Lood(II)jodide

Lood(II)jodide
Structuurformule en molecuulmodel
Lood(II)jodide
Kristalstructuur van PbIA2
Kristalstructuur van PbIA2
Algemeen
Chemische formule PbIA2
IUPAC-naam Lood(II)jodide
Andere namen Plumbojodide
Molaire massa 461,01 g/mol
SMILES
I[Pb]I
InChI
1/2HI.Pb/h2*1H;/q;;+2/p-2
CAS-nummer 10101-63-0
EG-nummer 233-256-9
PubChem 24931
Wikidata Q408805
Beschrijving Helder geel poeder
Waarschuwingen en veiligheids­maatregelen
SchadelijkSchadelijk voor de gezondheidMilieugevaarlijk
Gevaar
H-zinnen H302 - H332 - H360 - H373 - H410
P-zinnen P201 - P202 - P260 - P261 - P264 - P270 - P271 - P273 - P281 - P301+P312 - P304+P312 - P304+P340 - P308+P313 - P312 - P314 - P330 - P391 - P405 - P501
VN-nummer 2291 3077
Fysische eigenschappen
Kleur Geel
Dichtheid 6,16 g/cm³
Smeltpunt 410 °C
Kookpunt 872 °C (ontleed)
Vlampunt Niet brandbaar
Warmtecapaciteit 77,4 J·K−1·mol−1
Oplosbaarheid in water
  • 0,44 g/l (0 °C)
  • 0,76 g/l (20 °C)
  • 4,1 g/l (100 °C)
Goed oplosbaar in base, KI-oplossing
Onoplosbaar in ethanol, koud zoutzuur
Thermodynamische eigenschappen
ΔfGos −173,6 kJ/mol
ΔfHos −175,5 kJ/mol
Sos 174,9 J/mol·K
Evenwichts­constante(n) Ks = 4,41·10-9
Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Lood(II)jodide, of kortweg loodjodide, is een chemische verbinding met de formule PbIA2. Bij kamertemperatuur is het een heldergele, geurloze, kristallijne vaste stof die bij verwarmen via oranje naar rood verkleurt. In het verleden werd de stof ook plumbojodide genoemd.

Het feit dat de lading vaak weggelaten wordt hangt samen met de instabiliteit van lood(IV)jodide: het lood(IV)-ion is een relatief sterke oxidator en jodide een relatief goede reductor, zodat die verbinding makkelijk ontleedt in lood(II)jodide en jood.

Vandaag de dag zijn er een aantal specifieke toepassingen voor de verbinding:

Synthese

PbIA2 wordt verkregen via de neerslagreactie tussen waterige oplossingen van een jodide- en een lood(II)-zout.

PbAaq2+  + 2IAaq−  ⟶ PbIA2A(s) ↓

Lood(II)jodide is bij kamertemperatuur praktisch onoplosbaar, dus slaat de stof neer.

Meestal worden de standaardzouten lood(II)nitraat en kaliumjodide gebruikt, maar andere zouten als lood(II)acetaat en natriumjodide voldoen ook.

In een meer spectaculaire synthese wordt gesmolten lood in contact gebracht met jooddamp bij temperaturen tussen 500 en 700 °C.

Een dunne film van lood(II)jodide kan verkregen worden door eerst een film van lood(II)sulfide te maken en deze vervolgens bloot te stellen aan jooddamp. De reactie die verloopt is:

PbS  + IA2  ⟶ PbIA2  + S

Het ontstane zwavel kan vervolgens met DMSO verwijderd worden.

Kristallisatie

Loodjodide dat bereid is door koude oplossingen bij elkaar te voegen bestaat meestal uit zeer kleine hexagonale plaatjes waardoor het gele neerslag een zijdeachtig uiterlijk heeft. Grotere kristallen kunnen verkregen worden door gebruik te maken van het feit dat de oplosbaarheid van loodjodide, net als die van het chloride en het bromide, sterk toeneemt bij verhoging van de temperatuur. Opgelost in warm water is de verbinding kleurloos; tijdens het afkoelen ontstaan steeds grotere, gele kristallen, die langzaam uitzakken als een "gouden regen".

Grotere kristallen ontstaan vooral als het kristallisatieproces langzaam kan verlopen waarbij hoge oververzadiging voorkomen wordt. Om dit te realiseren zijn verschillende methoden ontwikkeld.

Kristallisatie kan ook uitgevoerd worden via sublimatie bij 380 °C in hoogvacuüm of in een stroom van argon met waterstof.

Grote, zeer zuivere kristallen kunnen verkregen worden via zonesmelten of met de bridgeman-methode.

Toepassingen

tamelijk onbekende kleurstof, even helder als orpiment of lood(II)chromaat. Er wordt verwacht dat het stabieler is, maar alleen de tijd kan die essentiële eigenschap bewijzen. Het wordt gemaakt door een neerslag te maken in een oplossing van loodacetaat of nitraat met kaliumjodide. Het nitraat geeft een meer heldere gele kleur.
Ten gevolge van de giftigheid en de stabiliteit wordt het voor dit doel niet meer gebruikt. Toepassing vindt het nog wel als reagens om voorwerpen (zowel metaal als niet metallisch) een bronsachtig uiterlijk te geven of in mozaïektegels een goudkleur te realiseren.

Stabiliteit

Gebruikelijke methoden om de aard van een stof vast te stellen, zoals elektronenmicroscopie, kunnen monsters met PbIA2 beschadigen, en een dunne laag van de stof is instabiel in gewone lucht. De zuurstof in de lucht oxideert het jodide tot jood:

2PbIA2  + OA2  ⟶ 2PbO  + 2IA2

Toxiciteit

Loodjodide is zeer giftig voor mensen. Inslikken van loodverbindingen geeft verschijnselen karakteristiek voor acute of (bij langdurige blootstelling) chronische loodvergiftiging. In dieren is loodjodide een aangetoond carcinogeen. Hoewel niet bewezen, betekent dit meestal dat de stof voor mensen ook een carcinogeen is.

Loodjodide is ook een ademgif: bij hanteren van poeder met de stof dient daarvoor goedgekeurde adembescherming gebruikt te worden.

Structuur

De structuur van PbIA2, zoals vastgesteld met behulp van poederdiffractie, is vooral een hexagonale dichtste bolstapeling, met afwisselende lagen lood- en jodide-ionen. De binding tussen de lagen is vooral ionogeen. Daarnaast zijn er tussen de lagen zwakke vanderwaalskrachten waargenomen. De twee belangrijkste stapelvormen zijn 2H en 4H. De 4H-polymorf is gebruikelijk bij kristallen die ontstaan zijn uit de smelt, neerslag uit oplossing of gevormd zijn via sublimatie. De 2H-polymorf ontstaat gewoonlijk via sol-gel-synthese. Naast deze twee vormen wordt ook de rhomboëdrische R6-structuur waargenomen.


Zie de categorie Lead(II) iodide van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.