Jajce

Oudheid en middeleeuwen

In de 4e eeuw n.Chr., tijdens het Romeinse Rijk, bevond zich op de plek van het huidige Jajce een heiligdom gewijd aan de zonnegod Mithras (het Mithraeum van Jajce).

De eigenlijke stad werd rond 1396 gesticht door de Kroatische hertog Hrvoje Vukčić Hrvatinić. In de 15e eeuw groeide Jajce uit tot de koninklijke residentie en de hoofdstad van het Koninkrijk Bosnië. In 1461 werd Stjepan Tomašević in de stad gekroond tot de laatste koning van Bosnië. Na de Ottomaanse verovering van Bosnië en Herzegovina in 1463 werd de koning geëxecuteerd op de heuvels boven de stad.

De gebeurtenissen van 1463 vormden hiermee de directe aanleiding voor de Honderdjarige Kroatisch-Ottomaanse Oorlog (1493–1593). Het verlies van de Bosnische buffer transformeerde Kroatië tot het voorste strijdtoneel tegen de Ottomaanse opmars, wat leidde tot een slepende uitputtingsslag en het geleidelijke verlies van grote delen van het Kroatische grondgebied.

De Hongaarse koning Matthias Corvinus heroverde Jajce nog in hetzelfde jaar tijdens het Beleg van Jajce. De stad werd vervolgens het centrum van het Banaat van Jajce en vormde ruim zestig jaar lang een cruciale vesting in de voorste verdedigingslinie. Pas in 1527, in de nasleep van de Slag bij Mohács, viel Jajce definitief in Ottomaanse handen.

Moderne geschiedenis en AVNOJ

Tijdens de Oostenrijks-Hongaars bestuur van Bosnië en Herzegovina (1878–1918) werd de infrastructuur van de stad gemoderniseerd en verrees er lichte industrie rond de waterkrachtbronnen van de Pliva.

In de Tweede Wereldoorlog speelde Jajce een centrale rol in de antifascistische strijd. Op 29 november 1943 vond in de stad de tweede zitting plaats van de Antifascistische Raad voor de Nationale Bevrijding van Joegoslavië (AVNOJ). Tijdens deze bijeenkomst, voorgezeten door Josip Broz Tito, werd besloten een federatieve staat op te richten en werd de basis gelegd voor het naoorlogse socialistische Joegoslavië.

Tijdens de Burgeroorlog in Bosnië en Herzegovina in de jaren 1990 veranderde de controle over de stad meerdere malen, wat leidde tot zware verwoestingen van het erfgoed en een grote vluchtelingenstroom. Na het ondertekenen van de Dayton-akkoorden in 1995 werd de historische binnenstad grootschalig gerestaureerd.

Pliva-meren en de rivier de Pliva

Enkele kilometers ten westen van het stadscentrum transformeert de rivier de Pliva in twee opeenvolgende meren: het Grote Pliva-meer (Veliko Plivsko jezero) en het Kleine Pliva-meer (Malo Plivsko jezero). Het Grote Pliva-meer heeft een lengte van ruim 3,3 kilometer en een maximale diepte van circa 36 meter. Door de constante watertemperatuur en de beschutte ligging vormen de meren een geliefd centrum voor watersporten zoals kajakken, kanoën en vissen. In 1963 werden hier de Wereldkampioenschappen kajak en kano georganiseerd.

Pliva-waterval

Het bekendste natuurverschijnsel van Jajce is de Pliva-waterval. Deze 22 meter hoge tufsteenwaterval bevindt zich direct in het centrum van de stad. Hier stort het water van de Pliva over een natuurlijke travertijndrempel naar beneden in de kloof van de Vrbas.

Natuur en monumenten

• Pliva-waterval – De spectaculaire waterval in het hart van het stedelijke centrum.
• Mlinčići – Een verzameling van twintig kleine houten watermolens, gesitueerd op de kalktufdrempels tussen het Grote en Kleine Pliva-meer. De molens dateren oorspronkelijk uit de Osmaanse periode en zijn aangemerkt als nationaal monument.
• Pliva-meren – Recreatiegebied en natuurreservaat ten westen van de stad.

Historische en religieuze bouwwerken

• Citadel van Jajce – De middeleeuwse vesting en burcht die de top van de heuvel boven de stad domineert.
• Katakomben van Jajce – Een ondergrondse crypte en rotskerk uit het einde van de 14e eeuw, in opdracht van hertog Hrvoje Vukčić Hrvatinić uitgehouwen als dodenkapel voor zijn familie.
• Sint-Lukas-kerk en klokkentoren – De ruïne van een middeleeuwse kerk waarin in 1461 de laatste koning van Bosnië werd gekroond. De bijbehorende romaanse klokkentoren is een van de weinige bewaard gebleven middeleeuwse kerktorens op de Balkan.
• Mithraeum van Jajce – Een uit de 4e eeuw n.Chr. daterend Romeins heiligdom gewijd aan de zonnegod Mithras, ontdekt in 1931.
• Esma Sultana-moskee (Čaršijska džamija) – Een in 1753 gebouwde moskee in het centrum, heropgebouwd na de verwoestingen tijdens de Bosnische Burgeroorlog.
• AVNOJ-museum – Het historisch museum gevestigd in het gebouw waar op 29 november 1943 de tweede zitting van het antifascistische bevrijdingscongres plaatsvond.