Fijnspar
| Fijnspar | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||
| Picea abies (L.) H.Karst. (1881) Basioniem Pinus abies L. (1753) | ||||||||||||||
 | ||||||||||||||
| Jonge fijnspar | ||||||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||||||
 Fijnspar op Wikispecies | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
De fijnspar (Picea abies) is een boom uit de dennenfamilie (Pinaceae). Het is een conifeer uit Noord- en Centraal-Europa.
De fijnspar kan 40 m hoog worden en wordt doorgaans 100 tot 150 jaar oud. Er zijn bomen bekend die 220 jaar oud zijn.
Kenmerken
De fijnspar is een eenhuizige boom. De kroon is smal en kegelvormig. Sparren uit lager gelegen gebieden hebben meestal bredere kronen (minder zware sneeuwlast). De takken zijn grotendeels horizontaal, maar in het bovenste deel omhoog gericht. Bij oudere bomen gaan de takken een beetje hangen. De schors is glad en roodachtig bruin van kleur. Met het ouder worden wordt de schors donker paarsachtig. De barsten vormen ronde, kleine, gladde platen.
De twijgen zijn roodachtig tot oranjebruin. De knoppen zijn glad, bruin en gepunt. De naalden zijn aan alle zijden donkergroen en staan rondom de twijg. Ze zijn stijf en scherp gepunt, hebben een vierkantige doorsnede en worden 1 tot 2,5 cm lang. Ze staan op kleine, bruine, steelachtig verlengde naaldenkussentjes (kenmerk van alle sparren). De naalden staan radiaal op de twijgen, behalve op twijgen in de schaduw, waar ze aan de onderzijde gescheiden staan. Naalden kunnen 5 tot 7 jaar oud worden.
De fijnspar is eenhuizig. De mannelijke kegels (april tot mei) zijn cilindervormig en zijn in de hele kroon aanwezig. De kleur verandert van rood in het begin tot geel later. Ze zijn circa 1,5 tot 3 cm lang en zitten aan het eind van hangende twijgen.
De vrouwelijke kegels zijn rechtopstaand en eivormig. Ze komen alleen voor in de top van de boom. Hun kleur varieert van groen tot donkerrood. Na bestuiving en bevruchting ontstaan er 10-16 cm lange, donkerbruine, cilindrische kegels (november tot december), met iets gegolfde schubben. Deze kegels hangen omlaag en vallen in hun geheel af. Dekschubben zijn niet zichtbaar.
De soort gedijt het best op een voedselrijke en vochthoudende bodem met een vrij neutrale zuurgraad (pH 6-8).
Verspreiding
De fijnspar komt voor in grote delen van Eurazië. In de Alpen komt hij voor tot ongeveer 2000 meter hoogte.
Benelux
In België, Nederland en Luxemburg is de boom niet inheems. Hij is massaal aangeplant in de tijd van de herbebossing, eind 19e eeuw / begin 20e eeuw, meestal in productiebossen.
Bedreiging in West-Europa
Door de klimaatverandering, wordt het steeds warmer en droger in West-Europa. De fijnspar kan hier slecht tegen en verzwakt waardoor minder hars wordt aangemaakt. Hierdoor kunnen schadelijke schimmels zich ontwikkelen en heeft de letterzetter (een insect) de mogelijkheid om het cambium van de boom binnen te dringen en daar zijn eitjes te leggen. Veel oudere fijnsparren gaan hierdoor dood of worden gekapt om de schade te beperken. In Vlaanderen verdween zo tussen 2018 en 2023 80% van alle fijnspar productiebos. Rond 2025 was de fijnspar nog goed voor de helft van het bomenbestand in Wallonië, maar die zullen naar verwachting op korte termijn sneuvelen. Bij herbeplanting kiezen bosbouwers andere, bij voorkeur meer klimaatbestendige soorten.
Toepassingen
De fijnspar wordt veel aangeplant in tuinen en parken. Tevens is deze een van de boomsoorten die gebruikt worden als kerstboom.
De slangenspar (Picea abies 'Virgata') is een cultivar die zo wordt genoemd vanwege de kronkelende takken.
De fijnspar levert licht en elastisch hout met een bleekgele kleur, dat onder de naam vuren een veel gebruikt bouwhout is. Verder wordt het gebruikt voor kisten, interieur van woningen, papier, violen, schepen, et cetera. Uit het hars van de boom wordt terpentijn gewonnen.
Afbeeldingen
Twijg
Vrouwelijke bloeiwijze
Kegel
Zaad
Knoppen
Bast van een jonge boom
Schors van een oudere boom
Picea abies 'Cranstonii'
Fijnsparsterfte door de letterzetter
Vurenhout
Ouderdom
- De oudst gekende fijnspar ter wereld, tevens de vierde-oudst gekende kloonboom, is Old Tjikko in het Zweedse landschap Dalarna. Er groeit telkens een nieuwe stam aan deze boom, maar de leeftijd van het wortelsysteem van deze boom werd in 2008 geschat op 9555 jaar.
Externe link
- ↑ Dode fijnsparbossen worden massaal gekapt in Limburg. VRTNWS (3 juli 2020). Geraadpleegd op 22 augustus 2026.
- ↑ "Binnen 10 jaar kunnen alle sparrenbossen in de Ardennen afgestorven zijn": hoe aanhoudende hitte ook bomen aanvalt. VRTNWS (5 augustus 2026). Geraadpleegd op 22 augustus 2026.
- ↑ Ilse Boeren, Hoe kevers en schimmels naaldbossen uitdunnen, Eoswetenschap.eu, bezocht 7 februari 2023. Gearchiveerd op 29 maart 2023.
- ↑ Bosgroep Limburg boekt resultaten in strijd voor meer klimaatbestendige bossen: "Zutendaal kleurt bronsgroen". VRTNWS (7 mei 2022). Geraadpleegd op 22 augustus 2026.
- ↑ Newscientist.com
· 
· 