Zogenaamde racks in een datacenter.Een aantal servers geplaatst in een rack.Meerdere racks met meerdere servers. Het algemene beeld van een datacenter.
Een datacenter is uitgerust met diverse voorzieningen, waaronder klimaatbeheersing door middel van airconditioning, geavanceerde automatische brandblussystemen en back-up stroomvoorzieningen. Daarnaast bevat een datacenter doorgaans verbindingen met het internet en is het voorzien van fysieke veiligheidsmaatregelen. In verband met het bedrijfskritische karakter van de apparatuur in een datacenter, zijn de voorzieningen doorgaans redundant uitgevoerd.
Er zijn datacenters waarin alleen apparatuur geplaatst wordt van de eigenaar van het datacenter, maar sinds het einde van de jaren negentig wordt datacenterruimte steeds vaker verhuurd aan derden. Het gemeenschappelijk gebruik van een datacenter wordt colocatie genoemd. Colocatie kan aantrekkelijk zijn vanwege schaalvoordeel, maar ook vanwege de aanwezigheid van bepaalde netwerkverbindingen, die op de eigen locatie wellicht niet voorhanden zijn. Zo zijn er in Amsterdam enkele colocatiefaciliteiten ontstaan vanwege de aanwezigheid van Amsterdam Internet Exchange.
Geschiedenis
Vooral in de 21e eeuw nam het geïnstalleerd vermogen van datacenters sterk toe. Tot 2018 was de toename nog geleidelijk, maar nadien versnelde het ritme, vooral door de behoeften van kunstmatige intelligentie. Bovendien zal de vraag naar datacenters waarschijnlijk blijven stijgen naarmate AI vaker wordt gebruikt, aangezien hier de gegevens worden opgeslagen die nodig zijn om AI-modellen te trainen en de rekenkracht te leveren die nodig is om ze te gebruiken.
Kenmerken
Airconditioning. Gezien de grote hoeveelheid servers zou de temperatuur in datacentra zonder airconditioning hoog oplopen. Alle stroom die door de in een datacenter aanwezige apparatuur wordt verbruikt, zal uiteindelijk in warmte worden omgezet (tweede wet van de thermodynamica). Afhankelijk van de doelmatigheid van de installatie, kan soms de helft van het totale energieverbruik van een datacenter door de koelinstallatie worden gebruikt.
Netwerkverbindingen. Omdat er in datacentra enorme hoeveelheden dataverkeer worden verbruikt, beschikken datacentra over vele snelle netwerkverbindingen, vaak zijn dat directe verbindingen met grote internetknooppunten.
Noodstroomvoeding, ook wel UPS genoemd. Omdat moet kunnen worden gegarandeerd dat servers altijd bereikbaar zijn, mogen de servers in geval van een stroomstoring niet uitvallen.
Verhoogde vloer. Ook wel computervloer genoemd is in een datacenter letterlijk het fundament onder de techniek. Volgens de norm NBN EN 12825 is een verhoogde vloer een geprefabriceerd droog afwerkvloersysteem bestaande uit panelen die ondersteund worden door al dan niet in hoogte verstelbare vijzels en/of dwarsprofielen en/of een kokerwerkconstructie (vaak gesloten stalen profielen van 40×60×2 mm) die dienstdoen als draagstructuur voor de uitrusting van het gebouw. De vloer van een datacenter bevindt zich meestal zo'n 60 centimeter boven de daadwerkelijke constructievloer. De reden hiervoor is dat lucht onder de vloer kan circuleren en ook meehelpt aan de koeling van de ruimte. Overige aanvullende eisen waar een verhoogde vloer de oplossing geeft zijn:
vrij beschikbare ruimte onder de vloer (denk aan kabels)
stabiliteit en sterkte (t.b.v. transport racks)
aarding
flexibiliteit bij aanpassingen
Redundantie. Omdat men moet kunnen garanderen dat servers geplaatst in een datacenter te allen tijde beschikbaar zijn, zijn alle voorzieningen dubbel uitgevoerd om te zorgen dat er niets mis gaat mocht een systeem falen. Onder de redundant uitgevoerde voorzieningen vallen bijvoorbeeld de stroomvoorziening (door middel van een noodstroomvoeding), airconditioning maar ook de netwerkverbindingen.
Brandblussystemen. De brandblussystemen in datacenters zijn divers. In datacenters worden veelal hogedruk watermistsystemen toegepast, maar kan als blusmiddel ook argonite (een mengsel van argon en stikstof) of FM-200 worden gebruik. Ook Inergen is een populair blusmiddel.
Deze voorzieningen zijn ook de belangrijkste reden om computerapparatuur op één locatie te concentreren. Het aanleggen van al deze faciliteiten verdeeld over meerdere locaties is economisch gezien oninteressant of onpraktisch.
Oorspronkelijk ontbraken algemene kwaliteitseisen waar een datacenter aan moest voldoen. Tegenwoordig bestaat een classificatiesysteem, zodat de kwaliteit van een dergelijke faciliteit op eenduidige wijze kan worden aangegeven. Hiervoor zijn vier klassen opgezet van Tier 1 tot Tier 4, waarbij deze laatste de hoogste vorm van bescherming en kleinste risico van uitval heeft. De standaard die gebruikt wordt om de indeling te bepalen heet TIA-942.
Universiteiten en onderzoekslaboratoria. Veel universiteiten hebben behoefte aan een datacenter omdat zij zware mainframes of clusters gebruiken voor wetenschappelijke berekeningen. In het datacenter worden dan veelal tegelijk alle centrale servers en de internetverbinding ondergebracht.
Internetknooppunten. Het is aantrekkelijk webservers vlak bij een plaats waar snelle verbindingen met het internet aanwezig zijn aan te brengen. Deze datacentra verhuren meestal ruimte op commerciële basis aan bedrijven en particulieren die een webserver willen plaatsen.
Grote bedrijven. Sommige bedrijven hebben zoveel computerapparatuur dat het economisch gezien voordeliger is om de computerapparatuur centraal te plaatsen in een datacenter. Ook kan het bezit van een mainframe of cluster reden zijn een datacenter aan te leggen.
Grote bedrijven die zich specialiseren als dienstenleverancier. Dit kan zijn als nieuwe speler op de IT-markt of als bedrijf dat vanuit het verleden al een eigen datacenter heeft en vervolgens aan andere bedrijven (te noemen: klanten) haar datacenter opstelt.
voor het fysiek plaatsen van de apparatuur van de klant
het leveren van apparatuur als onderdeel van de dienst
het leveren van apparatuur en beheer van besturingssystemen
het leveren van apparatuur, beheer van besturingssystemen en applicaties
andere toegevoegde diensten, bijv. telefonie (denk aan telco's met datacenters).
Mainframes en clusters
Mainframes en computerclusters zijn zeer kostbaar. Ze vereisen veel elektriciteit en produceren daardoor veel warmte. Ze zijn vaak bedrijfskritisch en hebben soms een zware internetverbinding nodig. Vanwege deze eigenschappen worden mainframes en clusters vrijwel altijd in datacentra ondergebracht.
Rack
Servers in een datacenter worden opgehangen in zogenaamde racks. Als eerste worden er rails aan beide zijden van een server bevestigd zodat de server vervolgens in het rack opgehangen kan worden. Het komt echter ook voor dat servers (mits ze hoog genoeg zijn) zonder railkit in een rack bevestigd kunnen worden.
Verbindingen
Om er voor te zorgen dat servers in een datacenter via internet bereikbaar zijn moeten er verbindingen naar andere datacenters en/of internet-knooppunten aanwezig zijn (zoals de Amsterdam Internet Exchange). In de meeste datacentra zijn diverse verbindingen naar andere datacenters aanwezig, die meestal niet onder het beheer vallen van het datacenter zelf (provider-onafhankelijk datacenter). Tegenwoordig worden voor het opzetten van deze verbindingen voornamelijk glasvezelverbindingen gebruikt.
Mobiele en modulaire datacentra
Enkele grote hardwareontwikkelaars ontwikkelen complete datacentra die kant-en-klaar op een locatie neergezet kunnen worden en zeer snel operationeel kunnen worden gemaakt. De exacte uitgangspunten en uitvoeringen verschillen, maar deze ontwikkelingen hebben gemeenschappelijk dat ze geheel of gedeeltelijk zijn ingericht om snel operationeel opgeleverd te kunnen worden.
Vooral bij calamiteiten zouden dergelijke systemen voordelen moeten bieden in vergelijking met bestaande centra. Te denken valt aan natuurrampen, oorlogen of andere conflicten of grote schade aan bestaand datacenter (communicatie-knooppunt of computer / datacenter) dan wel verhuizingen daarvan.
Bekende bedrijven als Sun Microsystems, IBM en Cisco hebben hun visie op deze ontwikkeling uitgewerkt en gepresenteerd.
Energie- en waterverbruik
Elektriciteit
Naar verwachtingen uit 2019 zouden in 2030 de Nederlandse datacenters 5% van het totale aanbod aan elektriciteit verbruiken (3% in 2019) mits deze efficiënter worden gebruikt; zonder "efficiency-verbeteringen" mogelijk 31% wegens de exponentiële groei van de hoeveelheid gegevens.
Op 15 maart 2019 publiceerde de Nederlandse overheid een routekaart naar 2030.
In december 2025 bleek die routekaart niet te kloppen. Verwacht wordt dat datacenters in 2030 minimaal 10% van het totale stroomverbruik af zullen nemen. In 2024 was dat toch al opgelopen naar 4,2%.
Voorstanders voeren aan dat datacenters ook de ontwikkeling van duurzame energie kunnen ondersteunen, bijvoorbeeld langlopende contracten afsluiten met producenten van wind- en zonne-energie. Daarnaast kunnen datacenters gebruikmaken van batterijen, eigen energieopwekking en systemen die het stroomverbruik tijdelijk aanpassen. Ook kan de warmte die servers produceren soms worden gebruikt voor het verwarmen van woningen of andere gebouwen.
In België zouden grote datacenters tegen 2034 meer dan dubbel zoveel stroom verbruiken als in 2026, bleek uit cijfers van hoogspanningsnetbeheerder Elia. De 47 grote datacenters (naast de zowat 300 kleinere datacenters die bedrijven zelf beheren) verbruikten in 2026 3,2 terawattuur, ongeveer het elektriciteitsverbruik van 1 miljoen gezinnen, ofwel 4 procent van het totale elektriciteitsverbruik van België.
Wereldwijd geïnstalleerde capaciteit van datacenters (in gigawatt)
Jaar
Capaciteit
Toename
2005
21.4
2006
23.8
11.2%
2007
24.8
4.2%
2008
25.9
4.4%
2009
26.9
3.9%
2010
28.0
4.1%
2011
29.0
3.6%
2012
29.7
2.4%
2013
30.5
2.7%
2014
31.3
2.6%
2015
32.9
5.1%
2016
35.3
7.3%
2017
38.1
7.9%
2018
43.5
14.2%
2019
51.6
18.6%
2020
59.7
15.7%
2021
66.9
12.1%
2022
74.1
10.8%
2023
83.2
12.3%
2024
97.1
16.7%
2025
114.3
17.7%
De versnelde toename, vooral na 2020, slokt gigantisch veel investeringskapitaal op, wat sommigen doet vrezen voor een nieuwe internetzeepbel.
Kritiek en protest
De bezwaren tegen datacenters, en vooral de negatieve milieubelasting door water- en energieverbruik leidden sedert 2024 over de hele wereld tot een toenemende reeks burgerprotesten:
In Amsterdam-Zuidoost, tegen de komst van een datacenter van het Amerikaanse bedrijf Equinix (2026)
In Brussel eisten activisten een moratorium op nieuwe vergunningen voor datacenters die draaien op artificiële intelligentie (AI) in België. (2026)
In de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten van november 2026 ontstond een volgens critici “soort ‘nieuwe luddietenbeweging in verkiezingscampagnes, waarbij vooral Democratische politici hun zetel op het spel zetten met een anti-datacenterboodschap. Onderzoeksbureau Data Center Watch meldde dat in het eerste kwartaal van 2026 ten minste 75 Amerikaanse datacenterprojecten werden tegengehouden of vertraagd. Deze projecten vertegenwoordigden samen een geschatte investering van ongeveer 130 miljard dollar.
In Europa waren er in 2026 protesten tegen datacenters in Frankrijk, Italië, Ierland en Oostenrijk.
Aangezien datacenters sedert 2024 in toenemende mate gebruikt werden voor de training van grote taalmodellen, stelden economen zich vragen bij de rentabiliteit van de gigantische investeringen in de sector.
↑ING Economics Department (2019) “Further efficiency gains vital to limit electricity use of data. Aangehaald in DVG-GL (2020) "Taskforce Infrastructuur Klimaatakkoord Industrie", p.39. . Gearchiveerd op 22 april 2023.
