Maanboom

Een maanboom (Engels: Moon tree) is een boom die is gekweekt uit zaad dat in een baan om de Maan is geweest. De eerste maanbomen werden gekweekt uit zaden die in 1971 met de Apollo 14-missie meereisden; in 2022 werden opnieuw zaden meegenomen met de onbemande missie Artemis I. De zaden zijn nooit op het maanoppervlak geweest, maar hebben vanuit de commandomodule om de Maan gecirkeld.

Geschiedenis

Apollo 14

Het idee kwam van Edward P. Cliff, destijds hoofd van de United States Forest Service. Hij haalde astronaut Stuart Roosa over om een klein blik met ongeveer vijfhonderd boomzaden mee te nemen in zijn persoonlijke bagage. Roosa had voor zijn astronautenloopbaan als parachutist-brandweerman bij de Forest Service gewerkt. Het project was een combinatie van wetenschappelijk experiment en publiciteitsactie: het moest aandacht vragen voor de Forest Service en daarnaast onderzoeken of gewichtloosheid invloed heeft op planten. Er werden zaden gekozen van vijf boomsoorten: loblollyden, westerse plataan, amberboom, kustmammoetboom en douglasspar.

Terwijl Alan Shepard en Edgar Mitchell op de Maan landden, bleef Roosa met de zaden in de commandomodule Kitty Hawk in een baan om de Maan. Na de terugkeer werden de zaden samen met de bemanning in quarantaine geplaatst. Daarbij barstte de houder open in een vacuümkamer, maar de zaden overleefden dit. Ze werden daarna opgekweekt in proefstations van de Forest Service in Gulfport en Placerville. Vrijwel alle zaden ontkiemden en na enkele jaren waren er zo'n 420 zaailingen. Een deel werd naast controlebomen uit gewone zaden geplant; na meer dan veertig jaar was er geen verschil tussen beide groepen waarneembaar.

De meeste maanbomen werden in 1975 en 1976 verdeeld over bosbouwinstanties van de Amerikaanse staten en geplant tijdens de vieringen van het tweehonderdjarig bestaan van de Verenigde Staten. Omdat het om zuidelijke en westelijke soorten ging, kreeg niet elke staat een boom. Er werd onder meer een loblollyden geplant bij het Witte Huis, en er gingen bomen naar Brazilië, Zwitserland en naar keizer Hirohito van Japan. President Gerald Ford stuurde een telegram naar verschillende plantceremonies waarin hij de bomen een levend symbool van de Amerikaanse menselijke en wetenschappelijke prestaties noemde.

Herontdekking

Buiten de plaatselijke pers kregen de bomen weinig aandacht, en van veel exemplaren raakte de standplaats in de vergetelheid. In 1996 stuitte de Amerikaanse lerares Joan Goble met haar klas op een boom met een bordje 'Moon Tree' bij een padvinderskamp in Indiana. Zij mailde NASA en kwam terecht bij planetoloog Dave Williams van het Goddard Space Flight Center, die net als zijn collega's nooit van de maanbomen had gehoord.

Williams zocht het verhaal uit via het historisch archief van NASA en oude krantenknipsels, en maakte een pagina op de NASA-website waarop hij het publiek vroeg om meldingen van maanbomen. Zo groeide een overzicht van bekende maanbomen met hun locatie en soort; in 2019 waren er op die manier zo'n tachtig locaties bevestigd. Een deel van de bomen is inmiddels gestorven, waaronder de loblollyden bij het Witte Huis. In 2021 riepen de Royal Astronomical Society en het UK Space Agency het publiek op om te helpen zoeken naar maximaal vijftien maanbomen die mogelijk in het Verenigd Koninkrijk staan.

Een van de bekendste nog levende maanbomen is de westerse plataan die sinds 1977 voor het Goddard Space Flight Center in Greenbelt staat. Andere staan onder meer bij de staatscapitolen van Oregon, Washington, Californië en Indiana.

Moon Tree Foundation

De Moon Tree Foundation, geleid door Roosa's dochter Rosemary, plant wereldwijd nieuwe maanbomen, gekweekt uit zaden van de oorspronkelijke generatie bomen.

Artemis I

In 2022 maakte NASA bekend het programma nieuw leven in te blazen: samen met de Forest Service werden ongeveer duizend zaden meegenomen met Artemis I. Vanaf het voorjaar van 2024 werden de zaailingen verdeeld over onder meer scholen, universiteiten en musea in de Verenigde Staten. Zo werd in juni 2024 een amberboom geplant op het terrein van het Capitool in Washington D.C.

Zie ook

Maansteen

Externe links

(en) The "Moon Trees" – overzicht van bekende maanbomen, NASA Goddard Space Flight Center
(en) Artemis I Moon Tree Stewards – locaties van Artemis-maanbomen, NASA
(en) Moon Tree Foundation

Bronnen, noten en/of referenties

Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Moon tree op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.

↑ (en) Kelly, John, "In 1971, tree seeds orbited the moon. Now they grow on Earth.", The Washington Post, 23 september 2023. Geraadpleegd op 23 september 2023.
1 2 (en) "Race Against Time to Find Apollo 14's Lost Voyagers: 'Moon Trees'", ScienceDaily, 10 februari 2011. Gearchiveerd op 1 oktober 2015. Geraadpleegd op 9 maart 2018.
1 2 3 4 5 6 7 8 Zuckerman, Catherine, 'Maanbomen' van Apollo 14 groeien nu overal in VS. National Geographic (9 juli 2019). Geraadpleegd op 1 november 2026.
↑ (en) Celebrating Moon Trees on Arbor Day. NASA (30 april 2021). Gearchiveerd op 30 november 2022. Geraadpleegd op 28 augustus 2022.
1 2 3 4 (en) Williams, David R., The "Moon Trees". Goddard Space Flight Center, NASA (28 juli 2009). Gearchiveerd op 18 maart 2021. Geraadpleegd op 7 augustus 2009.
↑ (en) Koren, Marina, We Almost Forgot About the Moon Trees. The Atlantic (31 januari 2022). Gearchiveerd op 13 oktober 2022.
↑ (en) Massey, Robert, Can you help us find the Moon Trees?. Royal Astronomical Society (30 maart 2021). Gearchiveerd op 23 april 2021. Geraadpleegd op 23 april 2021.
↑ (en) Moon Tree Planting Ceremony. Moon Tree Foundation. Geraadpleegd op 3 februari 2022.
↑ (en) NASA, USDA Forest Service Fly Next Generation of Moon Tree Seeds on Artemis I. NASA (18 augustus 2022). Geraadpleegd op 13 september 2022.
↑ (en) Low, Lauren E., NASA Finds New Homes for Artemis Generation of 'Moon Trees' Across US. NASA (25 april 2024). Gearchiveerd op 18 september 2024. Geraadpleegd op 4 september 2024.
↑ (en) Pearlman, Robert Z., 'Most unique tree here:' Artemis Moon Tree planted at US Capitol. Space.com. Geraadpleegd op 3 september 2024.

[WP2023-1] (en) Kelly, John, "In 1971, tree seeds orbited the moon. Now they grow on Earth.", The Washington Post, 23 september 2023. Geraadpleegd op 23 september 2023.

[ScienceDaily-2] 1 2 (en) "Race Against Time to Find Apollo 14's Lost Voyagers: 'Moon Trees'", ScienceDaily, 10 februari 2011. Gearchiveerd op 1 oktober 2015. Geraadpleegd op 9 maart 2018.

[NatGeoNL-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 Zuckerman, Catherine, 'Maanbomen' van Apollo 14 groeien nu overal in VS. National Geographic (9 juli 2019). Geraadpleegd op 1 november 2026.

[NASA2021-4] (en) Celebrating Moon Trees on Arbor Day. NASA (30 april 2021). Gearchiveerd op 30 november 2022. Geraadpleegd op 28 augustus 2022.

[Williams-5] 1 2 3 4 (en) Williams, David R., The "Moon Trees". Goddard Space Flight Center, NASA (28 juli 2009). Gearchiveerd op 18 maart 2021. Geraadpleegd op 7 augustus 2009.

[Atlantic2022-6] (en) Koren, Marina, We Almost Forgot About the Moon Trees. The Atlantic (31 januari 2022). Gearchiveerd op 13 oktober 2022.

[RAS2021-7] (en) Massey, Robert, Can you help us find the Moon Trees?. Royal Astronomical Society (30 maart 2021). Gearchiveerd op 23 april 2021. Geraadpleegd op 23 april 2021.

[Foundation-8] (en) Moon Tree Planting Ceremony. Moon Tree Foundation. Geraadpleegd op 3 februari 2022.

[NASA2022-9] (en) NASA, USDA Forest Service Fly Next Generation of Moon Tree Seeds on Artemis I. NASA (18 augustus 2022). Geraadpleegd op 13 september 2022.

[NASA2024-10] (en) Low, Lauren E., NASA Finds New Homes for Artemis Generation of 'Moon Trees' Across US. NASA (25 april 2024). Gearchiveerd op 18 september 2024. Geraadpleegd op 4 september 2024.

[Space2024-11] (en) Pearlman, Robert Z., 'Most unique tree here:' Artemis Moon Tree planted at US Capitol. Space.com. Geraadpleegd op 3 september 2024.