.jpg)
Graduale is een term uit de rooms-katholieke liturgie. Er kan zowel een gregoriaans lied mee worden bedoeld als het boek met de liederen.
Graduale is een term uit de rooms-katholieke liturgie. Er kan zowel een gregoriaans lied mee worden bedoeld als het boek met de liederen.
Om het onderscheid te maken met het boek, wordt het gezang ook wel het graduale responsorium genoemd. Het graduale is een gregoriaans gezang van de mis en in de Novus Ordo Missae is het de zang na de eerste lezing. Het wordt gezongen voor de tweede schriftlezing en is meestal een antwoordpsalm. In de Tridentijnse liturgie wordt het graduale in de voormis gezongen, na het epistel.
Het graduale is een onderdeel van het proprium missae, met de wisselende misgezangen van een dag of feest. Het woord graduale is afgeleid van het Latijnse woord gradus (trede) en verwijst naar de positie van de priester: op een van de hoogste treden van de preekstoel. Het voorafgaande gebed van de priester wordt wel trapgebed genoemd.
Het Graduale Romanum is het liedboek waarin de gregoriaanse gezangen staan. Het boek bevat alle wisselende en vaste misgezangen voor de verschillende tijden en feesten van het liturgische jaar. Het is ontstaan door het ijveren van paus Gregorius I, die daartoe volgens de legende geïnspireerd was door de Heilige Geest.
De uitgave van de abdij St.-Pierre de Solesmes (1974) volgt de Novus Ordo Missae. In het gregoriaans missaal uit 1983 zijn ook Nederlandse vertalingen van de gezangen opgenomen.
Het bekendste in Nederland vervaardigde graduale is het graduale van Johannes van Deventer. Het is in 2023 ingeschreven in de Werelderfgoedlijst voor documenten, onderdeel van het Memory of the World-programma van de UNESCO.
Het Graduale Romanum op www.musicasacra.com
· 
· 