Joke Sickmann

Joke Sickmann
Joke Sickmann (2016)
Algemene informatie
Geboren	29 juli 1932 Amsterdam
Overleden	25 februari 2026 Putten
Nationaliteit	Nederlands
Geboorteland	Nederland
Beroep	welzijnswerker, activist
Bekend van	Stichting Siesta

Joke Sickmann (Amsterdam, 29 juli 1932 – Putten, 25 februari 2026) was een Nederlandse welzijnswerker die vooral bekend geworden is als activist voor het behoud van industrieel erfgoed in Amersfoort. Ze stond aan de wieg van stichting Siesta, Stichting Industrieel Erfgoed in de Stad Amersfoort, initieerde het behoud van de Wagenwerkplaats Amersfoort en was mede-oprichter van het Wijkmuseum Soesterkwartier. Voor al haar werk heeft zij verschillende onderscheidingen ontvangen.

Biografie

Sickmanns ouders hadden een banketbakkerij in Amsterdam. Na de Tweede Wereldoorlog ging ze op kostschool in Noord-Brabant. In de jaren 50 werkte Sickmann eerst op de administratie bij de NDSM, en daarna bij KLM. Vervolgens volgde ze een opleiding Sociaal Cultureel Werk aan de Katholieke Sociale Academie De Aemstelhorn in Amsterdam.

Toen ze als ongehuwde vrouw in 1964 zwanger raakte besloot ze haar kind alleen op te voeden. Ze nam ontslag uit het Amsterdamse buurthuis waar ze werkte en ging bij haar ouders in de banketbakkerij werken. Later werd ze sociaal werkster in een woonwagenkamp in Hilversum. Ze was ook enige tijd vormingswerkster in sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Van 1972 tot 1990 was ze jongerenwerkster in een buurthuis in Laren. In 1990 ging ze met de VUT. Rond die tijd verhuisde ze naar Amersfoort, waar haar leven als activiste voor het behoud van industrieel erfgoed begon, en waar ze zou uitgroeien tot hét boegbeeld van de strijd om het behoud van het industrieel erfgoed in de stad. In Amersfoort kwam Sickmann te wonen in het Soesterkwartier. Haar aandacht richtte zich al snel op 't Sasje, een nu verdwenen volksbuurtje langs de Eem, "waar de slopersbal en de politiek weer eens machtiger waren dan het mensenhart", zoals ze het zelf later uitdrukte. In 2002 wist ze te bewerkstelligen dat het HaKa-gebouw aan de Noordewierweg in het Soesterkwartier een beschermde status kreeg. Het gebouw was ontworpen door Gerrit Adriaans en een goed voorbeeld van de Amsterdamse School.

Wagenwerkplaats

Het Soesterkwartier was traditioneel sterk verbonden met de Wagenwerkplaats van de spoorwegen. Toen de werkplaats dreigde te verdwijnen, sprong Sickmann in de bres voor het behoud van dit belangrijke en omvangrijke industriële erfgoed. Ze richtte het Burgerinitiatief Wagenwerkplaats op, dat na verloop van tijd een belangrijke gesprekspartner voor de gemeente en NS werd.

In 2003 was de sloop van de voormalige portierswoning van de werkplaats aanleiding om haar aandacht te richten op de dreigende teloorgang van het terrein en de erbij behorende spoorweggeschiedenis. Ze kreeg onder andere ondersteuning van de Utrechtse Stichting Industrieel Erfgoed (USINE) en richtte "De Schone Slaapster" op, om belangstelling te wekken voor het uitwerken van plannen voor het gebied die het erfgoed in stand hielden.

Uiteindelijk werd de wagenwerkplaats gered van de sloop. In 2007 werd de Wagenwerkplaats tot monument verklaard. Sickmann: "Als ik me nergens mee had bemoeid was de Wagenwerkplaats niet op de monumentenlijst gekomen."

Siesta

De sloop van de portierswoning leidde in 2003 tot de oprichting van Siesta, de Stichting Industrieel Erfgoed in de Stad Amersfoort.

In hetzelfde jaar had ook het industrieel erfgoed langs de Eem al de aandacht van Sickmann. Weliswaar lukte het niet om het complex van Rohm & Haas aan de Kleine Koppel op de lijst van rijksmonumenten te krijgen. Voor delen van het complex werd wel de status van gemeentelijk monument geadviseerd.

Sinds die tijd was Sickmann voortdurend betrokken bij activiteiten rondom industrieel erfgoed in Amersfoort. Al die activiteit kon niet voorkomen dat in 2005 pakhuis het Spijker aan de Eem verdween. Wel werd de Prodentfabriek gered (nu De Nieuwe Stad) en vond in 2016 de restauratie plaats van het voormalige tankstation bij Kwekersbrug.

Sickmann was ook actief betrokken bij de WAR. Haar betrokkenheid had ook daar in de eerste plaats te maken met het behoud van het industrieel erfgoed, in dit geval: wat er nog restte van de voormalige kleurstoffenfabriek Warner-Jenkinson.

Op 11 oktober 2013 nam ze afscheid als voorzitter van Siesta.

Wijkmuseum Soesterkwartier

Het Amersfoortse Soesterkwartier is een klassieke arbeiderswijk, welke sterk verbonden was met de spoorwegen, vooral met de Wagenwerkplaats. Er is ook een "Goudkust", de Dollardstraat en omgeving, waar de beter gesitueerden woonden. Vandaag de dag is het Soesterkwartier een gemêleerde wijk, waar nog veel oude, authentieke Soesterkwartierders wonen.

Joke Sickmann behoorde, samen met enkele andere Soesterkwartierders, tot de eersten, die aandacht vroegen voor het verleden van de wijk. Kort na 2000 kreeg de belangstelling voor de historie van het Soesterkwartier vorm in fototentoonstellingen in de etalages van de toenmalige wijkwinkel aan de Noordewierweg. Die tentoonstellingen legden de basis voor de collectie van het Wijkmuseum. De oprichtingsakte voor het Wijkmuseum Soesterkwartier passeerde in 2008.

In 2012 kreeg het Wijkmuseum de beschikking over een eigen gebouw. Woningcorporatie Portaal stelde ter gelegenheid van haar honderdjarig bestaan een woning ter beschikking in de Sint-Bonifatiusstraat. Die woning is ingericht in de stijl van de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Achter de woning bevindt zich een expositie-ruimte waar telkens wisselende thematische tentoonstellingen worden ingericht. De inrichting van het museum en de exposities is voor een belangrijk deel afkomstig van de wijkbewoners zelf. Zij hebben voorwerpen geschonken of in bruikleen verstrekt. Als voorzitter en collectiebeheerder trad tot 2020 Gezina Knegtmans-Tuinstra op.

Het Wijkmuseum Soesterkwartier wordt geheel gerund door vrijwilligers.

Onderscheidingen

Onderscheidingen die Joke Sickmann ten deel vielen, zijn onder andere:

• 2005: de signaaltrofee van de gemeente Amersfoort, uitgereikt door de toenmalige burgemeester Albertine van Vliet-Kuiper.
• 2009: ridder in de Orde van Oranje-Nassau.
• De Zilveren Anjer (2011), uit handen van koningin Beatrix.
• De Sint Jorispenning (2013), een onderscheiding van de gemeente Amersfoort.
• Joke stond in de Top 5 van De Grootste Amersfoorter Aller Tijden.

Over Joke Sickmann is in 2011 door Gideon de Smet een documentaire gemaakt: De derde carrière van Joke Sickmann.

Publicaties

Tot de door Joke Sickmann gepubliceerde werken behoren onder andere:

• Sickmann, Joke (1984). Samenwerken in het Gooi : een theorie van de praktijk van de samenwerking van de vrouwenhuizen en vrouwencafé’s in het Gooi, de Vechtstreek, Almere. IVABO, Amsterdam. OCLC 320855440.
• Sickmann, Joke, Wery, Jan (2000). Voordat het Sasje helemaal vergeten is : ter herinnering aan ons buurtje. Comité reünie bewoners het Sasje, Amersfoort. OCLC 822866321.
• Sickmann, Joke, Henny Mosterd, Roel Buitenhuis, Annemarie Postma (red.) (2014). Dit is het Soesterkwartier : van verleden tot heden. (herziene uitgave). Wijkmuseum Soesterkwartier, Amersfoort. OCLC 900820553.
• Sickmann, Joke (2017). Pieter Jan van Winter (1880-1880), een Amsterdamse jonkheer in Amersfoort, deel 1. Amersfoort en omstreken (orgaan van de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Amersfoort e.o. 26 (3): 50-59 OCLC 1524872716
• Sickmann, Joke, Spijker. Het Amersfoortse pakhuis De Spijker. Toekomst en geschiedenis.. De Stadsbron (2018a). Gearchiveerd op 25 april 2025. Geraadpleegd op 31 augustus 2025.
• Sickmann, Joke, Spijker. Het Amersfoortse pakhuis. Toekomst en geschiedenis. Deel twee. De Stadsbron (2018b). Gearchiveerd op 24 april 2025. Geraadpleegd op 31 augustus 2025.