| Entgen Luijten/Luyten | ||
|---|---|---|
 | ||
Portretbeeld Entgen Luijten (1600 - 1674) | ||
| Algemene informatie | ||
| Geboren | eind 16e eeuw Lutterade | |
| Overleden | 9 oktober 1674 Limbricht | |
| Bekend van | Slachtoffer Europese heksenvervolging | |
Entgen Luijten (of Luyten) (Lutterade, eind 16e eeuw – Limbricht, 9 oktober 1674) was de laatste vrouw die op het grondgebied van het huidige Nederland als heks is vervolgd en gedood.
Entgen Luijten werd geboren in Lutterade. Rond 1630 verhuisde ze naar Limbricht. Ze was getrouwd met Jacob Bovendeert. In Limbricht werd enkele tientallen jaren het gerucht verspreid dat ze een heks zou zijn. Om een eind te maken aan alle verdachtmakingen liet zij zich op 18 juli 1674 op eigen verzoek gevangen zetten op Kasteel Limbricht, waar op dat moment heer van Limbricht Herman Winand van Breyll woonde. De autoriteiten verklaarden haar niet meteen onschuldig, maar begonnen een proces tegen haar.
Op 21 en 28 juli werd Entgen Luijten voor de schepenbank verhoord door Herman Tacken, de fiscaal van het gerecht te Limbricht. Entgen ontkende zich aan hekserij of toverij schuldig te hebben gemaakt. Op 4 augustus wordt zij in staat van beschuldiging gesteld als Tacken zijn Klaglibel indient, met 31, vaak nogal merkwaardige, beschuldigingen:
Op 13 augustus worden vervolgens 10 getuigen gehoord. Geen van hen zegt dat ze een heks is, maar allemaal zeggen ze te weten dat Entgen al lang als heks bekend stond.
Entgen wordt tijdens het proces verschillende malen erop gewezen dat ze een advocaat in de arm mag nemen, maar dat doet ze niet. Ook wraakt ze geen getuigen, ondervraagt ze niet en voert zelf geen getuigen op, hoewel dat allemaal mogelijk was.
Tacken acht alle aanklachten bewezen, maar omdat Entgen niet bekent wil hij dat ze gemarteld wordt. De schepenbank wil eerst onafhankelijk advies en beslist op 10 september dat de processtukken naar de Sittardse juristen Helgers en Everarts moeten.
Entgen Luijten beweert intussen tegen de gerichtsbode dat ze door de duivel bezeten is. Daarover wordt ze door de schepenbank op 3 oktober ondervraagd, waarna Entgen vraagt om een duivelsuitdrijving. Die krijgt ze niet. De schepenen beslissen vervolgens dat ook deze nieuwe gegevens naar de juristen Helgers en Everarts moeten worden gestuurd.
Jurist Helgers oordeelt dat Tacken niets heeft bewezen omdat er onvoldoende onafhankelijke getuigen zijn gehoord. Hij adviseert de getuigen nogmaals te verhoren en liefst ook andere.
Voordat dit advies tijdens een zitting van de schepenbank besproken kon worden, werd Entgen dood in haar cel aangetroffen. Twee lijkschouwers stelden vast dat Entgen gestranguleert ofte verworght was, ze was vermoord. Helgers werd opnieuw om advies gevraagd, waarna hij het rapport van de lijkschouwers verdraaide en van 'moord' 'zelfdoding' maakte en suggereerde dat deze zelfdoding een impliciete schuldbekentenis van Entgen was. Hiermee ontsloeg hij de autoriteiten van een onderzoek naar de toedracht van haar dood. Hij adviseerde verder dat het lijk door de vilder met paarden naar de galg gesleept moest worden om daar te worden begraven.
De galg stond in het naburige dorp Einighausen, langs de tegenwoordige Urmonderbaan. De veldnaam Aan de Galling verwijst hier nog naar.
Het proces tegen Entgen Luijten inspireerde diverse kunstenaars:
