Helotiales

Helotiales
Eikeldopzwam (Hymenoscyphus fructigenus)
Taxonomische indeling
Rijk:Fungi (Schimmels)
Stam:Ascomycota (Zakjeszwammen)
Klasse:Leotiomycetes
Onderklasse:Leotiomycetidae
Orde
Helotiales
Nannf. (1932)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Helotiales op Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Schimmels

De Helotiales vormen een orde van schimmels uit de klasse Leotiomycetes, behorend tot de onderklasse Leotiomycetidae. Het typegeslacht is Helotium.

Kenmerken

De Helotiales vormen een zeer diverse orde van schimmels. Hun meestal duidelijk begrensde vruchtlichamen zijn apotheciën met een hymenium (vruchtlaag), die rechtstreeks op de waardplant, op organisch materiaal of op de bodem worden gevormd. Sommige families, zoals echte meeldauw, hebben echter een afwijkende bouw. Deze schimmels zijn vaak zichtbaar als een meelachtige laag op de waardplanten. Ze vormen hun ascosporen in kleine, bolvormige en gesloten vruchtlichamen, de zogenaamde chasmotheciën.

Levenswijze

De vertegenwoordigers van de Helotiales kennen uiteenlopende levenswijzen. Ze leven als parasieten, plantenpathogenen, endofyten, nematofage schimmels (schimmels die aaltjes vangen of parasiteren), mycorrhizavormende schimmels, parasieten van andere schimmels of als terrestrische en aquatische saprotrofen.

Binnen deze orde komen ook schimmels voor die mycorrhiza vormen. Dit zijn schimmels die een symbiotische relatie aangaan met verschillende soorten uit de heidefamilie (Ericaceae). Een voorbeeld hiervan is Hyaloscypha hepaticicola. Tot de planten waarmee dergelijke schimmels een symbiose kunnen aangaan, behoren soorten uit de geslachten Erica (dopheide), Rhododendron en Vaccinium (bosbes), evenals struikhei (Calluna vulgaris).

De schimmels vormen met hun hyfen een netwerk rond de fijne plantenwortels en dringen de buitenste wortelcellen binnen. Omdat de schimmeldraden zich binnen de plantencellen bevinden, is sprake van endomycorrhiza, meer specifiek ericoïde mycorrhiza. Binnen de cellen vormen de hyfen karakteristieke kluwenachtige structuren. De schimmel helpt de plant bij de opname van voedingsstoffen, waaronder stikstof en fosfor. In ruil daarvoor ontvangt de schimmel koolstofverbindingen van de plant.


Taxonomie

De indeling van de Helotiales is door moleculair onderzoek sterk veranderd. Volgens Species Fungorum omvat de orde 45 families (peildatum 9 november 2026). Daarnaast zijn er geslachten waarvan de plaatsing binnen een familie nog onzeker is (incertae sedis).

De indeling verschilt op enkele punten van fylogenetische studies uit 2025. Zo rekent Species Fungorum de familie Calloriaceae tot de Rhytismatales, terwijl Johnston en Park (2025) deze familie binnen de Helotiales plaatsen. Ook behandelen deze onderzoekers Loramycetaceae als een synoniem van Mollisiaceae, terwijl Species Fungorum beide als afzonderlijke families vermeldt.

Geslachten met onzekere plaatsing

Van verschillende geslachten binnen de Helotiales is de plaatsing in een familie nog onzeker (incertae sedis). Hiertoe worden onder andere de volgende geslachten gerekend:

Algincola - Angelina - Apiculospora - Aquapoterium - Arboricolonus - Ascluella - Asterocalycella - Atrocybe - Belonioscyphella - Benguetia - Betulina - Bioscypha - Blastosporium - Bulgariella - Bulgariopsis - Cairneyella - Capillipes - Capricola - Cashiella - Cejpia - Chimaeroscypha - Chlorospleniella - Chlorovibrissea - Chondroderris - Ciliella - Clathrosphaerina - Coleosperma - Colipila - Comesia - Connersia - Cornuntum - Coronellaria - Criserosphaeria - Crocicreas - Crumenella - Cryptocline - Cryptopezia - Cystotricha - Dactylaria - Dermateopsis - Dawsicola - Didonia - Didymascella - Discomycella - Endoconidium - Episclerotium - Erikssonopsis - Gloeopeziza - Godroniopsis - Gorgoniceps - Helotiella - Hemiglossum - Humicolopsis - Hysteronaevia - Hysterostegiella - Hysteropezizella - Involucroscypha - Jacobsonia - Korfia - Lasseria - Lemalis - Libartania - Livia - Malotium - Masseea - Melanopeziza - Merodontis - Microdiscus - Mitrulinia - Monochaetiellopsis - Monostichella - Muscia - Obconicum - Orbiliopsis - Peltigeromyces - Pezolepis - Pezomela - Phacidiella - Phaeofabraea - Phragmonaevia - Podophacidium - Polydesmia - Populomyces - Potridiscus - Pseudolachnum - Pseudopeltis - Pseudotapesia - Pseudotryblidium - Psilophana - Pteromyces - Pubigera - Rhizocalyx - Rhizocladosporium - Rommelaarsia - Roseodiscus - Sambucina - Sarcomyces - Scytalidium - Sclerocrana - Scutulopsis - Sinofavus - Sorokina - Sorokinella - Stamnaria - Stilbopeziza - Strossmayeria - Tetracladium - Themisia - Tovariella - Trichohelotium - Triposporium - Unguicularia - Urceolella - Woodiella - Waltonia - Xeromedulla - Zugazaea