Henny Jonkman

Beginjaren

Hij begon op zijn dertiende met voetbal bij VAC (Victoria Achilles Combinatie) in zijn geboorteplaats Oranjewoud, een dorp bij Heerenveen. Na drie jaar speelde hij al in het eerste elftal van VAC dat uitkwam in de Friesche Voetbalbond, een onderafdeling van de KNVB. In 1936 hield de club op te bestaan en ging op in VV Heerenveen. Jonkman begon in het tweede elftal waar hij opviel door veel te scoren. Hij debuteerde op 4 oktober 1936 in de hoofdmacht, in de uitontmoeting met Rood Geel (0-2 zege). Heerenveen speelde dat seizoen met een verjongd elftal. Enkele talentvolle spelers uit de eigen jeugd waren doorgeschoven naar de hoofdmacht. Thuis tegen VV Steenwijk op 11 oktober 1936 scoorde hij zijn eerste doelpunten. Nadat Abe (16 jaar) en Jan Lenstra (17) de stand op 2-0 brachten, bepaalde Jonkman (ook 17 jaar) met twee treffers de eindscore op 4-0.

Niet speelgerechtigd

Na de met 4-1 gewonnen wedstrijd tegen Frisia op 18 oktober 1936 tekende de tegenstander uit Leeuwarden protest aan. Jonkman bleek nog niet speelgerechtigd te zijn voor zijn nieuwe vereniging. Ook van de andere spelers die Heerenveen overnam van VAC, was de overschrijving nog niet rond. Heerenveen kreeg van de KNVB een boete opgelegd van 5 gulden voor iedere speler die onrechtmatig aan een wedstrijd deelnam. Voor Jonkman stond de teller op 25 gulden, twee competitieduels in het tweede en drie in het eerste elftal. De voetbalbond publiceerde op 19 november 1936 de spelerslijst met de verleende overschrijvingen. De wedstrijd tegen Frisia (4-1) werd ongeldig verklaard. Aan het einde van de competitie, op 28 maart 1937, werd het duel ingehaald op het terrein van Frisia. Heerenveen won met 3-2 en haalde het kampioenschap binnen in de tweede klasse A van het district Noord. Jonkman kwam in zijn eerste seizoen tot tien competitietreffers.

Promotie

Ook de nacompetitie werd winnend afgesloten met als slotstuk de 2-0 thuiszege op WVV uit Winschoten op 23 mei 1937. Omdat nog een protest liep van LVV Friesland, wegens een niet toegekende strafschop, moest het promotiefeest worden uitgesteld. De protestcommissie wees uiteindelijk het bezwaar af en Heerenveen promoveerde voor het eerst in de clubhistorie naar de hoogste klasse. Jonkman speelde mee in de vier nacompetitieduels waarin hij twee keer scoorde. Heerenveen debuteerde met de negende plaats in het seizoen 1937/38. Jonkman speelde als midvoor alle achttien competitieduels waarin hij twaalf keer doel trof. Een jaar later bereikte Heerenveen de derde plaats.

Militaire dienst

Jonkman miste de competitiestart in september 1939. Samen met de even oude Jan Lenstra was hij als dienstplichtig militair ingezet voor de mobilisatie. Dit was een extra paraatheid van het leger vanwege de oorlogsdreiging. Omdat hij in de weekeinden niet altijd vrijaf kreeg, was hij dat seizoen in bijna de helft van de wedstrijden niet inzetbaar. Toch wist hij in tien duels nog dertien doelpunten te maken. In het volgende seizoen 1940/41 kon hij weer volledig meespelen. Voor het vierde jaar op rij was hij na clubtopscorer Abe Lenstra (20 goals) de meest scorende speler (14).

Aanvoerder

Hij nam in oktober 1940 de aanvoerdersband over van Abe Lenstra na een incident. Lenstra werd door het clubbestuur voor een wedstrijd geschorst vanwege onsportief gedrag. Het gebeurde in de met 6-1 verloren uitwedstrijd tegen Be Quick op 6 oktober 1940. Lenstra werd door de arbiter uit het veld gestuurd vanwege het trappen naar een tegenstander. De KNVB schorste hem voor vier wedstrijden. Jonkman kwam ook uit voor het Fries elftal en het Noordelijk elftal.

Eerste kampioenschap

Na twee vijfde plaatsen greep Heerenveen in het seizoen 1941/42 het eerste kampioenschap in de Eerste klasse Noord. Door de 0-2 uitzege op concurrent GVAV was de titel op 29 maart 1942 een feit. De doelpunten kwamen van Abe Lenstra en Jonkman die dit seizoen respectievelijk 31 en 26 keer scoorden. In de jaren die volgden, werd Heerenveen vaak met grote overmacht noordelijk kampioen. In de strijd om de nationale titel konden de Friezen tijdens de oorlogsjaren nog geen rol van betekenis spelen. Dat veranderde in het seizoen 1945/46. Jonkman scoorde acht keer in tien duels, waarvan vier in de thuiswedstrijd tegen N.E.C. (4-3) op 7 juli 1946. Heerenveen eindigde op de derde plaats na landskampioen HFC Haarlem en achtervolger Ajax. Een jaar later kwam de Friese club weer een trapje hoger met de tweede plaats achter nationaal kampioen Ajax. In de reguliere competitie 1946/47 overschreed Heerenveen de grens van 100 doelpunten. Na twintig duels stond de teller op 108. De beste schutters waren Abe Lenstra (30), Marten Brandsma (29) en Jonkman (21).

Titel op valreep

Heerenveen was in het seizoen 1947/48 in een felle kampioensstrijd verwikkeld met Be Quick. In tegenstelling tot in vorige jaren lukte het de Friezen in deze jaargang niet de concurrentie op een grote achterstand te zetten. Be Quick bleef tot het einde in de titelrace. Op de slotdag, op 7 maart 1948, stond de topper op het programma. Het thuisspelende Heerenveen had een punt voorsprong op de Groningse belager. Tien minuten voor tijd leek Heerenveen bij een 1-2 achterstand de zesde titel op rij te verspelen. Totdat Wim Molenaar uit een vrije trap van Jonkman de stand op 2-2 bracht. Henny Jonkman bezorgde daarna zijn club met de 3-2 het kampioenschap. Voor Jonkman betekende dit het mooiste moment uit zijn loopbaan. In de nationale titelstrijd eindigde Heerenveen opnieuw als tweede, op een punt van BVV.

6-5 zege op Ajax

Heerenveen onderstreepte in het seizoen 1949/50 zijn hegemonie in het noorden. De pompeblêden werden voor de achtste keer op rij kampioen in de Eerste klasse Noord. Halverwege de kampioenscompetitie op 7 mei 1950 speelde Heerenveen een legendarische wedstrijd tegen Ajax. De Amsterdammers namen een 1-5 voorsprong. De Friezen bogen in het laatste halfuur de achterstand om in een overwinning. Jonkman verkleinde de achterstand tot 4-5 waarna Germ Hofma de 5-5 binnenschoot. Het was Marten Brandsma die vlak voor tijd de winnende treffer scoorde (6-5). Na dit succes volgden twee nederlagen waardoor Heerenveens rol was uitgespeeld.

Negende en laatste titel

In het seizoen 1950/51 behaalde Heerenveen zijn negende en laatste kampioenschap in de hoogste voetbalklasse. Voor de negende keer op rij was de lauwerkrans voor aanvoerder Jonkman. Ondanks dat de routiniers Jan Lenstra, Jan Ploegh en Frans Wuyts waren gestopt. Naast Abe Lenstra en Jonkman waren er nog vier spelers die in alle negen kampioensjaren meespeelden: doelman Tieme Veenstra, Jan Bosscha, Jaap (Mollo) de Jong en Sietse van der Laan. In de nationale titelstrijd was Heerenveen uitgeblust en verloor zijn acht duels.

Afscheid

Hij stopte op 33-jarige leeftijd als actief voetballer in augustus 1952. Hij speelde vijftien seizoenen voor Heerenveen waarvan hij de laatste elf seizoenen aanvoerder was. Hij was daarna een korte periode bestuurslid waarin hij zich verzette tegen de overgang naar het profvoetbal in 1954. Hij vreesde de nadelige maatschappelijke gevolgen voor de jongeren die beroepsvoetbal gingen spelen.

Jonkman was onderwijzer van beroep. Hij begon zijn loopbaan op een lagere school in Heerenveen. In 1950 werd hij leraar op de ULO aan het Ernst van Harenplein in Heerenveen. Hij werd in 1959 directeur van deze school, waarvan de naam later wijzigde in mavo. Hij bleef schooldirecteur tot aan zijn pensionering in 1979.

Jonkman was erelid van VV Heerenveen. In 1974 ontving hij het gemeentelijk ereteken. Hij was ook betrokken bij de schaatssport als voorzitter en erelid van Hardrijdersclub Heerenveen en hij was hoofd van de jury bij schaatswedstrijden in ijsstadion Thialf.

Henny Jonkman overleed op 27 mei 1982 op 63-jarige leeftijd aan een hartinfarct.