden echter niet aflossen, waardoor het hele Rijk van Nijmegen voortaan Gelders bleef. De banden met het Duitse Rijk zouden uiteindelijk pas definitief verdwijnen met de Vrede van Münster (1648).

In 1402 werd Nijmegen een Hanzestad binnen het Hanzekwartier Keulen. In deze tijd kwam er ook een nieuwe stenen omwalling om de stad, en werd de stadsgracht aangelegd.

16e-19e eeuw

In 1543 kwam Nijmegen, samen met de rest van Gelre, middels het Traktaat van Venlo onder Habsburgs bestuur.

Protestanten en rooms-katholieken hadden in 1566 gelijke rechten. Vanaf 1579 werden echter de bordjes verwisseld; nu waren het juist de katholieken die door de protestanten onderdrukt werden. De voordien katholieke Stevenskerk werd in 1591 door de protestanten overgenomen.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Nijmegen een aantal malen belegerd. Bij het tweede stadsbeleg van 1591 werd de stad door Prins Maurits heroverd. Tijdens deze belegering vond ook het beleg van Knodsenburg plaats, waaraan Nijmegen zijn latere bijnaam dankt.

In 1657 kwam er voor het eerst een rechtstreekse vaste verbinding over de Waal naar Lent, in de vorm van de gierpont Zeldenrust. Deze gierpont was van grote economische betekenis voor de Benedenstad, het lager gelegen deel van het centrum aan en nabij de Waalkade. Mede dankzij deze verbinding zou de Benedenstad gedurende ongeveer drie eeuwen meer welvaart en economische bloei kennen dan de Bovenstad.

De stad werd van 1672 tot 1674 bezet door de Fransen. De rust werd in 1678 uiteindelijk weer hersteld middels de vrede van Nijmegen, waarmee tevens de vrede tussen de Republiek der Nederlanden en Frankrijk werd besloten. Begin 18e eeuw kwam het stadsbestuur in handen van de staatsgezinde Nieuwe Plooi (zie ook de Gelderse Plooierijen).

In 1794, tijdens de Franse veldtocht in de Nederlanden (onderdeel van de Eerste Coalitieoorlog), vond er een nieuw beleg plaats. Dit werd gewonnen door de Fransen, die de stad daarop innamen. De inmiddels beschadigde Valkhofburcht is twee jaar later bijna helemaal afgebroken, op de Sint-Nicolaaskapel en Barbarossa-ruïne (Sint-Maartenskapel) na. De sloop gebeurde onder meer vanwege financiële motieven; het nog bruikbare tufsteen kon elders verkocht worden.

Nijmegen ging zwaar gebukt onder de strenge winter van 1844-1845. De Waal vroor dicht, waardoor er maandenlang geen overtocht mogelijk was.

Nijmegen had vanaf de 14e eeuw in de Benedenstad al een haven, de Oude Haven, die in 1601-1604 werd verlegd en uitgebreid. Omstreeks 1852 is de huidige Waalhaven aangelegd, waarna de eerdere haven werd gedempt.

Echte economische groei bleef voor de Bovenstad gedurende het eerste driekwart van de 19e eeuw nog zeer beperkt, doordat Nijmegen – tot aan het van kracht worden van de Vestingwet in 1874 – nog altijd de status van vestingstad had. Hierdoor raakte de stad in deze tijd binnen de vestingwallen enorm overbevolkt, terwijl er bovendien veel armoede heerste. In 1852 stuurden de Nijmegenaren een eerste verzoekschrift naar koning Willem III om de oude vestingwallen rond de stad te mogen afbreken. Ruim 20 jaar later, op 18 april 1874, kwam er uiteindelijk officieel toestemming om over te gaan tot deze afbraak. Onder meer de Burchtpoort werd in deze tijd gesloopt. Van de wallen resteren tot op de dag van vandaag onder meer drie waltorens (de Kruittoren, de St. Jacobstoren en De Roomse Voet). In 1882 werd het nieuw aangelegde Kronenburgerpark geopend, en twee jaar later was ook het Hunnerpark klaar.

20e eeuw

Zie ook Geschiedenis van Nijmegen#20e eeuw

Tweede Wereldoorlog

Zie ook Geschiedenis van Nijmegen#Tweede Wereldoorlog

De laatste keer dat Nijmegen in de vuurlinie van een oorlog lag, was in de Tweede Wereldoorlog. Bij de Duitse inval in mei 1940 was het de eerste Nederlandse stad die in Duitse handen viel.

Met name de binnenstad is tijdens de Tweede Wereldoorlog meerdere keren zwaar getroffen en grotendeels verwoest. Berucht is vooral het bombardement door de United States Army Air Forces op 22 februari 1944, waarbij met name de Bovenstad en het centraal station (het eigenlijke doelwit) zwaar werden getroffen. Vermoedelijk is dit het dodelijkste bombardement ooit op Nederlands grondgebied geweest.

Vanaf september 1944 werd er tijdens operatie Market Garden zwaar gevochten in en rondom de stad. Dit had voor de Geallieerden tot doel de Waalbrug onbeschadigd in handen te krijgen en te houden, wat de Britten en Amerikanen uiteindelijk lukte (zie ook De Oversteek). Vanaf 26 september begonnen de Duitse aanvallen op de Nijmeegse Waalbruggen. Op 2 oktober werd de stad weer gebombardeerd, nu door de Luftwaffe.

Inwonertal

Aan het begin van de 19e eeuw telde Nijmegen slechts een goede 10.000 inwoners. In 1875 was dit aantal meer dan verdubbeld tot ongeveer 24.000 en tegen de eeuwwisseling was het inwonertal opgelopen tot 44.000. In het laatste kwart van de 19e eeuw is de bevolking dus bijna verdubbeld.

De grote groei deed zich echter voor in de 20e eeuw. Vlak na de Eerste Wereldoorlog liep Nijmegen naar 70.000 inwoners, een paar jaar na de Tweede Wereldoorlog overschreed het reeds de 110.000 inwoners. De 150.000e inwoner werd in 1971 ingeschreven, maar door daling van de gezinsgrootte en gelijkblijvende woningvoorraad trad toen een stagnatie en zelfs bevolkingsdaling op (op 1 januari 1995 telde Nijmegen 147.561 inwoners en 65.020 woningen), die pas in opwaartse zin werd doorbroken bij de overgang naar de 21e eeuw, door grootschalige nieuwbouw ten noorden van de stad en de vele studenten van de Radboud Universiteit.

Nijmegen groeide sindsdien langzaam maar gestaag verder.

Aantal inwoners per stadsdeel:

Bekende culturele instellingen

• Doornroosje, poppodium
• De Letterentafel, een samenwerkingsverband van boekhandels, culturele instellingen, schrijvers en uitgevers
• De Lindenberg, centrum voor de kunsten
• LUX, een podium voor film, theater, en debat
• De Bibliotheek Gelderland Zuid, hoofdgebouw gevestigd in het 'cultureel kwartier' aan de Mariënburg; jaarlijks wordt hier de Nijmeegse Literatuurprijs uitgereikt
• De Commanderie van Sint Jan met verschillende ambachten en de stadsbrouwerij
• Het Regionaal Archief Nijmegen
• Stadsschouwburg en De Vereeniging
• Het Steigertheater
• De Stichting Literaire Activiteiten Nijmegen
• Uitgeverij De Stiel, non-profituitgeverij
• Het Vlaams Cultureel Kwartier
• Het Vrijdagtheater
• De Wintertuin
• Onbederf'lijk Vers, jaarlijks terugkerend poëziefestival
• Extrapool
• Cultuurspinnerij De Vasim

Bezienswaardigheden en monumenten

Zie ook Lijst van beelden in Nijmegen, Lijst van hoogste gebouwen van Nijmegen, Lijst van muurgedichten in Nijmegen, Lijst van muurschilderingen in Nijmegen, Lijst van oorlogsmonumenten in Nijmegen, Lijst van rijksmonumenten in Nijmegen (gemeente), Lijst van rijksmonumenten in Nijmegen (plaats) en Lijst van gemeentelijke monumenten in Nijmegen (plaats).

• Botanische Tuin Hortus Arcadië
• Grote of Sint-Stevenskerk
• Stadhuis

• de Waag op de Grote Markt
• Grote Markt
• het Valkhof met de Barbarossaruïne en de Sint-Nicolaaskapel
• resten van de omwalling: het Hunnerpark met de Belvédère en het Kronenburgerpark met de Kruittoren
• Lange Hezelstraat, bekend als "de oudste winkelstraat van Nederland"
• middeleeuwse bebouwing in de Benedenstad, bij de Lange Hezelstraat
• Goffertpark
• Concertgebouw de Vereeniging, van architect Oscar Leeuw
• Ruiterstandbeeld van Keizer Karel, Keizer Karelplein, 1962, door Albert Termote
• Beeld van Stephanus, Berg en Dalseweg, 1951, door Albert Termote
• Lutherse kerk Prins Hendrikstraat 79 van architect Derk Semmelink
• Keizerbeelden en de madonna aan het Raadhuis, door Albert Termote
• De voormalige gereformeerde kerk aan de Begijnenstraat van architect B. Bouwman
• De Titus Brandsma Gedachteniskerk (voormalige Sint-Jozefkerk) van architect B.J.C. Claase
• De moderne katholieke Dominicuskerk van architect Th. Nix
• Het complex FiftyTwoDegrees ontworpen door Francine Houben en Francesco Veenstra
• Het Quack-monument of Maria-Adolffontein
• Het Benzinestation Auto Palace uit 1936, nu rijksmonument
• De Waalkade
• Een aantal oorlogsmonumenten

Een deel van de Nijmeegse binnenstad is sinds 1980 een beschermd stadsgezicht. Het gaat onder meer om de hele Benedenstad, samen met een deel van de 19e-eeuwse stadsuitleg.

Musea

Parken

Evenementen

• Nijmeegse Vierdaagse (meerdaagse langeafstandsmars in de derde week van juli met internationaal deelnemersveld)
• Vierdaagsefeesten (festiviteiten rondom de Nijmeegse Vierdaagse, waaronder Roze Woensdag)
• Batavierenrace (estafetteloop voor studenten, tussen Nijmegen en Enschede)
• Zevenheuvelenloop (hardloopwedstrijd met start en finish in Nijmegen)
• Marikenloop (hardloopwedstrijd, uitsluitend voor vrouwen)
• Stevensloop (sinds 2015 hardloopwedstrijd in maart met finish bij de Stevenskerk, waar in 2017, 2020-2022 het NK halve marathon gehouden werd/wordt)
• Fietsvierdaagse (een week na de Nijmeegse Vierdaagse)
• Kermis (in juni en in oktober)
• Carnaval (waarin Nijmegen Knotsenburg heet, naar Fort Knotsenburg dat bij het huidige dorp Lent gelegen was)
• Roze Meifeest
• Mariken Winterfestival
• Gebroeders van Limburg Festival (middeleeuws re-enactment festival)
• Romeinenfestival
• Emporium (dancefestival dat sinds 2005 door de Nijmeegse discotheek The Matrixx georganiseerd wordt in recreatiegebied de Berendonck in Wijchen)
• JuPla Rally (jaarlijkse rally in de omgeving van Nijmegen t.b.v. het goede doel)
• Dag van het Levenslied (muziekfestival op Moederdag)
• Kids 'n' Billies (muziekfestival)
• Music Meeting (muziekfestival)
• FortaRock Festival (muziekfestival)
• Nacht van de Vluchteling (Sponsorloop van Nijmegen naar Arnhem)
• Drift Festival (muziekfestival)

Muzikale verenigingen

Uitgaansleven

Als studentenstad kent Nijmegen een levendig uitgaansleven en heeft sinds 2010 ook een nachtburgemeester. Vele (eet)cafés en restaurants bevinden zich aan de Grote Markt en het Koningsplein en ook de Molenstraat is een belangrijke uitgaansstraat met onder meer een vestiging van de vroegere caféketen De Drie Gezusters.

Een bekende grote discotheek was The Matrixx (later Monte Carlo) aan de Wijchenseweg. Het pand werd bij een brand in 2016 grotendeels verwoest en in 2018 gesloopt.

De homohoreca was sinds de jaren tachtig geconcentreerd in de Van Welderenstraat, maar daar zit alleen nog bar De Regenboog (voorheen Thomtom en 't Bakkertje). Elders in de stad zit er nog danscafé Marcus-Antonius.

De prostitutie in Nijmegen omvat raamprostitutie aan de Nieuwe Markt en een tippelzone aan de Nieuwe Marktstraat, beide nabij het Kronenburgerpark.

De stad telt ook een aantal coffeeshops.

Basisonderwijs

Er zijn in Nijmegen 46 basisscholen anno 2025. In totaal gaan hier dagelijks bijna 12.000 leerlingen naar school. Er is regulier, montessori-, dalton-, jenaplan- en ontwikkelingsgericht onderwijs. Wat betreft denominaties is er keuze tussen openbaar, rooms-katholiek, algemeen bijzonder, protestants-christelijk en islamitisch.

Van de 46 scholen zijn er relatief veel (27) van rooms-katholieke signatuur. Dit heeft ermee te maken dat de katholieke religie midden 20e eeuw nog altijd door meer dan 80% van de bevolking werd aangehangen.^:35

Algemeen

Nijmegen kent een aantal scholen en colleges voor het middelbaar onderwijs. Er zijn verschillende instituten van de HAN University of Applied Sciences (HAN) en er is een regionaal opleidingencentrum (ROC) gevestigd. Verder is er de reeds genoemde Radboud Universiteit.

Zie Onderwijs in Nijmegen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voetbal

De plaatselijke club uit het betaald voetbal is NEC Nijmegen, die uitkomt in de Eredivisie. De club speelt zijn thuiswedstrijden in het Goffertstadion. Quick 1888 is de enige Nijmeegse voetbalclub die ooit een grote prijs won (KNVB Beker 1949).

Basketbal

TBG Dragons is een voormalig eredivisiespeler. Daarnaast is er de club Wildcats Nijmegen.

Hockey

Nijmegen heeft diverse succesvolle hockeyclubs. Bekend is vooral NMHC Nijmegen.

IJshockey

Nijmegen Devils is een Nederlandse professionele ijshockeyclub uit Nijmegen die uitkomt in de Eredivisie ijshockey en meervoudig landskampioen is. Zij spelen hun thuiswedstrijden in het Triavium.

Wielrennen

In 2016 was Nijmegen start- en finishplaats van een etappe in de Giro d' Italia.

Stadsbestuur

Nijmegen staat sinds de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw bekend als overwegend politiek links. Thans is het 'rode aspect' in sterk afgezwakte vorm herkenbaar aan een links stadsbestuur: het college van B en W begon na de verkiezingen van 2002 met zes wethouders uit GroenLinks, PvdA en SP. In de periode 2002-2006 kende Nijmegen een college dat uit dezelfde politieke partijen was samengesteld en over 23 van de 39 raadszetels kon beschikken. Elke partij leverde twee wethouders. Vanaf 2018 bestond de coalitie uit GroenLinks, D66 en SP, die samen 22 van de 39 zetels in handen hadden.

De burgemeester van Nijmegen is sinds 21 mei 2012 Hubert Bruls (CDA). Hij volgde Thom de Graaf op. Bruls' portefeuille bestaat uit de volgende onderwerpen: openbare orde & veiligheid, dienstverlening & burgerzaken, externe betrekkingen, juridische zaken, communicatie en onderzoek & statistiek.

Opmerkingen

• Partijen als GroenLinks en Stadspartij Nijmegen bestonden vroeger uit andere partijen die later zijn samengegaan onder de huidige naam. Vanwege de vergelijkbaarheid is de huidige naam ook voor het verleden gebruikt.
• In 1994 hadden De Groenen 1 zetel, en in 1998 2 zetels. Later werd de partij omgedoopt in Stadspartij Leefbaar Nijmegen, en later weer opgesplitst in Stadspartij en Fractie Van der Meer.

Bestuurlijke indeling

De gemeenteraad heeft de gemeente Nijmegen met ingang van 1 januari 2007 onderverdeeld in 9 stadsdelen (CBS-wijken), die weer bestaan uit 44 wijken (CBS-buurten), namelijk:

Buitenlandse vertegenwoordigingen

In Nijmegen hebben een drietal landen een vertegenwoordiging. Allen hebben een ondersteunende rol voor de eigen ambassade en zijn dan ook niet vrij toegankelijk voor het publiek. De drie vertegenwoordigingen zijn:

• Ereconsulaat van het Koninkrijk België
• Consulaat-Generaal van het Koninkrijk Lesotho
• Consulaat-Generaal van de Democratische Republiek Somalië

Stedenbanden

Nijmegen heeft de volgende partnersteden:

• Masaya (Nicaragua) sinds 1986
• Pskov (Rusland) sinds 1987
• Gaziantep (Turkije) sinds 2006

In november 2006 werd door de burgemeesters van Gaziantep en Nijmegen het verdrag getekend dat de stedenband tussen de beide steden bevestigt. In maart 2017 kwam de stedenband tussen Nijmegen en Gaziantep onder druk te staan naar aanleiding van de zogeheten Turkijerel, een diplomatiek conflict tussen Turkije en Nederland over de campagne die ministers van de regering-Erdogan wilden voeren voor een voorstem in het Turks referendum over grondwetswijzigingen 2017. De gemeente Gaziantep heeft alle borden die verwijzen naar Nijmegen (op de Nijmegen-Boulevard in Gaziantep) laten verwijderen. Burgemeester Bruls vroeg om duidelijkheid over de toekomst van de stedenband; wat betreft het Nijmeegse gemeentebestuur blijft de naam van het Gaziantepplein in Nijmegen ongewijzigd.

Verder heeft Nijmegen vriendschapsbanden met:

• Albany (Verenigde Staten)
• Duisburg, Kleef en Kranenburg
• Higashimatsuyama (Japan)
• Suzhou (China)

Stichtingen

Nijmegen kent ongeveer 50 sportverenigingen alsmede aparte voorzieningen voor gehandicaptensport.

Wegverkeer

Nijmegen is aangesloten op de volgende rijks- en provinciale wegen:

• De A15 loopt ten noorden van de Waalsprong Nijmegen, met aansluiting Nijmegen-Noord. De A15 geeft verbinding in de richting van de 325 bij Knooppunt Ressen en de A50 bij Knooppunt Valburg.
• De A73 / E31 loopt ten westen van Nijmegen, met aansluitingen Dukenburg, N326 en Knooppunt Neerbosch. De A73 geeft verbinding in de richting van Venlo en naar de A50 bij Knooppunt Ewijk
• De N324 vanuit Oss loopt vanaf Grave en Alverna langs Wijchen naar Nijmegen Dukenburg waar ze op het Takenhofplein met de N 326 verbonden wordt. In Nijmegen heeft de weg de namen Van Rosenburgweg en Van Schuylenburgweg.
• De A325 vanuit Arnhem, gaat na Knooppunt Ressen over in de N325 en loopt via de Waalbrug, langs het voormalige dorp Beek naar de Duitse grensplaats Wyler, waar de weg verdergaat als Bundesstraße 9. Dit is de voormalige Rijksweg 52.
• De A326 begint bij Knooppunt Bankhoef aan de A50, gaat bij Bijsterhuizen verder als autoweg N326, kruist de A73 en loopt vervolgens als Wijchenseweg en Graafseweg via het Keizer Karelplein en de Oranjesingel naar het Keizer Traianusplein, waar de weg aansluit op de N325.
• De N842 verbindt Groesbeek met Nijmegen. Binnen de Nijmeegse bebouwde kom gaat deze weg verder als de Groesbeekseweg.
• De N844 verbindt Malden met Nijmegen. Binnen de Nijmeegse bebouwde kom gaat deze weg verder als de St. Annastraat.

De Waal wordt in Nijmegen voor autoverkeer overbrugd door de Waalbrug en de Oversteek. De nieuwe brug wordt zo genoemd ter herinnering aan de heldhaftige oversteek die precies op de plek waar de brug is gebouwd, in september 1944 door het Amerikaanse 504th parachute infantry regiment van de 82nd airborne division werd uitgevoerd. Voor fietsers is er naast 2 autoverkeersbruggen ook de Snelbinder die parallel loopt aan de Spoorbrug vanaf Station Nijmegen Lent tot aan het politiebureau naast het centrale station. De oevers van het Maas-Waalkanaal worden verbonden door de Dukenburgsebrug, de Graafsebrug, de Hatertsebrug en de Neerbosschebrug alsmede het sluiscomplex Weurt.

Stads- en streekvervoer

Het stads- en streekvervoer per autobus wordt verzorgd door Transdev onder de merknaam RRReis, het gezamenlijke merk van de provincies Gelderland, Overijssel en Flevoland. Lijn 383 naar Gennep en Venlo wordt gezamenlijk geëxploiteerd met Arriva Limburg. Lijn 99 naar Uden wordt geëxploiteerd door Arriva Noord-Brabant. Lijn 85(Nijmegen-Druten) / 42(Druten-Tiel) naar Druten en Tiel wordt gezamenlijk geëxploiteerd met Arriva Rivierenland.

Ook zijn er twee internationale buslijnen. De SB46 naar Kevelaer via Flughafen Weeze, Goch en Kranenburg. En de SB58 naar Emmerich via Kleve, Kranenburg en Beek. Doordeweeks tot 20:30 rijdt de SB58 door naar de campus.

Langeafstandsbusvervoer wordt aangeboden door Flixbus. De halte voor Nijmegen bevindt zich onder het centraal station aan de Tunnelweg.

Spoorwegen

Tot 2009 waren het stads-en streekvervoer van elkaar gescheiden. Novio verzorgde alleen het stadsvervoer. Hermes verzorgde de meeste streeklijnen, waarvan de lijnen in de richting van Arnhem in samenwerking met Connexxion.

In het verleden kende Nijmegen een tramnetwerk en een trolleybusnet, die in respectievelijk 1955 en 1969 uit de stad verdwenen. Een plan om vanaf 2015 een trambus tussen de wijk Waalsprong en de universiteit te laten rijden is inmiddels weer van de baan.

Nijmegen heeft vijf treinstations:

• Nijmegen
• Nijmegen Goffert, gelegen aan de Spoorlijn Tilburg-Nijmegen tussen het centraal station en station Dukenburg.
• Nijmegen Dukenburg, gelegen aan de Spoorlijn Tilburg - Nijmegen tussen station Goffert en station Wijchen
• Nijmegen Heyendaal, gelegen aan de Spoorlijn Nijmegen-Venlo, tussen het centraal station en station Mook-Molenhoek.
• Nijmegen Lent, gelegen aan de Spoorlijn Nijmegen-Arnhem, tussen het centraal station en station Elst.

Op het centrale station van Nijmegen beginnen de intercity's naar Den Helder en Den Haag Centraal. Daarnaast stopt ook de Intercity van Vlissingen / Roosendaal naar Zwolle op Nijmegen. Daarnaast beginnen op Nijmegen ook de stop- en sneltreinen van Arriva naar Nijmegen Heyendaal, Venray, Venlo en Roermond.

Op de stations Nijmegen, -Lent, -Goffert, en -Dukenburg stoppen de sprinters van Arnhem/Zutphen naar Wijchen/Dordrecht en v.v.

De spoorlijn naar Arnhem loopt over de Spoorbrug Nijmegen, die in 1879 gereed kwam. Er bestond ook een spoorverbinding met Kleef. Deze is echter op 2 juni 1991 gesloten voor reizigersvervoer, omdat de exploitatie niet rendabel was. Tegenwoordig wordt deze verbinding verzorgd door bussen van de NIAG.

Fiets

Nijmegen staat bekend om de goede faciliteiten voor fietsers. Het RijnWaalpad is een 17 km lange fietssnelweg en verbindt Nijmegen met Arnhem. Het is de eerste snelfietsroute van de regio. Het is een vrijliggende snelfietsroute waar fietsers niet hoeven te wachten bij verkeerslichten. Verder lopen twee snelfietsroutes naar Beuningen (Batavierenpad) en naar Wijchen (Wijchen - Nijmegen).

Topografie

Nijmegen ligt 15 km ten zuiden van Arnhem, waarmee het de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen vormt. Een groot deel van de stad wordt in het noorden begrensd door de Waal, die bij Pannerden aftakt als zijrivier van de Rijn. Een klein deel van de gemeente, de Waalsprong, ligt ten noorden van de Waal.

Nijmegen heeft een binnenhaven (opgedeeld in Noord- en Oostkanaalhaven) aan het Maas-Waalkanaal, dat bij het noordelijkste punt van de stad aftakt van de Waal.