Dwangburcht
Een dwangburcht of dwangkasteel is een versterkt bouwwerk waarvanuit de bewoners van de plaats of de omliggende regio of streek onder bedwang worden of werden gehouden. Het werd vaak een gehaat symbool van oppressie en ging in tegen stedelijke privileges. Soms had een citadel ook de functie van dwangburcht. In Duitstalige gebieden gebruikt men de term Zwingburg.
Dwangburchten werden in Europa tijdens de Hoge en Late Middeleeuwen gebouwd en gebruikt. Vanuit deze burchten of kastelen kon de overheerser diens autoriteit over het volk uitbreiden. In de Lage Landen zijn er veel dwangburchten geweest. Mede door de afwisselde gebieden van wildernis, moerassen, meren, landerijen en terpen was het soms moeilijk om na verovering van het gebied het gewone volk onder controle te houden en opstanden te onderdrukken. Dwangburchten waren hierbij vaak een goed hulpmiddel.
Voorbeelden
De Lage landen
- de West-Friese dwangburchten. Graaf Floris V leek met de bouw van ervan het volk onder bedwang te hebben, al was er al enige onrust geweest voor diens dood. Maar nadat de graaf stierf kwamen de West-Friezen weer in opstand en bleken de dwangburchten niet te werken. Bovendien speelden daarbij de ruzies rond de opvolging van de graven ook een rol. Toch werd de opstand meerdere malen de kop ingedrukt met als slotstuk de Slag bij Vronen. Diverse dwangburchten werden verwoest, zoals de dwangburcht Nuwendoorn die niet eens geheel af was ten tijde van de opstanden. Een aantal overleefde de opstand, zoals het Kasteel Radboud in Medemblik, dat sinds de 20e eeuw een toeristische functie heeft.
- Aan de Vollenhoofse kust, nabij een bestaande nederzetting, liet Godfried van Rhenen, bisschop van Utrecht en landsheer van het Oversticht, rond 1165 een dwangburcht bouwen tegen de Friezen, het Oldehuis.
- het Spanjaardenkasteel in Gent
- de 'Spaanse Citadel' in Zoutleeuw (16e eeuw); momenteel enkel overblijfselen in het landschap . In de 18 eeuw besloeg dit complex 20 ha.
- de Citadel van Antwerpen
- Rijsel
- het Kasteel van Kortrijk (vanaf 1299) in opdracht van Filips IV van Frankrijk, nadat hij de stad had veroverd in 1297. Gedurende de 14e eeuw was het de belangrijkste citadel van de stad. Het kasteel werd in 1577 ontmanteld.
- de Citadel van Rijsel (1667-1670) door Vauban in opdracht van Lodewijk XIV.
- kasteel Vredenburg in Utrecht
- de Citadel van 's-Hertogenbosch.
- de dwangburcht van Harderwijk, die slechts bestond van 1538 tot 1581, gebouwd tijdens de Gelderse Oorlogen in opdracht van Hertog Karel van Gelre, die het verder liet uitbreiden met bouwmateriaal van het gesloopte Kasteel Hulckenstein bij Nijkerk
- De Arx Nova en het Statenkasteel bij Groningen
Buiten de Lage Landen
- Tower of London (Engeland); vanaf 1078 in opdracht van Willem de Veroveraar. De centrale 'White Tower' was specifiek bedoeld om de weerspannige bevolking van Londen te intimideren en te onderwerpen.
- Lincoln Castle (Engeland), ook in opdracht van Willem de Veroveraar, om de controle over het opstandige noorden van Engeland te verstevigen
- Caernarfon Castle (Wales), onderdeel van de 'Iron Ring' van Edward I.
- Krak des Chevaliers in Syrië
Referenties
- ↑ Van Loo, Bart (2024). Stoute Schoenen. De Bezige Bij (Amsterdam), p. 495. ISBN 9789403147918.
- ↑ 600 jaar stadsgeschiedenis opgegraven aan de Boulevard van Harderwijk (2021).
- ↑ Het Nieuwe Blokhuis te Harderwijk Gebouwd tijdens de Gelderse Oorlogen. (2021).