Kruisafneming

De kruisafneming is het moment waarop, volgens het christendom, het lichaam van Jezus Christus van het kruis genomen wordt, nadat hij gestorven is. Het moment van de kruisafneming is traditioneel de 13e statie van de kruisweg, die in veel katholieke kerken te vinden is, maar komt ook voor als zelfstandig kunstwerk.

In de Byzantijnse kunst werd het beeld van de kruisafname populair in de 9e eeuw en in het westen vanaf de 10e eeuw.

Het beeldwerk

Centraal in het beeldwerk staat het dode, bleke lichaam van Jezus. Al in vroege afbeeldingen van de kruisafname, zijn de details – zoals de positie van het lichaam van Jezus – vrij divers. Het beeldwerk van de kruisafname laat, afgezien de kruisafneming van Jezus, vaak een flauwvallende Maria zien, die opgevangen wordt door Johannes (zoals in het schilderij van Rogier van der Weyden).

Bekende afbeeldingen van de kruisafneming

Peter Paul Rubens schilderde een aantal versies:

• Kruisafneming, een geschilderde triptiek van Rubens in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen
• Kruisafneming, een schilderij van Rubens in het Palais des Beaux-Arts in Rijsel. Het schilderij geldt als voorstudie voor het drieluik dat zich bevindt in O.L.V.-kathedraal te Antwerpen
• Kruisafneming, een schilderij van Rubens in de Kathedraal van Sint-Omaars
• Kruisafneming, een schilderij in het Musées des Beaux Arts in Valanciennes

Van andere kunstenaars:

• Kruisafneming, (1432-1435), schilderij van Rogier van der Weyden in het Museo del Prado in Madrid
• Kruisafneming (1541), fresco van Daniele da Volterra in de Santa Trinità dei Monti in Rome
• Kruisafneming (1178) een bas-reliëf van Benedetto Antelami in de Kathedraal van Parma
• Kruisafneming, een beeldengroep van Wilhelm Achtermann
  • de originele marmeren beeldengroep in de Dom van Münster werd vernield in de Tweede Wereldoorlog
  • een rond 1860 gemaakt gipsafgietsel schonk hij aan de Santa Trinità dei Monti in Rome

Varianten

De Kruisafneming van Gerard Seghers in de Sint-Pauluskathedraal in Luik, toont de scène net nadat de kruisafneming gebeurt: Nicodemus neemt nog het laken weg dat diende als hulpmiddel om Jezus voorzichtig van het kruis af te nemen. Maria Magdalena wast ondertussen Jezus' voeten.

Soms neemt de kruisafneming maar een (klein) gedeelte is van een groter geheel in; dat zien we vooral in doorlopende verhalende composities, zoals in Scènes uit de passie van Christus (bijgenaamd De Passie van Turijn) van Hans Memling; het schilderij beeldt het ganse passieverhaal uit van links van rechts met rechtsboven een minuscule kruisafneming.

• 
  Passie van Turijn, het gehele schilderij, met gemarkeerde kruisafneming
• 
  Passie van Turijn, detail rechtsboven van de kruisafneming

Galerij van Rubens

• 
  Kathedraal van Antwerpen
• 
  Palais des Beaux-Arts, Lille
• 
  Kathedraal van Sint-Omaars
• 
  Palais des Beaux Arts, Valenciennes

Galerij van anderen

• 
  Roger van der Weyden, Prado, Madrid
• 
  Gerard Seghers , Sint-Pauluskathedraal, Luik
• 
  fresco van Daniele da Volterra in de Santa Trinità dei Monti in Rome