Een intercommunale in België en Frankrijk is een vereniging van twee of meer gemeenten met als doel taken van gemeenschappelijk belang te realiseren, vaak op het gebied van nutsvoorzieningen (elektriciteit, gas, water, televisiedistributie), huisvuilverwerking, sociale huisvesting, crematoria, streekontwikkeling, enz.
Het takenpakket van de gemeente is enorm uitgebreid en complex geworden. Bovendien zijn er ook opdrachten en projecten die de gemeentegrenzen overschrijden en financieel onhaalbaar zijn. Om deze te kunnen realiseren, wordt een ruimer samenwerkingsverband tussen de verschillende gemeenten (intercommunales) opgericht.
Hoewel een intercommunale in essentie een vereniging van gemeenten is (zuivere intercommunale), kunnen ook private partners deelnemen (gemengde intercommunale). In sommige intercommunales participeert ook het provinciebestuur.
Streekontwikkelingsintercommunales werden in de jaren ’60 opgericht om de economische ontwikkeling te bevorderen. In Vlaanderen zijn er 11 actief.
De gemeente Knokke-Heist organiseert nog afvalophaling in eigen beheer via AGSO Knokke-Heist. De gemeenten Beveren, Kruibeke en Zwijndrecht organiseerden hun afvalophaling via de intercommunale Ibogem. Door de fusie van de gemeenten in 2025, is Ibogem niet langer een intergemeentelijke samenwerkingsverband, maar werd het omgevormd tot een autonoom gemeentebedrijf (AGB) van de gemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht.
Alle Vlaamse afvalintercommunales, de gemeenten die instaan voor lokaal afvalbeleid en de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) zijn verenigd in het het samenwerkingsverband "Interafval".
In het Brussels Gewest is Net Brussel (geen intercommunale maar een paragewestelijke instelling onder de Brusselse Regering) de afvalophaaldienst.
Het Vlaams Gewest kent met de “Opdrachthoudende vereniging” (OV) nog een bijzondere vorm van intercommunale. Deze rechtsvorm, in het Decreet Lokaal Bestuur volledigheidshalve omschreven als “dienstverlenende of opdrachthoudende vereniging” komt erop neer dat de deelnemende gemeenten bepaalde opdrachten exclusief overdragen aan de vereniging, en zichzelf het recht ontzeggen om die opdrachten nog uit te (laten) voeren tijdens de hele duur van de overeenkomst. Deze contracten zijn langdurig en niet opzegbaar.
Zie Intercommunalité voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Een intercommunalité is in Frankrijk een structuur van samenwerking tussen gemeenten, waarbij een aantal bevoegdheden aan dit orgaan zijn overgedragen.
Er bestaan een aantal vormen van intercommunalité: