
Een fruitstilleven is een stilleven waarin fruit het hoofdonderwerp is.
Fruit en bloemen kwamen al voor op Romeinse fresco's en in middeleeuwse religieuze kunst, maar waren daar niet het hoofdonderwerp; als zelfstandig genre ontstond het stilleven pas in de zeventiende eeuw. In de Nederlanden werden fruit- en bloemstillevens als één groep beoefend en vertoonden zij overeenkomsten in werkwijze en iconografie.
Omstreeks 1620 werd het fruit in een schilderij meestal op een schaal of in een mand getoond. De composities waren symmetrisch, met een hoog gezichtspunt, gelijkmatige belicht en een neutrale achtergrond. De schilders kozen zeldzame, vaak exotische vruchten. Ze werkten met schetsen of aquarellen van afzonderlijke exemplaren, zodat ze vruchten uit verschillende landen en seizoenen konden combineren en het hele jaar door konden schilderen.
Rond 1620 werd het Nederlandse fruit- en bloemstilleven gedomineerd door Ambrosius Bosschaert de Oude en zijn kring. Zijn schoonzoon Balthasar van der Ast gold als de fruitspecialist die het voorbeeld gaf voor latere generaties. Zijn vroegst bekende fruitstilleven, in het Mauritshuis, toont kweeperen op een porseleinen schaal omringd door een granaatappel, abrikozen en druiven. In latere stukken verlaagde hij het standpunt en bracht hij het onderwerp dichter bij het beeldvlak.

Omstreeks 1650 speelde de familie Bosschaert geen rol meer. Haar invloed werkte voort via Jan Davidsz. de Heem, die waarschijnlijk leerling van Van der Ast was. Omstreeks 1650 combineerde hij fruit met muziekinstrumenten, glaswerk en een opgetrokken gordijn in volle, los opgestapelde composities, die in de daaropvolgende decennia zeer populair werden. Willem van Aelst schilderde luxueuze fruitstillevens met bijvoorbeeld perziken en druiven op een marmeren blad. De grenzen tussen de typen stilleven begonnen te vervagen: De Heem schilderde fruit en bloemen samen op weelderig gedekte tafels of in guirlandes en cartouches
Rond 1680 werkten de bekendste fruit- en bloemschilders in de traditie van De Heem of van Van Aelst. Het fruit stond nog vaak voor een donkere achtergrond of in een stenen nis, maar de opstelling was veranderd van stijf naar decoratief en wanordelijk.
Stillevens werden in de zeventiende eeuw vooral in de Republiek en Vlaanderen veel gekocht door welgestelden. Zij dienden ook om de status en de welstand van de eigenaar te tonen. Kopers waren onder meer patriciërs, rijke kooplieden, ambtenaren (zoals advocaten en notarissen) en zelfstandige detaillisten. Ook het Haagse hof en buitenlandse hoven verzamelden fruit- en bloemstillevens, wat aansloot bij de belangstelling voor naturalia. Frederik Hendrik en Amalia van Solms bezaten bijvoorbeeld uitsluitend stillevens met vruchten en bloemen.