| Iryo | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
 | ||||
| Locatie | ||||
| Land |  Spanje | |||
| Bedrijfsstructuur | ||||
| Eigenaar | ILSA | |||
| Werkgebied(en) | Spanje | |||
| Links | ||||
| iryo | ||||
| ||||
iryo is de merknaam voor hogesnelheidstreindiensten in Spanje, geëxploiteerd door ILSA. Het bedrijf betrad de Spaanse spoorwegmarkt in november 2022 en rijdt op belangrijke Spaanse corridors. De dienst wordt uitgevoerd met ETR 1000 hogesnelheidstreinen.
Eind jaren 2010 begon Adif-Alta Velocidad met het proces van liberalisering van het hogesnelheidsspoornetwerk in Spanje, dat tot dan toe uitsluitend door Renfe Operadora werd geëxploiteerd. Het particuliere bedrijf ILSA, destijds opgericht door Trenitalia (51%), Operador Ferroviario de Levante S.L., Air Nostrum (25%) en Globalvia (24%), nam deel aan het proces met de bedoeling hogesnelheidsdiensten in Spanje te exploiteren onder de merknaam iryo. De lijnen werden in november 2019 gegund en ILSA won pakket B, dat diensten omvatte op de corridors Madrid-Barcelona, Madrid-Levante en Madrid-Andalusië.
iryo begon met het aanbieden van hogesnelheidstreinverbindingen tussen Madrid, Zaragoza en Barcelona, met 32 dagelijkse verbindingen; de Levante (Alicante, Valencia en Murcia); en Andalusië (Córdoba, Sevilla en Málaga). De eerste rit vond plaats op 21 november 2022 tussen station Madrid-Chamartín-Clara Campoamor en station Valencia-Joaquín Sorolla.
In 2023 stond de Spaanse mededingingsautoriteit CNCM (Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia) iryo toe om vier routes te blijven exploiteren die onder de publieke dienstverplichting vallen: Madrid-Cuenca, Madrid-Albacete, Albacete-Cuenca en Barcelona-Campo de Tarragona. Deze routes werden uitgevoerd door Renfe via haar Avant-dienst en Renfe was van mening dat de aanwezigheid van Iryo haar inkomsten, zoals overeengekomen in het contract voor de dienstverplichting, zou schaden.
In december 2023 begon ILSA met de exploitatie van Iryo's eerste transversale lijn: Barcelona-Sevilla, met een tussenstop in Madrid. In december 2024 begon iryo met de exploitatie van een andere soortgelijke dienst, Barcelona-Málaga.
Het consortium heeft 797 miljoen euro geïnvesteerd in de aanschaf van 20 nieuwe treinen van de ETR1000-serie van de alliantie tussen Hitachi Rail en Bombardier Transportation. Deze treinen komen overeen de treinstellen die Trenitalia al sinds 2015 in Italië gebruikt. Het aandrijfsysteem van de trein, de motoren, werden geproduceerd in Trapaga (Vizcaya, Spanje) en de treinen werden geassembleerd in Pistoia, Italië.
Treinen van iryo waren betrokken bij twee treinrampen, namelijk die bij Adamuz op 18 januari 2026, en die bij Urda op 28 oktober 2026. Beide ongelukken vonden plaats op de lijn van Madrid naar Andalusië. Bij Andamuz ontspoorde een iryo trein richting Madrid door een gebroken rail en werd direct daarna aangereden door een trein van Renfe uit de tegemoet komende richting. Bij Urda werd een stilstaande iryo trein richting Sevilla van achteren aangereden door een Renfe trein in dezelfde richting. Bij beide ongelukken vielen tientallen dodelijke slachtoffers en gewonden.
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel iryo op de Spaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
