De Kollenberg (Sittards: Kolleberg) is een 100 meter hoge heuvel in de Nederlands-Limburgse stad Sittard. Het is geografisch gezien een kleine heuvel aan het einde van het plateau van Doenrade, die de noordelijkste heuvel van het Zuid-LimburgseHeuvelland is en beschouwd mag worden als een van de verste uitlopers van de Ardennen (België) en de Eifel (Duitsland). Deze uitloper heeft een hoge landschappelijke waarde en geniet heden ten dage bescherming van milieugroepen en landschapsinstanties.
Naam
De oorsprong van de naam is niet duidelijk. Mogelijk verwijst "Kollenberg" naar de zeer belangrijke verbindingsweg tussen Vlaanderen en Keulen (in het Oudsittards Coln of Collon) die in de late middeleeuwen hier liep. Er zijn echter ook andere verklaringen opgevoerd, zoals "kolenberg" of "schedelberg". Een wat fantasierijkere verklaring is dat de naam afgeleid zou zijn van het woord toverkol. Deze laatste verklaring lijkt echter het minst waarschijnlijk, omdat kol in de betekenis van "heks" vermoedelijk pas relatief laat in gebruik is geraakt.
Cultuur, geschiedenis en religie
De Kollenberg is de bekendste heuvel van Sittard en is rijk aan historie. Het bekendste bouwwerkje is de uit 1675 daterende Sint-Rosakapel. Hier trekt ieder jaar op de laatste zondag van augustus nog altijd de Sint Rosaprocessie naartoe. In de legenden over de bokkenrijders fungeerde deze kapel als verzamelplaats. Verder staan er zeven wegkapelletjes langs de weg Kollenberg, de "voetvallen", die het lijden van Jezus uitbeelden, een imitatiegrot, de zogenaamde Hof van Olijven, en een monument voor een Amerikaanse piloot die in 1944 op de Kollenberg neerstortte. Ongeveer 230 meter ten zuidoosten van de Sint-Rosakapel staat de Onze-Lieve-Vrouw-van-Smartenkapel.
De Kollenberg is verder bekend vanwege het daar plaatsvindende carnavalsritueel Maske Begrave, alsmede vanwege het jaarlijkse krombroodrapen tijdens halfvasten.
Wegen
Tussen het centrum van Sittard ten noordwesten van de Kollenberg en de kapel ligt een holle weg, die ook Kollenberg heet. De Kollenberg-weg stijgt 48 meter over 620 meter, zodat er een gemiddeld stijgingspercentage is van 7,7%. Samen met de Putstraat stijgt deze weg vanaf de Sittardse Markt tot aan de Sint-Rosakapel in totaal 55 meter over 1 kilometer (gemiddeld 5,5% stijgingspercentage). Het steilste stuk weg, de laatste 100 meter tot de kapel, heeft een gemiddeld stijgingspercentage van zo'n 15%. Aan het eind van deze weg bevindt zich een kapelberg, waarop de Sint-Rosakapel staat. Zij werd in 1665 gebouwd ter ere van de stadspatronesse van Sittard, Rosa van Lima.
Natuur
Het natuurlijke landschap op de Kollenberg is onder druk komen te staan door de oprukkende bebouwing. De in 1995 opgerichte Stichting Behoud Kollenberg zet zich in voor behoud van dit natuurschoon. Enkele successen van de Stichting zijn de teelt van speltgraan en het Memoriebos.
Varia
Op de Kollenberg is de eerste Flodder-film opgenomen. De dure woningen die in de gelijknamige wijk op de westflank van de Kollenberg staan, waren een relevant decor. De latere films en de tv-serie zijn elders opgenomen.
