Hanzestad

Stralsund, een Hanzestad
Nederlandstalige kaart met veel (niet alle) grote en kleine Hanzesteden en de handelsroutes
Illustratie bij het hoofdstuk "Van Schiprechte" uit het Hamburger boek met Stadsrechten, 1497. De taal is middelnederduits
Oorkonde uit 1557 waarmee afspraken tussen 63 Hanzesteden bevestigd worden

Hanzesteden zijn lid van het Hanzeverbond. Dit was van oorsprong, in de middeleeuwen, een samenwerkingsorganisatie van kooplieden uit Duitse steden rond de Oostzee en aan de Noordzee, verder waren steden in de Lage Landen (het huidige België en Nederland), Denemarken, Noorwegen Zweden en Polen aangesloten. De grote Hanzesteden, Gemeene of Principaalsteden genoemd, streefden er naar hun machtsbereik uit te breiden over kleinere steden en dorpen in hun achterland. De voor die tijd modern georganiseerde handel was gebaseerd op door het Hanzeverband aan steden verleende exclusieve rechten op het verhandelen van bepaalde producten en het opleggen van verplichtingen, de juridische vorm daarvoor waren overeenkomsten (handelscontracten). Voor het toezicht op een juiste uitvoering van de afspraken waren er rechtbanken opgericht die bij de handelscontracten werden erkend. Er ontwikkelden zich verschillende modelcontracten met rechten zoals het Lübecker Recht of het Maagdenburger Recht (beide varianten vielen binnen het plaatselijk geldend Duits Recht). Steden die rechten kregen toegekend moesten bij geschillen het hoogste beroep indienen bij het gerechtshof van hun 'moeder'stad. Er was een eigen marine die het recht op de wateren handhaafde, maar ook met militair geweld steden dwong lid te worden of mee te werken.

Lijst van historische Hanzesteden

Dit is een regionaal gestructureerde lijst naar Dollinger van steden alwaar kooplieden tussen de 14e en 16e eeuw Hanzevoorrecht werd verleend (een deel slechts voor korte tijd). Ongeveer 70 van de ongeveer 200 hier weergegeven steden bedreven een actief Hanzebeleid. De meerderheid van de Hanzesteden liet zich (zoals in de Hanzedagen) door een grotere naburige stad vertegenwoordigen.

Noordzeekust

Oostzeekust westelijk van de Oder

Achter-Pommeren

West-Pruisen, Oost-Pruisen, Silezië en Polen

Lijflandse en Zweedse steden

Nederrijngebied

IJssel- en Zuiderzeegebied

Tussen de Rijn en Weser (Westfaalse steden)

Brandenburg

Midden Duitsland (tussen Oberweser en de Saale)

Tussen de Weser en Elbe (Saksische steden)

Hanzekantoren

Zie Hanzekantoor voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een Hanzekantoor was in de middeleeuwen een vestiging van Hanzekooplieden in het buitenland.

Er waren in totaal vier Hanzekantoren, het Hanzekantoor van Brugge (later verplaatst naar Antwerpen vanwege de verzanding van het Zwin), Tyskebrygge in Bergen, Peterhof in Novgorod en Stalhof in Londen. Tyskebrygge is het enige bewaard gebleven Hanzekantoor.

De Schra van Novgorod is de enige volledig bewaarde verzameling bepalingen over de interne reglementen van de vier Hanzekantoren.

Panorama van de Tyskebrygge, de "Duitse kade", in Bergen.
Panorama van de Tyskebrygge, de "Duitse kade", in Bergen.

Belangrijke dependances en handelsposten van de Hanze

Zie ook