De Dialoog van Catharina van Siena is een belangrijk theologisch werk uit de 14e eeuw, oorspronkelijk bekend als Il Libro della Divina Dottrina (Het boek van de goddelijke leer). Het is een verslag van een reeks mystieke ervaringen van Catharina, waarin God de Vader met haar spreekt over spirituele en maatschappelijke onderwerpen. De tekst is de kroon op haar theologische werk en wordt gezien als een van de meest invloedrijke werken van de christelijke mystiek.
Een pagina uit de gedrukte uitgave van Onorio Farri, c. 1475
Ontstaan en structuur
De 'Dialoog' werd door Catharina in 1377-1378 geschreven, ongeveer twee jaar voor haar dood op 33-jarige leeftijd. Volgens de overlevering dicteerde ze het grootste deel van de tekst terwijl ze in extase was, hoewel ze ook zelf leerde schrijven en delen van het manuscript redigeerde. Het werk is niet geordend als een systematisch theologisch traktaat, maar volgt de structuur van een dialoog tussen de 'Ziel' (Catharina) en 'God de eeuwige Vader'.
Er is debat over wat precies de juiste structuur van het werk zou kunnen zijn. Een vaak gebruikte reconstructie is die van zr. Giuliana Cavallini O.P.. Deze is gebaseerd op een patroon van "smeekbede, antwoord, dankzegging". Ze verdeelt het werk in tien secties, die thematisch met elkaar verbonden zijn en een logische ontwikkeling vormen:
Proloog: De ziel verheft zich met een verlangen naar God en het heil van zielen. Ze stelt vier smeekbeden aan God de Vader: voor zichzelf, voor de hervorming van de Heilige Kerk, voor de wereld en voor goddelijke voorzienigheid in specifieke kwesties.
De weg van volmaaktheid: God beantwoordt de eerste smeekbede en leert over de noodzaak van oneindig verlangen en de rol van naastenliefde en deugden in het leven.
De Dialoog: Een verdere uitwisseling over Gods barmhartigheid en de zonden van de mensheid. Christus wordt hier gesymboliseerd als een brug die de kloof tussen God en de mensheid overbrugt.
De Brug: Dit is het meest centrale deel van het boek. God beschrijft Christus als een brug met drie trappen (de voeten, de zijde en de mond van Christus) en legt de verschillende spirituele stadia van de ziel uit. Hij contrasteert de weg over de brug (de weg van de waarheid) met de weg onder de brug (de weg van de leugen en de zonde).
Tranen: God legt de vijf soorten tranen uit die overeenkomen met de stadia van de ziel, van de tranen des doods van de verdoemden tot de zoete tranen van de volmaakte ziel.
Waarheid: God bespreekt de drie lichten van de ziel en benadrukt het belang van het vermijden van oordelen over anderen.
Het mystieke Lichaam van de Heilige Kerk: Dit deel gaat uitgebreid in op de waardigheid van het priesterschap en de sacramenten, en contrasteert de deugden van goede geestelijken met de zonden van de slechte. God geeft te kennen dat de Heilige Kerk niet door oorlog of geweld, maar door de gebeden en tranen van zijn dienaren zal worden hervormd.
Goddelijke Voorzienigheid: God toont zijn voorzienigheid in de schepping en in de levens van de mensen. Hij onthult hoe hij in alle dingen het heil van de mensheid voor ogen heeft en dat de deugd van gehoorzaamheid essentieel is.
Gehoorzaamheid: Het laatste thema is de deugd van gehoorzaamheid, die wordt gepresenteerd als de sleutel die de hemel ontsluit, in tegenstelling tot de ongehoorzaamheid van Adam die haar sloot.
Conclusie: God vat de inhoud van het hele boek samen, waarna Catharina haar dank uitspreekt en God de Vader smeekt haar met de Waarheid te bekleden.
Belangrijke thema's
Christus als Brug: De centrale metafoor van het boek, die de menselijke natuur van Christus verbindt met de goddelijke natuur van God. Deze brug heeft drie trappen die overeenkomen met de deugden en de spirituele vooruitgang van de ziel.
Liefde en Waarheid: Catharina's theologie draait om de dynamiek van kennis en liefde. Volgens haar is de weg naar God de voortdurende wisselwerking van waarheid en liefde, die elkaar wederzijds voeden. God wordt voorgesteld als la prima dolce Verità (de eerste zoete Waarheid) en pazzo d'amore (bezeten van liefde).
Barmhartigheid en Rechtvaardigheid: De 'Dialoog' benadrukt Gods oneindige barmhartigheid. Hoewel de zonde van de mensheid oneindige genoegdoening vereist, heeft God dit opgelost door de dood van zijn Zoon. Het werk stelt dat de mensheid God kan dwingen barmhartig te zijn door de gebeden, tranen en het lijden van zijn dienaren.
Zelfkennis: Zelfkennis is de basis van de theologie van Catharina. De ziel moet zichzelf kennen in de "spiegel van God" om haar eigen waardigheid en onwaardigheid tegelijkertijd te begrijpen.
De Hervorming van de Kerk: Een terugkerend thema is de noodzaak van hervorming binnen de Kerk, die op dat moment in chaos verkeerde. Catharina kreeg het inzicht dat de Kerk niet door geweld, maar door de gebeden en het berouw van haar dienaren gereinigd moest worden.
Invloed
De 'Dialoog' is een van de vroegere boeken in het Italiaans en werd snel verspreid door Catharina's volgelingen. De editie uit 1472-1475 van Onorio Farri was de eerste gedrukte uitgave. Het werk is in de loop der eeuwen vele malen herdrukt en vertaald en wordt nog steeds relevant geacht vanwege de praktische benadering van mystiek en de integratie van contemplatie met het actieve leven. Vanwege haar werken, die de christelijke traditie op een frisse en levendige manier verwoordden, werd Catharina in 1970 door paus Paulus VI uitgeroepen tot Kerklerares.
