1932

1932
Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	1920-1929 · 1930-1939 · 1940-1949
Jaren:	<< · < · 1931 · 1932 · 1933 · > · >>
Maanden:	jan · feb · mrt · apr · mei · jun jul · aug · sep · okt · nov · dec
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2685 MMDCLXXXV
Armeense jaartelling:		1381 – 1382 ԹՎ ՌՅՁԱ – ՌՅՁԲ
Chinese jaartelling:		4628 – 4629 戊未 – 己申
Christelijke jaartelling:		1932 MCMXXXII
Ethiopische jaartelling:		1924 – 1925
Hebreeuwse jaartelling:		5692 – 5693
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1987 – 1988
- Shaka Samvat		1854 – 1855
- Kali yuga		5033 – 5034
Iraanse jaartelling:		1310 – 1311 ۱۳۱۰ – ۱۳۱۱
Islamitische jaartelling:		1350 – 1351 ١٣٥١ – ١٣٥٠
Maçonnieke jaartelling:		5931 – 5932
1932 naar onderwerp
Lijst van landen
Overleden
Auto's
Film
Sport (categorie)
Gregoriaanse kalender van 1932

Het jaar 1932 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Voor een veel groter overzicht van de gebeurtenissen in 1932 kunt u de maandpagina's raadplegen:

januari

• 2 - Japanse troepen veroveren Jinzhou, waarmee heel Mantsjoerije in hun handen is.
• 28 - Japan valt de Chinese binnenstad van Shanghai binnen.
• 30 - Chiang Kai-shek, de Chinese regeringsleider, verplaatst tijdelijk zijn regering van Nanking naar Luoyang, aangezien Nanking een doelwit kan worden van de Japanners vanwege de nabijheid van Shanghai.

februari

• 1 - De Nederlands-Indische Gas Maatschappij opent bij Paramaribo de eerste elektriciteitscentrale van Suriname.
• 2 - Aan de Surinaamsche Waterleiding Maatschappij wordt concessie verleend voor de aanleg en exploitatie van een waterleidingnet in de stad Paramaribo.
• 2 - Te Genève wordt de Ontwapeningsconferentie geopend. Ze moet tot algemene ontwapening leiden.
• 4 - De gouverneur van New York, Franklin Delano Roosevelt, opent de Olympische Winterspelen in Lake Placid.
• 7 - De natuurkundige James Chadwick publiceert voor het eerst over het neutron, in het tijdschrift Nature.
• 18 - Mantsjoerije verklaart zich onafhankelijk, met ex-keizer Pu Yi als staatshoofd (zie Mantsjoekwo). Mantsjoekwo is een Japanse vazalstaat en wordt door andere landen niet erkend. Het rapport van de commissie-Lytton is vernietigend over Japan, maar het land weigert toe te geven. Japan dreigt uit de Volkenbond te stappen.
• Ook rond Shanghai raken China en Japan in oorlog. Hier is echter bemiddeling effectief en de Japanners keren uiteindelijk terug naar hun eigen gebiedje in de internationale concessie.
• Bolivia en Paraguay raken in gewapend conflict over de Gran Chaco-regio, zie Chaco-oorlog. Meerdere pogingen om de beide landen te bewegen tot een diplomatieke oplossing van het conflict te komen, zijn niet effectief.

maart

• 1 - De Britse regering maakt een einde aan de vrijhandel en voert een reeks protectionistische handelsmaatregelen door.
• 9 - In Ierland komt een meer nationalistische regering aan de macht, onder Éamon de Valera. Deze wenst onder meer de eed van trouw aan de Britse Kroon af te schaffen. Het verbod op republikeinse organisaties zoals de IRA wordt opgeheven.

april

• 5 - Na vijf maanden gaan de Twentse textielarbeiders weer aan het werk. De opgelegde loonsverlagingen worden noodgedwongen geslikt.
• 5 - Het Nieuw-Zeelandse renpaard Phar Lap sterft in Californië aan vergiftiging door arseen
• 6 - In Siam wordt het 150-jarig bestaan gevierd van de Chakri-dynastie.
• 10 - Bij de verkiezingen voor Rijkspresident krijgt Adolf Hitler veel stemmen, maar delft het onderspit tegen zittend president Paul von Hindenburg.

mei

• 9 Voor het eerst zit een vrouw de Amerikaanse Senaat voor: senator Hattie Caraway van Arkansas.
• 12 - Tien weken na zijn kidnapping wordt het zoontje van Charles Lindbergh dood teruggevonden.
• 18 - In Arnhem wordt het Vestagebouw officieel geopend.
• 23 - Werkeloze veteranen uit de Eerste Wereldoorlog, bekend als het Bonus Army, beginnen met de bouw van een Hooverville in Washington D.C..
• 28 - In Nederland wordt het laatste gat in de Afsluitdijk gedicht. De afsluiting van de Zuiderzee is daarmee voltooid. Het afgesloten deel wordt het IJsselmeer, het overblijvende deel de Waddenzee.
• 31 - Na onenigheid met Von Hindenburg valt het kabinet-Brüning II.

juni

• 1 - Er wordt in Duitsland een nieuw kabinet gevormd, geleid door Franz von Papen (zie kabinet-Papen), buitenparlementair en van rechtse signatuur. De Rijksdag wordt ontbonden en nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.
• 17 - Op de Herstelconferentie te Lausanne worden de Duitse schulden opgeschort, zij het dat in het akkoord van vertrouwen aangegeven wordt, dat ratificatie pas plaatsvindt als ook de oorlogsschulden met de VS geregeld zijn. President Herbert Hoover is niet bereid tot het verder opschorten van de oorlogsschulden, maar wel tot onderhandelingen over een regeling. Deze onderhandelingen verlopen stroef door een gebrekkige samenwerking tussen Hoover en toekomstig president Franklin Delano Roosevelt.
• 20 - De nieuwe Duitse Rijkskanselier Von Papen eist dat het artikel over de Duitse herstelbetalingen wordt geschrapt uit het Verdrag van Versailles. Hierdoor dreigt de conferentie te mislukken.

juli

• 5 - De minister van financiën in de militaire dictatuur, Antonio de Oliveira Salazar, wordt minister-president van Portugal.
• 8 - In de Verenigde Staten bereikt de Dow Jones Index een laagste stand aller tijden van 41,22 punten.
• 18 - Nederland, België en Luxemburg tekenen het verdrag van Ouchy ter verlaging van de onderlinge invoerrechten.
• 20 - Pruisenslag: Rijkskanselier Von Papen wordt in een noodverordening tot Reichskommissar van Pruisen benoemd, met verreikende volmachten, zo kan hij Pruisische ministers ontslaan en door hemzelf gekozen personen vervangen. Ondanks Pruisische protesten wordt de actie als grondwettig beschouwd door het Rijksgerechtshof. Von Papen gebruikt zijn bevoegdheden onder meer voor het samenvoegen van Pruisische en rijksministeries, daarmee de autonomie van Pruisen binnen het Duitse Rijk opheffend.
• 30 - De Olympische Zomerspelen worden geopend in Los Angeles. Voor het eerst is een Olympisch dorp gebouwd, dat overigens alleen voor de mannelijke deelnemers gebruikt wordt.
• 31 - Bij de Rijksdagverkiezingen groeit de NSDAP (nazipartij) opnieuw en wordt met 230 zetels (+123) de grootste fractie. Ze verkrijgt echter geen meerderheid in de nieuwe Rijksdag. Winst is er opnieuw ook voor de Communistische Partij van Duitsland (KPD).

augustus

• 6 - De snelweg Keulen - Bonn, de eerste Duitse Autobahn, wordt geopend door burgemeester Adenauer van Keulen.
• 10 - Speelgoedfabrikant Lego wordt opgericht.
• 10 - In Spanje vindt een staatsgreep plaats, uit onvrede over de militaire hervormingen en het voornemen van de regering om autonomie te verlenen aan Catalonië en Baskenland. Deze opstand vindt plaats in Sevilla en Madrid, maar wordt neergeslagen.
• 31 - De Italiaan Alfredo Binda wordt als eerste wielrenner voor de derde keer wereldkampioen op de weg.

september

• 20 - Hernoeming Zuiderzee in IJsselmeer.

oktober

• Wanneer de Britse nationale regering van Ramsay MacDonald het beginsel van vrijhandel de rug toekeert en protectionistische maatregelen invoert, verlaten de liberalen van Herbert Samuel het kabinet. Prompt nemen dissidente liberalen onder leiding van John Simon hun plaats in.
• 3 - Irak wordt onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk.
• 3 - Het Britse dagblad The Times verschijnt voor het eerst in het lettertype Times New Roman.
• 4 - De directeur van de Belgische sterrenwacht, Paul Stroobant, publiceert de uitkomst van nieuwe, nauwkeurige metingen betreffende de plaats en beweging van de zon in de Melkweg.
• 11 - In de Sovjet-Unie worden onder meer Grigori Zinovjev en Lev Kamenev uit de partij gezet omdat zij wetenschap zouden hebben gehad van anti-revolutionaire activiteiten zonder daartegen iets te ondernemen.

november

• 13 - Turkije treedt toe tot de Volkenbond.
• 14 - In de haven van Amsterdam breekt brand uit aan boord van het passagiersschip P.C. Hooft, dat brandend en wel door het Noordzeekanaal naar open zee wordt gesleept en daar geheel uitbrandt.
• 20 - Een aardbeving bij Uden heeft een kracht van 5,0 op de schaal van Richter.
• 27 - Bij de vervroegde Belgische verkiezingen winnen Katholieken en Socialisten, terwijl de Liberalen verlies lijden.
• 29 - Voor het eerst verschijnt de Heilige Maagd Maria in het Belgische stadje Beauraing. Deze verschijning zal zich meer dan dertig maal voordoen, voor het laatst op 3 januari 1933.

december

• 1 - Nadat NSDAP, SDP en Centrumpartij allen niet bereid blijken zijn regering te steunen, treedt Von Papen af. Onderhandelingen met Hitler lopen opnieuw op niets uit (dit keer is Von Hindenburgs wens dat Hitler een Rijksdagmeerderheid zoekt het struikelblok).
• 1 - Het zionistische dagblad The Palestine Post wordt door de uit Oekraïne en de Verenigde Staten afkomstige journalist Gershon Agron opgericht.
• 18 - Het Franse besluit de oorlogsschulden te betalen, leidt tot de val van het kabinet. België en Polen weigeren te betalen.
• 31 - In Soerabaja wordt de Nederlandsch-Indische Vereeniging voor den Afzet van Suiker opgericht om de wereldproductie en -consumptie van suiker te verbeteren en voor het stimuleren van de vrije markt van suiker.

Zonder datum

• Op de Ontwapeningsconferentie is bij het einde van het jaar nog geen duidelijke resolutie aangenomen. Duitsland is van mening dat het vanwege het verdrag van Versailles op het gebied van bewapening is achtergesteld. Het stelt dat als de uitkomst van de conferentie niet is dat de Versailles-normen voor alle landen gelden, Duitsland dit deel van het verdrag van Versailles als niet-meer-geldig zal beschouwen. Duitsland blijft enige tijd weg van de conferentie, totdat dit principe van pariteit (geen striktere eisen voor Duitsland dan voor andere landen) door de voornaamste geallieerden wordt erkend.
• De Volkenbond bemiddelt in een conflict tussen Polen en Danzig.
• Omdat de Sovjetregering veel graan opeist voor de industriegebieden en de export, ontstaat er in de landbouwgebieden, in het bijzonder in Oekraïne, een zware hongersnood.
• De regering van Perzië zegt het concessiecontract van de Anglo-Persian Oil Company op, hopende in nieuwe onderhandelingen gunstiger voorwaarden te kunnen afdwingen. De compagnie en het Verenigd Koninkrijk verklaren de opzegging als onwettig te beschouwen.
• John Cockcroft en Ernest Walton bouwen de eerste atoom-smasher en zetten lithium om in helium.
• De economische crisis leidt tot een toename van het protectionisme: veel landen voeren contingentering (maxima aan de hoeveelheid import) in of verhogen invoerrechten.

Film

Zie Film in 1932 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Muziek

• Benjamin Britten componeert het Double Concerto, voor altviool, viool en orkest

Literatuur

• De Britse schrijver John Galsworthy ontvangt de Nobelprijs voor de Literatuur

Nederlandstalig:

• Jan Jacob Slauerhoff publiceert Het verboden rijk
• In 1932 wordt de eerste officiële boekenweek gehouden (nadat er in 1930 een 'boekendag' was geweest) mét het eerste officiële boekenweekgeschenk: een door A.M.E. van Dishoeck, C. Veth en C.J. Kelk samengestelde bundeling van bijdragen van Nederlandse schrijvers en schrijfsters.

Andere talen:

• Elizabeth Bowens To the North wordt uitgegeven
• Louis-Ferdinand Céline publiceert Voyage au bout de la nuit (Nederlands: Reis naar het einde van de nacht)
• T.S. Eliot publiceert Sweeney Agonistes
• Aldous Huxley publiceert Brave New World, zijn bekendste werk
• Van de Duitse schrijver Hans Fallada verschijnt Kleiner Mann, was nun?
• De Oostenrijkse schrijver Joseph Roth brengt zijn Radetzkymars uit

Beeldende kunst

• 
  Monument: Mensch, verdamme den Krieg (1932) Fritz Wotruba, Wenen
• 
  Kind met eend en vogeldrinkbak (1932) Fransje Carbasius, Gemeentemuseum, Den Haag
• 
  Standing Woman (1932) Gaston Lachaise, Franklin D. Murphy Sculpture Garden, University of California

Bouwkunst

• 
  Villa Isola, Bandoeng, Ch. P. Wolff Schoemaker
• 
  Kantoorgebouw Heineken Rotterdam (1932), Willem Kromhout
• 
  Villa, Haren (1932), C. van der Weele
• 
  Berlagebrug, Amsterdam-Zuid

Geboren

Overleden

januari

• 7 - Max Tetzner (35), Nederlands voetballer en schaatser
• 12 - Daniël Noteboom (21), Nederlands schaker
• 13 - Ernest Mangnall (66), Engels voetbalcoach
• 13 - Sophie (61), weduwe van koning Konstantijn I van Griekenland
• 24 - Paul Warburg (63), Amerikaans bankier
• 26 - William Wrigley Jr. (70), Amerikaans kauwgommagnaat

februari

• 10 - Edgar Wallace (56), Brits detectiveschrijver
• 12 - Charles Le Goffic (68), Frans schrijver
• 16 - Ferdinand Buisson (70), Frans politicus
• 16 - Gustave-Auguste Ferrié (64), Frans legerkapitein en radiopionier
• 16 - Jan Ernst Heeres (73), Nederlands historicus en politicus
• 18 - Johannes Langenaken (51), Nederlands acteur

maart

• 3 - Eugen d'Albert (67), Schots-Duits componist en pianist
• 5 - Peder Kolstad (53), Noors politicus
• 5 - Johan Thorn Prikker (63), Nederlands-Duits kunstenaar
• 6 - John Philip Sousa (77), Amerikaans componist
• 7 - Aristide Briand (69), Frans politicus
• 8 - Jan de Louter (84), Nederlands rechtsgeleerde
• 12 - Ivar Kreuger (52), Zweeds lucifermagnaat
• 14 - George Eastman (77), Amerikaans uitvinder en zakenman (Kodak)
• 14 - Friedrich August Haselwander (72), Duits uitvinder
• 23 - Willem Caland (72), Nederlands taalkundige
• 26 - Laurentius Schrijnen (70), bisschop van Roermond
• 29 - Filippo Turati (74), Italiaans socialistisch politicus
• 30 - Eduard Sievers (81), Duits taalkundige

april

• 2 - Adrianus Cornelis Antonie van Vuuren (67), Nederlands politicus
• 4 - Ottokar Czernin von und zu Chudenitz (59), Oostenrijk-Hongaars politicus en diplomaat
• 4 - Wilhelm Ostwald (78), Duits chemicus
• 15 - Mathieu Lauweriks (67), Nederlands architect
• 21 - Gustav Keller (64), Zwitsers politicus
• Datum onbekend - Friedrich Radszuweit (55/56), Duitse uitgever en homorechtenactivist

mei

• 6 - Jacques Coenraad Hartogs (51), Nederlands industrieel (Enka/AKU)
• 7 - Paul Doumer (52), president van Frankrijk
• 7 - Albert Thomas (53), Frans socialistisch politicus, voorzitter van het Internationaal Arbeidsbureau
• 14 - Wilhelm Kahl (82), Duits jurist
• 15 - Paul Baum (72), Duits kunstschilder
• 15 - Inukai Tsuyoshi (76), premier van Japan
• 24 - Jan Lodewijk Pierson (70), Nederlands predikant
• 27 - Jan Tijmens Linthorst Homan (58), Nederlands bestuurder
• 27 - Milton Jones (37), Amerikaans autocoureur

juni

• 9 - Edith Cowan, Australische activiste en eerste vrouwelijke parlementslid
• 11 - Leo Simons (69), Nederlands uitgever (Wereldbibliotheek)
• 12 - René De Clercq (54), Vlaams dichter, schrijver, tekstdichter, componist en politiek activist
• 12 - Theo Heemskerk (79), Nederlands politicus
• 16 - Frederik van Eeden (72), Nederlands schrijver
• 20 - Marshall Walter Taylor (53), Amerikaans wielrenner

juli

• 2 - Emanuel II (42), koning van Portugal
• 6 - Kenneth Grahame (73), Engels schrijver
• 7 - Tomas Mascardo (60), Filipijns revolutionair generaal
• 9 - King Camp Gillette (77), Amerikaans uitvinder van het scheermesje
• 12 - Tomáš Baťa (56), Tsjechoslowaaks schoenenfabrikant
• 18 - Marius Bauer (65), Nederlands kunstenaar
• 22 - Reginald Fessenden (65), Canadees ingenieur, uitvinder en radiopionier
• 23 - Alberto Santos-Dumont (58), Braziliaans luchtvaartpionier
• 25 - Cyriel Buysse (72), Belgisch schrijver

augustus

• 2 - Ignaz Seipel (56), Oostenrijks politicus
• 5 - Israël Querido (59), Nederlands dichter
• 15 - Alphons Franssen Herderschee (60), Nederlands ontdekkingsreiziger
• 19 - Johann Schober (57), Oostenrijks politicus
• 20 - Henri Wijnoldy Daniëls (52), Nederlands schermer
• 24 - Herman van Cappelle (74), Nederlands geoloog en museumdirecteur
• 29 - Jean Nouguès (57), Frans componist
• 30 - Willem van Rossum (77), Nederlands kardinaal

september

• 6 - Sir Gilbert Parker (69), Canadees-Brits schrijver
• 10 - Ovide Decroly (61), Belgisch pedagoog
• 11 - Cornelis Jan Koning (69), Nederlands bacterioloog
• 13 - Julius Röntgen (77), Duits pianist
• 14 - Paul Gorguloff (37), moordenaar van Paul Doumer
• 16 - Ronald Ross (75), Schots arts, pionier in de malariabestrijding
• 19 - J.J.C. Ament (68), Nederlands politicus
• 19 - Manfredi di Gravina, zittend volkenbondscommissaris voor Danzig
• 20 - Max Slevogt (63), Duits schilder
• 26 - Pierre De Geyter (83), Belgisch componist van onder meer de Internationale

oktober

• 3 - Max Wolf (69), Duits astronoom
• 10 - Jan Willem IJzerman (81), Nederlands ingenieur en politicus
• 29 - Frits Lapidoth (71), Nederlands journalist
• 30 - Baron Paul Methuen (87), Brits veldmaarschalk

november

• 4 - Salomon Reinach, Frans geschiedkundige
• 6 - Jozef van der Grinten (47), Nederlands jurist
• 9 - Rudolf Bauer (63), Hongaars atleet
• 9 - Johannes Zaaijer (56), Nederlands geneeskundige
• 15 - Dirk Witte (47), Nederlands liedjesschrijver en zanger
• 16 - Carry van Bruggen (51), Nederlands schrijfster
• 18 - Christine Marie Berkhout (39), Nederlands mycologe
• 27 - Anton van Rooy (62), Nederlands zanger
• 28 - Hubert de Blanck (76), Nederlands-Cubaanse pianist, componist en pedagoog

december

• 3 - Charles Henri Hubert Spronck (74), Nederlands geneeskundige
• 4 - Antonius Hensen (78), Nederlands kerkhistoricus
• 6 - Eugène Brieux (74), Frans toneelschrijver
• 9 - Nadezjda Alliloejewa (±31), echtgenote van Stalin
• 16 - Arvid Fagrell (44), Zweeds voetballer
• 18 - Eduard Bernstein (83), Duits politicus
• 19 - Karl Friedrich Nowak (50), Oostenrijks schrijver
• 24 - Juan Abad (60), Filipijns toneelschrijver
• 24 - Eyvind Alnæs (60), Noors componist
• 25 - Alex graaf van Lynden van Sandenburg (59), Nederlands politicus
• 27 - John Joseph Carty (71), Amerikaans elektrotechnicus en bestuurder
• 31 - Jan Cornelis Kluyver (72), Nederlands wiskundige en hoogleraar

Weerextremen in België

• 27 januari: Luchtdruk 1048 hPa in Ukkel (hoogste waarde van de eeuw).
• januari: Geen sneeuw in Ukkel. (Zoals in 1969).
• 13 april: 11 cm sneeuw in Drossart (Baelen).
• 5 mei: Sneeuwbuien ten zuiden van Samber en Maas.
• 19 augustus: Maximumtemperatuur 36,5 °C in Ukkel.
• augustus: Augustus met hoogste gemiddelde dampdruk: 18,3 hPa (normaal 15,1 hPa).
• oktober: Oktober met hoogste neerslagtotaal: 227,1 mm is dit de natste oktober van de eeuw (normaal: 70,5 mm) en de tweede natste maand ooit, na augustus 1996.
• herfst: Na 1974 herfst met hoogste neerslagtotaal: 386,7 mm (normaal 210,5 mm).
• 21 december: Maximumtemperatuur tot 12,5 °C op de Baraque Michel (Jalhay).

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Zie de categorie 1932 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.