Academie van Kunsten van de Duitse Democratische Republiek
Prijzen en onderscheidingen
Gouden Vaderlandse Orde van Verdienste, Banier van de Arbeid, Nationale Prijs van de DDR, Heinrich Mannprijs (1971), Medaille van Verdienste van de DDR
Erik Neutsch kwam uit een arbeidersfamilie. Na het eindexamen middelbare school werd hij in 1949 lid van de SED en de FDJ. Van 1950 tot 1953 studeerde hij maatschappijwetenschappen en journalistiek aan de universiteit van Leipzig. De studie beëindigde hij met succes als gediplomeerd journalist. Aansluitend werkte hij tot 1960 op de cultuur- en economieredactie van de krant Die Freiheit in Halle/Saale.
Sinds 1960 was Neutsch als schrijver en journalist werkzaam. Vanaf 1963 was hij lid van de plaatselijke afdeling van de SED in Halle/Saale. 1970/1971 diende hij vrijwillig een jaar in het nationale volksleger van de DDR.
Hij was schrijver van romans, verhalen, kinderboeken, essays, gedichten en draaiboeken. Zijn altijd partijgetrouwe boeken hebben als onderwerp maatschappelijke problemen van het reëel existerende socialisme in de DDR. Zijn grootste succes bereikte hij met de roman Spur der Steine, met als thema een arbeider op een bouwplaats, die zich ontwikkeld van een non-conformist tot een aangepast lid van de socialistische maatschappij. Het boek was met een oplage van meer dan een half miljoen exemplaren een van de succesvolste boeken in de DDR-literatuur. Toch werd de verfilming door Frank Beyer in 1966 al drie dagen na de première van het repertoire verwijderd en werd later pas na de val van de muur in 1989 weer opgevoerd. Sinds de jaren 70 werkte Neutsch aan zijn zelfverklaarde hoofdwerk, de romancyclus Der Friede im Osten, waarin de geschiedenis van de DDR in epische schildering wordt getoond. Van de geplande zes boeken zijn er vijf verschenen. Het vijfde boek werd zes maanden na zijn overlijden uitgegeven. Over het afronden van het vijfde boek doen verschillende verhalen de ronde (zie Erik Neutsch – Der Wahrheit ein Stück näher van Marita Neutsch). Het tot 1990 ontworpen zesde deel Jahre der ruhigen Sonne kon Neutsche niet meer schrijven.
Zijn dramaHaut oder Hemd ging in 1971 in Halle in première. Het is een theaterstuk in vier bedrijven. De gedrukte versie verscheen voor het eerst in 1972 bij de Mitteldeutschen Verlag Halle (Saale). Het stuk gaat over de toekomst van de Oost-Duitsebruinkoolstad Brücktal in het tijdperk van de energieommekeer (Energiewende). De “productief-krachtige wetenschap” wordt vertegenwoordigd door drie mannen: de verschillende economische varianten van de toekomst berekenende informaticus De. Berg, de chemicus en kunststofonderzoeker professor Uhlenhorst en de ingenieur Baum, vakman van de koudetechniek. Zij weren zich tijdens een werkgroep tegen de heer Kolbasser, een bruinkoolgrootindustrieel. Voor hem zijn de dagelijkse uitdagingen en de toekomst van de arbeider zeer belangrijk. Zijn bruinkoolgraafmachine worden niet door de stad tegengehouden. Maar de in de toekomst blikkende wetenschappers vertegenwoordigen slechts de belangen van hun onderzoeksgebieden. Terecht herinnert de secretaris van economie het lokale bestuur van de SED eraan dat het bij alle plannen slechts om de mensen hoort te gaan. Daarbij zijn de werknemers bezorgd en verontrust met het oog op een al te onzekere toekomst en een stilgelegde mijn. Daarover schrijft een criticus: “Het afwegen van revolutionaire moed en geduld; het conflict tussen de explosiviteit van nieuwe gedachten en hun instinctieve afkeer vanuit de jarenlange gewenning, dapper bevochten ervaringen; de tegenstelling tussen het spel met de toekomst en de harde eisen van het heden – dat zijn de dialectische spanningsvelden, waarin het meer dan om de zekere opwindende vragen van de juiste energiebases – kolen, aardolie, atoomenergie – voor een nieuw industriegebied gaat.”
Erik Neutsch was sinds 1960 lid van het Schriftstellerverbandes der DDR; van 1963 tot 1965 was hij voorzitter van het district Halle voor deze organisatie. Sinds 1974 was hij behoorlijk lid van de Akademie der Künste der DDR. Sinds 1990 was hij lid van het Verbandes deutscher Schriftsteller.
In de meerdelige filmserie Columbus 64 van Ulrich Thein uit het jaar 1966 speelde hij zichzelf.
Neutsch is tweemaal gehuwd geweest en leefde zijn laatste jaren in Halle-Dölau. Uit zijn eerste huwelijk (1 april 1953 tot 21 oktober 1996) met Helga Neutsch (geboren Frank, overleden 21 oktober 1996), had hij twee dochters: Maria Neutsch, geboren in 1954, en Corinna Schmidt, geboren in 1962.
Zijn geboortehuis in Schönebeck, Blumenstraße 50, is voorzien van een gedenkplaat. Naar het kasteel Schloss Blankenburg werd de bibliotheek van Erik Neutsch zo goed als mogelijk overgeplaatst op de oorspronkelijke wijze zoals hij die in zijn eigen huis had.
Sinds augustus 2021 wordt in Berlijn de Literaturpreis für Prosa und Lyrik der Erik-Neutsch-Stifting verleent. Deze prijs is bedoeld voor jonge schrijvers onder 35 jaar oud.
