Groenbemesting

Groenbemesting (Nederland) of groenbedekking (Vlaanderen) is het telen van planten op een stuk grond om deze vervolgens onder te ploegen of in te werken met behulp van mulchen. Dit wordt gedaan om verschillende redenen:

1. de bodem beschermen tegen erosie;
2. de bodemvruchtbaarheid verhogen (door bestrijding van ongewenste gewassen zoals onkruid);
3. de bodemstructuur verbeteren;
4. de waterinfiltratie verbeteren (bodemverdichting tegengaan);
5. als vanggewas: de nutriënten vasthouden in de bodem, waaronder meststoffen zoals stikstof (nitraat), fosfor en organische stoffen (waarvan een deel in de bodem wordt omgezet in humus).

De term "groenbedekker" komt meer voor in Vlaanderen en "groenbemester" meer in Nederland, maar het zijn in feite twee zijden van dezelfde medaille: als een groenbedekker gemaaid is, wordt het een groenbemester.

Inwerking

Groenbemesters kunnen op verschillende manieren worden bewerkt en ingewerkt. Onderploegen zorgt voor een goede verdeling en vertering van het gewas, maar bij een grote (natte) massa kan een inkuileffect optreden, wat de wortelontwikkeling van het volggewas belemmert. Maaien of klepelen is een snelle manier om het gewas te verkleinen maar mengt het gewas niet met de grond. Rollen of kneuzen is geschikt voor groenbemesters met verhoute stengels. Een schijveneg verkleint en werkt het gewas oppervlakkig in. Een cultivator werkt het gewas deels in bij minder ontwikkelde groenbemesters. Een frees wordt gebruikt voor een intensieve bewerking, bijvoorbeeld bij grasgroenbemesters, maar heeft een hoog brandstofverbruik. Ten slotte kan ook gekozen worden voor chemische vernietiging.

Voorbeelden van groenbemesters

• vlinderbloemigen zoals lupine, voederwikke of klaversoorten. Omdat vlinderbloemigen met hulp van symbiontische bacteriën (Rhizobium) stikstof uit de lucht binden, kunnen ze na onderwerking het stikstofgehalte van de grond verhogen. Lupinen wortelen bovendien erg diep, waardoor de ondergrond makkelijker toegankelijk wordt voor een volggewas.
• niet-vlinderbloemigen zoals grassen, rogge, bladrammenas, gele mosterd en phacelia worden gebruikt als groenbemester omdat ze het organische stofgehalte in de bodem sterk verhogen.
  • grassen hebben een sterk ontwikkeld wortelstelsel. Afhankelijk van de omstandigheden komen de volgende soorten in aanmerking voor groenbemesting: Engels raaigras, Italiaans raaigras en Westerwolds raaigras. Er vindt uitzaai onder dekvrucht en in de stoppel plaats. Uitzaai onder dekvrucht vindt voornamelijk bij de granen plaats. Hiervoor zijn Engels raaigras en Italiaans raaigras het meest geschikt. Bij vroege stoppelzaai wordt hoofdzakelijk tetraploïd Italiaans raaigras gebruikt. Soms wordt Westerwolds raaigras gebruikt. Bij deze laatste grassoort bestaat kans op aarvorming.
  • bladrammenas kan tot eind augustus gezaaid worden. Daarnaast is bladrammenas zeer geschikt om in het voorjaar op braakpercelen te worden uitgezaaid als lokgewas om schadelijke aaltjes te bestrijden.
  • gele mosterd wordt gebruikt als groenbemester omdat deze soort snel veel blad vormt en de grond snel bedekt. Gele mosterd is een waardplant voor het bietencysteaaltje. De gebruikte rassen hebben wel resistentie tegen het witte bietencysteaaltje. Ten opzichte van bladrammenas heeft gele mosterd het voordeel dat het nog later gezaaid kan worden, tot in september. Bladrammenas heeft echter een betere wortelontwikkeling dan gele mosterd.

Drogestof opbrengst en bijdrage van het gewas in kg per ha aan de effectieve organische stof. De effectieve organische stof is de hoeveelheid organische stof die na 1 jaar nog in de grond aanwezig is (lignine).

Vergelijking groenbemesters, vanggewassen en rustgewassen in Nederland

Sinds 1 januari 2019 is het in Nederland wettelijk verplicht om op zand- en lössgronden, waar mais geteeld is, voor 1 oktober een vanggewas te zaaien. Sinds 1 januari 2023 zijn vanggewassen verplicht na alle hoofdteelten op zand- en lössgronden, en in de waterschappen Hollands Noorderkwartier, Delfland en Brabantse Delta moet op alle grondsoorten na mais een vanggewas gezaaid worden. Sinds 2023 is het op Nederlandse zand- en lössgronden ook verplicht om eens per 4 jaar een rustgewas te telen. Veel planten die volgens de regelgeving mogen dienen als onderzaai-groenbemester zijn ook geschikt als vanggewas of rustgewas. Sommige planten die als vanggewas of rustgewas gelden, zijn echter niet toegestaan als onderzaai-groenbemester en omgekeerd. Dat heeft te maken met de specifieke effecten die elk gewas heeft op de bodem, andere planten, het water en het milieu, mede samenhangend met de grondsoort, het seizoen, de weersomstandigheden en de plaagdruk.

Naast ondergenoemde voorbeelden zijn er ook mengels mogelijk, zoals grassen en klavers (grasklavers). Voorbeelden van raaigras zijn onder meer Westerwolds raaigras, Italiaans raaigras en Engels raaigras (bij het onderzaaien van maïs).

Zie ook

• Bodembedekking (term in de sierteelt, boomkwekerij en groenvoorziening)