Barysaw

Barysaw
Барысаў
Plaats in Wit-Rusland Vlag van Wit-Rusland
Vlag van Barysaw
Wapen van Barysaw
Barysaw (Wit-Rusland)
Barysaw
Situering
Provincie Minsk
Coördinaten 54° 14′ NB, 28° 30′ OL
Algemeen
Oppervlakte 46 km²
Inwoners
(2025)		 134.732
Overig
Website https://borisov.gov.by
Foto's
Het centrale plein
Het centrale plein
Portaal  Portaalicoon   Oost-Europa

Barysaw (Wit-Russisch: Барысаў, Barysaŭ, [baˈrɨsaw]ⓘ; Russisch: Борисов, Borisov) is een stad in de Oblast Minsk in Wit-Rusland. Het is het bestuurlijke centrum van het gelijknamige rayon Barysaw.

De oppervlakte van de stad bedraagt 46 km². De stad telt 134.732 inwoners (2025) en ligt aan de rivier de Berezina, op 77 km van de hoofdstad Minsk.

Heraldiek

Het wapen werd goedgekeurd bij besluit van de gemeenteraad van Barysaw op 29 december 1999 (nr. 16) en geregistreerd in het wapenregister van de Republiek Wit-Rusland op 23 mei 2000 (nr. 41).

De vlag werd goedgekeurd bij besluit van de gemeenteraad op 15 januari 2001 (nr. 65) en geregistreerd in het wapenregister op 6 april 2001.

Geografie en hydrografie

De rivier de S-cha in Barysaw
Centraal strand van Barysaw

De stad ligt in het centrale deel van het land. De belangrijkste waterader van Barysaw is de rivier de Berezina (stroomgebied van de Dnjepr), waarin binnen de stadsgrenzen de rechter zijrivier de S-cha uitmondt. Aan de oevers van deze rivieren zijn recreatiegebieden ingericht voor de stadsbewoners.

Geschiedenis

Eerste vermelding in kronieken

In de Litouwse kronieken wordt de stad Barysaw voor het eerst vermeld in het jaar 1102: "In het jaar 1102 trok vorst Boris Vseslavitsj ten strijde tegen de Jatvingen en na hen te hebben overwonnen, stichtte hij bij zijn terugkeer een stad op zijn naam...". De versterkte nederzetting ontstond op een kaap op de linkeroever van de toenmalige loop van de Berezina in het huidige agrodorp Staro-Barysaw en is vernoemd naar de vorst van Polatsk, Boris (Rogvold) Vseslavitsj. De eerste directe vermelding van de stad in de Laurentiuskroniek dateert uit 1127, en in de Ipatjevkroniek uit 1128, als een fort van het Vorstendom Polatsk. De eerste citadel van Barysaw (detinets) bestond tot de 14e eeuw, toen een grote brand haar verwoestte; archeologische opgravingen bevestigen dat.

Ontstaan van de nieuwe stad

De nieuwe stad ontstond 4 km stroomafwaarts, ten zuidoosten van de oorspronkelijke locatie. Op de linkeroever van de Berezina, bij de samenvloeiing met de rivier de S-cha, werd in de 14e eeuw op een eiland van 200×300 m een houten kasteel gebouwd dat tot in de 18e eeuw bestond. Het Kasteel van Barysaw was een houten en aarden verdedigingswerk omringd door een diepe gracht met water over een gebied van ongeveer 2 hectare. In het midden van de 19e eeuw werd op de plaats van de vergane kasteelgebouwen een nieuw gevangeniskasteel gebouwd. Tegenwoordig staat hier een gebouw dat tot het historisch-cultureel erfgoed van Wit-Rusland behoort.

In het Grootvorstendom Litouwen

Dankzij haar geografische ligging groeide Barysaw halverwege de 13e eeuw uit tot een bekend handels- en ambachtscentrum. Aan het einde van de 13e eeuw werd de stad onderdeel van het Grootvorstendom Litouwen. De stad wordt ook genoemd in de 14e-eeuwse "Lijst van verre en nabije Russische steden".

Begin 15e eeuw verwoestte de machtsstrijd tussen de vorsten Jagiello, Sigismund en Švitrigaila de stad bijna volledig.

In 1558 verscheen er een geografische kaart van het Koninkrijk Polen en het Grootvorstendom Litouwen waarop de stad Barysaw werd aangegeven.

Na een bestuurlijke hervorming in 1563 werd het district Barysaw omgevormd tot de starostwo Barysaw. Op 10 augustus 1563 kreeg Barysaw van grootvorst Sigismund II August de Maagdenburgse rechten, die de stadsbewoners bevrijdden van feodale verplichtingen en hen recht gaven op zelfbestuur.

In het Pools-Litouws Gemenebest

Vanaf 1569, na de ondertekening van de Unie van Lublin, maakte Barysaw tot de 18e eeuw deel uit van het Pools-Litouws Gemenebest. In 1662 reisde de Oostenrijkse diplomaat Augustin von Meyerberg door de stad. Hij liet een beschrijving na van de architectuur en het leven van de inwoners.

Tijdens de Pools-Russische Oorlog (1654–1667) werd de stad herhaaldelijk ingenomen, beurtelings door Russische troepen en de troepen van het Gemenebest. De stad liep ook ernstige schade op tijdens de Grote Noordse Oorlog (1700–1721).

In 1792 verklaarde koning Stanislaus August Poniatowski Barysaw tot een stad vrij van enige landelijke jurisdictie en verleende het een wapen met op een wit veld twee torens en een poort, waarboven de heilige apostel Petrus met de sleutels staat.

In het Russische Rijk

Na de Tweede Poolse Deling in 1793 werd Barysaw samen met Minsk en andere Wit-Russische gebieden onderdeel van het Keizerrijk Rusland en werd het de hoofdplaats van een oejezd.

In 1812 werd Barysaw door de Fransen ingenomen. De Vaderlandse Oorlog van 1812 heeft een diepe indruk achtergelaten in de geschiedenis van de stad. De Slag aan de Berezina vlak bij Barysaw was volgens historici de donkerste bladzijde in de geschiedenis van de Napoleontische oorlogen. De Fransen gebruiken het woord "bérézina" nog steeds als synoniem voor een totale mislukking en catastrofe. Monumenten nabij het dorp Stoedjenka en op het slagveld herinneren hier nog aan.

In de 19e eeuw waren er in Barysaw luciferfabrieken ("Victoria", "Berezina") en een glasfabriek actief. In 1912 werd een bescheiden houtzagerij opgericht, die tot op de dag van vandaag voortbestaat onder de naam "Barysawse Houtbewerkingscombinatie".

In de Sovjet-Unie

In november 1917 werd de Sovjetmacht in Barysaw gevestigd. In 1918 werd de stad bezet door Duitse troepen; in december van dat jaar nam het Rode Leger haar in. Op 27 februari 1919 ging de stad deel uitmaken van de Litouws-Wit-Russische Socialistische Sovjetrepubliek.

In 1919–1920 werd de stad bezet door Poolse troepen. Op 18 maart 1921 werd het Wit-Russische grondgebied bij de Vrede van Riga verdeeld tussen Polen en de Wit-Russische SSR, en werd Barysaw definitief Sovjet-grondgebied.

Het hongeroproer in Barysaw van 1932 was een direct gevolg van het mislukte voedselbeleid van de Sovjetregering en leidde tot het gedeeltelijk terugdraaien van impopulaire maatregelen.

Op 1 september 1940 huisvestte de stad de Barysawse auto- en cavaleriescholen, gelegen in de militaire nederzetting "Petsji". Vlak voor de oorlog begon, werd de autoschool overgeplaatst naar Homel.

Tweede Wereldoorlog

Tussen 2 juli 1941 en 1 juli 1944 creëerden de Duitse bezettingsautoriteiten zes vernietigingskampen in de stad, waar meer dan 33.000 mensen het leven lieten. De Joodse bevolking werd bijeengedreven in een getto en later vrijwel volledig uitgeroeid. Lokale collaborateurs speelden een actieve rol in deze moordpartijen.

In de gevechten om de bevrijding van Barysaw in 1944 onderscheidden de troepen van het 3e Wit-Russische Front zich. Dertien militaire eenheden kregen de eretitel "Barysawski". In de streek rond Barysaw werden 29 militairen Held van de Sovjet-Unie, onder wie Pavel Rak, partijsecretaris van een tankcompagnie. Ter ere van zijn bemanning staat in de stad een IS-2-tank als monument.

Naoorlogse tijd

In de naoorlogse jaren begon een grootschalige wederopbouw van de verwoeste stad. Tussen de jaren 1950 en 1980 groeide Barysaw uit tot een groot industrieel centrum. Bestaande en nieuwe fabrieken werden gebouwd en de infrastructuur ontwikkelde zich in rap tempo. Er kwamen grote nieuwe woonwijken bij, zoals Petsji en Ljadisjtsje.

In de Republiek Wit-Rusland

Sinds 1991, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, behoort Barysaw tot de Republiek Wit-Rusland. Op 31 juli 2006 werden de stad Barysaw en het omliggende rayon samengevoegd tot één administratief gebied met Barysaw als bestuurlijk centrum. In 2021 werd Barysaw uitgeroepen tot "Culturele Hoofdstad van de Republiek Wit-Rusland".

Bevolking

Ontwikkeling van het inwonertal:

Nationale samenstelling volgens de volkstelling van 2009
Totaal (2009) Wit-Russen Russen Oekraïners Polen Joden
147.381 121.992 82,77 % 18.551 12,59 % 2.909 1,97 % 356 0,24 % 243 0,16 %

Bestuur

Het vertegenwoordigende orgaan van de stad en het rayon is de "Raad van Afgevaardigden van het Rayon Barysaw". Deze bestaat uit 34 leden en wordt gekozen via enkelvoudige districten. De termijn bedraagt vier jaar. Het uitvoerende orgaan is het "Uitvoerend Comité van het Rayon Barysaw".

Economie

Barysaw is een grote industriestad in de Oblast Minsk. In Barysaw zijn er 42 fabrieken, 16 joint ventures en zo'n 700 handels- en horecaondernemingen.

Belangrijke bedrijven zijn onder meer:

Verschillende grote staatsbedrijven in de stad zijn in de jaren 2000-2010 failliet gegaan en geliquideerd, waaronder de historische glasfabriek (actief sinds 1885), een pianofabriek (1935—2006) en fabrieken voor consumentenchemie en kleding.

Openbaar vervoer

Het openbaar vervoer in de stad bestaat uit stadsbussen en marsjroetka's (deeltaxi's). Er zijn 30 grote busroutes en 20 taxibusroutes in Barysaw. De eerste buslijnen stammen uit 1924.

Er waren in het verleden plannen voor een trolleybusnetwerk (in 1975, en opnieuw in 2003 en 2017), maar door economische tegenslagen is dat nooit gerealiseerd. Voor 2025–2026 stond de gedeeltelijke vervanging van dieselbussen door elektrische bussen gepland.

Via de stad loopt een belangrijke spoorverbinding van de Wit-Russische Spoorwegen die Barysaw verbindt met Minsk, Orsja en de rest van de oblast Minsk. Bovendien vormt deze spoorlijn de belangrijkste corridor richting de Russische Federatie.

Architectuur en stedenbouw

De Sjoechov-watertoren in Barysaw

Begin 19e eeuw verschenen de eerste stenen gebouwen in Barysaw. In 1806, met de voltooiing van het Berezina-watersysteem dat de Dnjepr en de Westelijke Dvina met elkaar verbond, werd Barysaw een belangrijke haven en het centrum van de scheepsbouw.

In 1823 werd de katholieke Kerk van de Geboorte van de Heilige Maagd Maria voltooid. Dit is het oudste bewaard gebleven religieuze gebouw in de stad. In 1871 werd de spoorlijn Moskou–Brest door Barysaw aangelegd en verschoof de industriële ontwikkeling naar de rechteroever van de Berezina.

In 1927 werd de hyperboloïde watertoren ontworpen door ingenieur Vladimir Sjoechov gebouwd, vergezeld door verschillende gebouwen in constructivistische stijl.

Straten

Kruispunt van de Tsjapajevstraat en de Stroitelystraat

De stad kent ongeveer 270 straten. De langste straten zijn onder andere: Lopatina, III Internationale, Gagarina, Tsjapajeva, Prospekt Revoljoetsi, Krasnoarmejskaja, Zavodskaja, Sennaja, Dymki, regiment Normandie-Niemen, Dnjeprovskaja, Daumana en Stroitely. Er is slechts één grote laan (prospekt) in de stad: Prospekt Revoljoetsi.

Sociale voorzieningen

Centrum voor kinderen en jeugd op Dzerzjinskistraat 42 (voormalige middelbare school nr. 1)
Centraal streekziekenhuis van Barysaw

Barysaw telt 18 middelbare scholen, drie gymnasia en specifieke vakscholen zoals een polytechnisch college, een medisch college en een cadettenschool.

De medische zorg wordt geleverd door het Centrale Streekziekenhuis van Barysaw en een netwerk van stedelijke poliklinieken.

Cultuur

Gecombineerd Streekmuseum van Barysaw

In Barysaw bevindt zich het Gecombineerd Streekmuseum, met een collectie van 41.500 objecten. In 2016 trok het 32.100 bezoekers.

Verder bevinden zich in de stad:

Evenementen

Bezienswaardigheden

Oud-Barysaw

Monumenten en sculpturen

Sculptuur Meisje met een boek
  • Monument voor de partizane Ljoesja Tsjalovskaja.
  • Monument voor Grigori Ordzjonikidze (1991).
  • Monument voor V.I. Lenin.
  • Monument gewijd aan stichter vorst Boris Vseslavitsj (2002; beeldhouwer Anatoli Artimovitsj).
  • Monument "Batterijen van 1812".
  • Monument ter ere van de tankbemanning van Pavel Rak.
  • Gedenkteken voor mariniers en zeelieden uit de regio Barysaw (geopend in 2022).
  • Sculptuur Meisje met een boek.

Sport

Belangrijkste sportfaciliteiten in Barysaw:

De stad is vooral bekend als de thuisbasis van het Wit-Russische voetbalteam FK BATE Barysaw. Deze club werd vele malen landskampioen en speelde in de groepsfase van de UEFA Champions League en de UEFA Europa League. Andere teams zijn "Berezina" en zaalvoetbalclub "Borisov-900".

Galerij

In filatelie en numismatiek

Internationale samenwerking

Ereburgers en bekende personen

Zie de categorie Barysaŭ van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.