Jan Hansche

Jan Hansche of Jan Christia(e)n Hansche (rond 1620 - na 1685) was een Zuid-Nederlands kunstenaar, bekend om zijn stucwerk. Hij was van Duitse afkomst, geboren in Olfen (Noordrijn-Westfalen). Hansche was tijdens de tweede helft van de 17e eeuw actief in de Lage Landen en in Duitsland.

Typisch en zowat uniek voor Hansche zijn de uit het vlak tredende volsculpturen (ronde-bosse), dit zijn figuren en objecten gevormd met stuc op een skelet van eikenhouten latjes en twijgen, desgevallend aangevuld met smeedijzer, waarop de kunstenaar stucmortel aanbracht bereid uit luchtkalk, zand en rundshaar, totdat een volume ontstond dat hem toeliet in een creatief proces de uiteindelijke vorm uit de natte kalkmortel met grote precisie te snijden en tot figuren te boetseren. Hansches hoog reliëfs (haut-reliëfs) zijn dermate opgebouwd dat zij vanuit elk standpunt leesbaar zijn door een levendig spel van licht en schaduw.

Terecht noemde Hansche zichzelf "meester-kalcksnyder", exercerend een "vrije conste", waarmee hij zichzelf differentieerde van ambachtslieden die volgens de gangbare praktijk halfverheven stucdecoraties maakten met behulp van houten mallen.

Bekend stucwerk

In 1672 voorzag hij de bibliotheek, vestibule en refter van de abdij van Park in Leuven van barok stucwerk. Het stucwerk in de bibliotheek aldaar toont de kerkvaders en de evangelisten, zowel als scènes uit het leven van de heilige Norbertus. Het refectorium voorzag hij in 1679 van zeven Bijbelse scènes rond voedsel en drank, met centraal Het Laatste Avondmaal. Hij dateerde en signeerde zijn werk jan christiaen hansche.

In Gent was hij actief in verscheidene huizen. In 1673 bracht hij in de grote zaal van het ambachtshuis van de brouwers, gelegen Jonkvrouw Mattestraat 1-1A, een schitterend plafond in stucwerk aan. Het toont taferelen uit de Griekse mythologie (vijf van de twaalf werken van Herakles, en Phaëton met de zonnewagen) en de wapenschilden van Pierre della Faille, eerste schepen van de keure in Gent en gildemeester van het brouwersambacht. In hetzelfde jaar decoreerde hij het Canfynhuis op het Gouden Leeuwplein met een emblematische taferelen van de Tijd en van de vier seizoenen.

Verder decoreerde hij in het kasteel van Horst in Sint-Pieters-Rode drie zalen met emblemata rond morele deugden en met enkele metamorfosen van Ovidius. In het kasteel Beaulieu in Machelen decoreerde hij de "Herculeszaal" met taferelen van negen van de twaalf werken van Herakles en in het kasteel van Modave de vestibule met de stamboom van kasteelheer John Gaspar Ferdinand de Marchin, en op het gelijkvloers en de eerste verdieping andermaal zalen met werken van Herakles en andere mythologische taferelen, en ten slotte een zaal met taferelen waarin de militaire kwaliteiten van de kasteelheer gesymboliseerd worden.

Verder is zijn werk te zien in de Sint-Niklaaskerk in Perk. Het stucplafond bestaat uit zes cassettes met reliëfvoorstellingen van Onze-Lieve-Vrouw, Sint-Niklaas en de vier evangelisten (1668-70).

Andere voorbeelden van zijn werk zijn te zien in Brussel in het portaal van de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk en in Antwerpen in de Sacristie van de Sint-Carolus Borromeuskerk.

Heel wat werk van Hansche heeft de tand der tijd niet doorstaan. Het werk dat hij ongetwijfeld realiseerde in Brussel in de jaren 1650 werd vernietigd tijdens de beschieting door de troepen van Lodewijk XIV in 1695. De plafonds die hij maakte in Duitsland zijn alle vernietigd bij de gebeurtenissen rond Wereldoorlog II.

Het stucwerk in het voormalige klooster der Jezuieten te Gent wordt niet langer beschouwd als werk van Hansche, wegens het ontbreken van uit het vlak tredende volsculpturen die zo kenmerkend zijn voor het werk van deze kunstenaar.

De plafonds van Jan Christiaan Hansche, van vroegste tot laatste ontstaansdatum:

• 1653:  Antwerpen – Sacristie van de Sint-Carolus Borromeuskerk.
• 1655: Sint-Pieters-Rode – Kasteel Horst
• 1659: Machelen – Kasteel Beaulieu (drie van de zes taferelen teloor gegaan)
• 1666-1672: Modave - kasteel
• 1668-70: Perk – Sint-Niklaaskerk
• 1669: Franc-Waret – Sint-Remigiuskerk
• Jaren 1670: Leuven – Priorij van Sint-Maartensdal (afgebroken 1958)
• 1671: Aarschot – Kasteel Schoonhoven
• 1672: Wesel, Duitsland (Huis Rigaud Fischmarkt, getransfereerd naar het Gemeentemuseum, vernietigd in 1945 tijdens geallieerd bombardement)
• 1672/79: Leuven – Abdij van Park
• 1673: Gent – Canfynhuis  (afgebroken 1902, in opslag in het Museum Stam)
• 1673: Gent – Brouwershuis
• 1677: Kleve, Duitsland, herberg Zum Grossen Kurfürst (vernietigd in 1945 tijdens geallieerd bombardement)
• 1677 Wesel, Duitsland Huis Joodse familie Carl Zaudy (verwoest tijdens de Kristallnacht in 1938)
• 1684:  Brussel – Zavelkerk