Het huis Arianiti (Albanees: Shtëpia e Arianitëve) was een Albanese adellijke familie die in de 14e eeuw en 15e eeuw heerste over het vorstendom Arianiti in Centraal- en Zuid-Albanië. Onder Gjergj Arianiti bereikte de familie vanaf 1432 haar grootste politieke (en militaire) invloed, waarbij hij meerdere veldslagen tegen het Ottomaanse Rijk leidde. Gjergj Arianiti behoorde tot de belangrijkste Albanese leiders van zijn tijd en was een van de oprichters van de Liga van Lezhë.
Hoewel de Arianiti-dynastie pas aan het einde van de middeleeuwen meer macht verwierf, worden enkele eeuwen eerder al telgen van de familie benoemd in Byzantijnse documenten.
Geschiedenis
Het vorstendom van Arianiti aan het eind van de 14e eeuw (groen)
De vroegste geschiedenis van de familie is niet volledig duidelijk. David Arianiti wordt in Byzantijnse bronnen genoemd als een Albanese edelman en militair in dienst van het Byzantijnse Rijk. Hij was in de 11e eeuw actief tijdens de Byzantijns-Bulgaarse oorlogen. Konstantin Arianiti, die mogelijk tot dezelfde familietak behoorde, diende eveneens in het Byzantijnse leger.
In latere eeuwen bouwden de Arianiti's hun positie in Centraal-Albanië verder uit. Een belangrijke ontwikkeling vond plaats onder Komnen Arianiti, die aan het einde van de 14e eeuw over een eigen machtsgebied in Centraal-Albanië heerste. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Gjergj Arianiti, die uitgroeide tot de bekendste telg van de dynastie. Door zijn huwelijk met Maria Muzaka, een telg van de machtige Muzaka-dynastie, werden de Arianiti's door huwelijk verbonden met een van de belangrijkste Albanese adellijke families. Via deze familieband kreeg Gjergj belangen in Mallakastër en in gebieden ten zuiden van Vlorë. Later breidde hij zijn machtsgebied verder uit richting Centraal-Albanië.
Gjergj Arianiti trouwde na de dood van Maria Muzaka opnieuw, ditmaal met Pietrina Francone. Uit zijn twee huwelijken kreeg hij volgens de overlevering een groot aantal kinderen. Hij had twee zoons, Thomas Arianiti en Konstantin Arianiti, en tien dochters: Donika, Angjelina, Vojsava, Helena, Komnena, Despina, Katerina, Teodora, Maria en Chiranna. Zijn dochter Andronika, beter bekend als Donika Kastrioti, trouwde in 1447 met de Albanese vorst en legeraanvoerder Skanderbeg. Door dit huwelijk ontstond een van de belangrijkste dynastieke verbindingen tussen de Arianiti- en Kastrioti-dynastieën. Donika werd daardoor vorstin aan de zijde van Skanderbeg en moeder van Gjon Kastrioti II. Via haar huwelijk waren de Arianiti's bovendien rechtstreeks verbonden met de leidende familie van de Albanese strijd tegen het Ottomaanse Rijk. Een andere dochter, Angjelina Arianiti, trouwde met de Servische vorst Stefan Branković, uit het geslacht Branković. Na de val van de Servische staat vestigde het echtpaar zich buiten Servië. Angjelina werd later door de Servisch-Orthodoxe Kerk heilig verklaard, door het huwelijk raakten de Arianiti's verbonden met een belangrijke Servische dynastie. Maria trouwde de Roemeense heerser Radu III. Ook de overige dochters werden door huwelijken verbonden met andere adellijke families op de Balkan. Onder de families waarmee de Arianiti's door huwelijk verbonden waren, bevonden zich onder meer de Dukagjini's, Balsha's, Kastrioti's en Muzaka's. Hierdoor ontstond een uitgebreid netwerk van familiebanden tussen de belangrijkste Albanese machtsfamilies.
De familiebanden strekten zich ook uit tot de militaire leiders van de Albanese opstand. Moisi Golemi, een belangrijke bevelhebber in de oorlog tegen de Ottomanen, was verwant aan de Arianiti-familie en wordt in verschillende genealogische overleveringen als een familielid van Gjergj Arianiti beschouwd. Moisi diende aanvankelijk onder Skanderbeg, maar kwam later met hem in conflict en liep tijdelijk over naar de Ottomanen. Uiteindelijk keerde hij terug naar de Albanese zijde. De familie van Gjergj Arianiti speelde daarmee niet alleen een politieke, maar ook een belangrijke dynastieke rol.
Na de dood van Gjergj Arianiti nam de politieke macht van de familie geleidelijk af. De voortdurende Ottomaanse veroveringen maakten het steeds moeilijker voor de Arianiti's om hun oorspronkelijke machtsgebied zelfstandig te behouden. Verschillende leden van de familie weken uit of traden in dienst van andere vorsten. De dynastie verdween uiteindelijk als zelfstandige territoriale macht, maar verschillende familietakken bleven bestaan. Door hun nakomelingen en huwelijksverbindingen bleef de naam Arianiti bovendien verbonden met verschillende adellijke families in de Balkan.
.png)
