Levensloop
Van 1965 tot 1969 studeerde Helnwein aan Hohere Lehr- und Versuchsanstalt in Wenen.
In 1966 voerde hij zijn eerste zelfverminkings- en bandageacties.
Tijdens zijn studie aan de Academie van beeldende kunsten in Wenen van 1969 tot 1973 vervaardigde Helnwein hyperrealistische schilderijen van gewonde of mishandelde kinderen.
"Helnwein", de film van Peter Hajek, opende in 1984 de 'Oostenrijkse Week' op de Berlinale, het filmfestival van Berlijn.
In 1985 verhuisde hij naar een plaats nabij Keulen, Duitsland. Hij veranderde radicaal van manier van werken: grote, meerdelige werken, die een combinatie zijn van fotografie en schilderen met olie- en acrylverf. In deze werken gaat hij taboes niet uit de weg.
In 1986 werkte hij aan een serie ‘zelfportret- metamorfoses' op groot formaat.
De poster voor Peter Zadeks productie van “Lulu” van Frank Wedekind in het Schauspielhaus in Hamburg ontlokte in 1988 een storm van protest: de locoburgemeester van Hamburg protesteerde tegen het ontwerp; een 'Initiatief van Duitstalige Burgers voor de Bescherming van Menselijke Waardigheid' diende een klacht in tegen Helnwein en Zadek wegens pornografie. De discussie verspreidde zich tot buiten de grenzen van Duitsland. De burgemeester van Wenen was enthousiast over de poster en feliciteerde Helnwein.
In 1997 verhuisde Helnwein naar Ierland.
Hij werkte in 2002 samen met Marilyn Manson voor een serie van visuele projecten en zette die samenwerking voort in 2003.
In 2003 verscheen "Ninth November Night", een documentaire over de verwijzingen naar kinderen en de Holocaust in de kunst van Gottfried Helnwein.
Werk
Het centrale thema in het werk van Helnwein is het menselijke wezen. Als slachtoffer, maar ook als dader. Vooral het kind is een steeds terugkerend motief in zijn oeuvre. Niet alleen in portretten die hij tekent, fotografeert en schildert, maar ook de invloed van comics, met figuren als Donald Duck en Mickey Mouse – hij leerde meer van Disney dan van Leonardo da Vinci, beweerde hij ooit – duidt de wereld van kinderen aan. Kinderen zijn volgens Helnwein dé slachtoffers van onrecht en geweld in onze maatschappij. Hij gebruikt ook kinderen als spiegel voor de geschiedenis. In 1988 maakte hij in Keulen een 100 meter lange installatie met enorm grote portretten van kinderen, om de kristallnacht te herdenken. De kinderen lijken in een eindeloze rij te staan, wachtend om gesorteerd te worden. Deze nacht werd later door de kunstenaar, in zijn boek en documentaire Ninth November Night nog eens herdacht.
Helnweins zelfportretten – foto's, schilderijen, en tekeningen, of een combinatie van dat alles, eventueel bewerkt met de computer – hebben ook, zoals veel van zijn werken rond kinderen, het motief van verwonding en verminking. De kunstenaar beeldt zichzelf veelal af met een omzwachteld hoofd, en gebruikt het metaal van gebogen vorken om de illusie van een foltertuig te geven. Er bestaan veel verschillende varianten (in allerlei materialen) van dit gegeven. In die varianten gebruikt hij dikwijls een andere stilistische benadering, afgeleid van de kunstgeschiedenis: van expressionistisch, via abstract en het tachisme, naar een ernstig monochroom beeld, waarbij het zelfportret een nauwelijks zichtbare schaduw wordt.
